2. Kassapattheragāthāvaṇṇanā
Yena yena subhikkhānīti āyasmato kassapattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā tīsu vedesu aññesu ca brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato , so ekadivasaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumanapupphehi pūjaṃ akāsi .
Karonto ca satthu samantato upari ca pupphamuṭṭhiyo khipi .
Buddhānubhāvena pupphāni pupphāsanākārena sattāhaṃ aṭṭhaṃsu .
So taṃ acchariyaṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi .
Aparāparaṃ puññāni karonto kappasatasahassaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa udiccabrāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , kassapo tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa daharakāleyeva pitā kālamakāsi .
Mātā taṃ paṭijaggati .
So ekadivasaṃ jetavanaṃ gato bhagavato dhammadesanaṃ sutvā hetusampannatāya tasmiṃyeva āsane sotāpanno hutvā mātu santikaṃ gantvā anujānāpetvā pabbajito satthari vuṭṭhavasse pavāretvā janapadacārikaṃ pakkante sayampi satthārā saddhiṃ gantukāmo āpucchituṃ mātu santikaṃ agamāsi .
Mātā vissajjentī ovādavasena –
82.
‘‘ Yena
M1.224 yena subhikkhāni , sivāni abhayāni ca ;
Tena puttaka gacchassu , mā sokāpahato bhavā ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;Tattha yena yenāti yattha yattha .
Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ , yasmiṃ yasmiṃ disābhāgeti attho .
Subhikkhānīti sulabhapiṇḍāni , raṭṭhānīti adhippāyo .
Sivānīti khemāni arogāni .
Abhayānīti corabhayādīhi nibbhayāni , rogadubbhikkhabhayāni pana ‘‘ subhikkhāni , sivānī ’’ ti padadvayeneva gahitāni .
Tenāti tattha , tasmiṃ tasmiṃ
P1.188 disābhāgeti attho .
Puttakāti anukampantī taṃ ālapati .
Māti paṭisedhatthe nipāto sokāpahatoti vuttaguṇarahitāni raṭṭhāni gantvā dubbhikkhabhayādijanitena sokena upahato mā bhava māhosīti attho .Taṃ sutvā thero ,‘‘ mama mātā mayhaṃ sokarahitaṭṭhānagamanaṃ āsīsati , handa mayaṃ sabbaso accantameva sokarahitaṃ
V1.192 ṭhānaṃ pattuṃ yuttan ’’ ti ussāhajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.13.1-9)–
‘‘ Ajjhāyako mantadharo , tiṇṇaṃ vedāna pāragū ;
Abbhokāse ṭhito santo , addasaṃ lokanāyakaṃ .
‘‘ Sīhaṃ yathā vanacaraṃ , byaggharājaṃva nittasaṃ ;
Tidhāpabhinnamātaṅgaṃ , kuñjaraṃva mahesinaṃ .
‘‘ Sereyakaṃ gahetvāna , ākāse ukkhipiṃ ahaṃ ;
Buddhassa ānubhāvena , parivārenti sabbaso .
‘‘ Adhiṭṭhahi mahāvīro , sabbaññū lokanāyako ;
Samantā pupphacchadanā , okiriṃsu narāsabhaṃ .
‘‘ Tato sā pupphakañcukā , antovaṇṭā bahimukhā ;
Sattāhaṃ chadanaṃ katvā , tato antaradhāyatha .
‘‘ Tañca acchariyaṃ disvā , abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ ;
Buddhe cittaṃ pasādesiṃ , sugate lokanāyake .
‘‘ TenaM1.225 cittappasādena , sukkamūlena codito ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjahaṃ .
‘‘ Pannarasasahassamhi , kappānaṃ pañcavīsati ;
Vītamalāsanāmā ca , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā ‘‘ idameva mātu vacanaṃ arahattappattiyā aṅkusaṃ jātan ’’ ti tameva gāthaṃ paccudāhāsi .
Kassapattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .