9. Rakkhitattheragāthāvaṇṇanā
SabboP1.183 rāgo pahīno meti āyasmato rakkhitattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso desanāñāṇaṃ ārabbha thomanaṃ akāsi .
Satthā tassa cittappasādaṃ oloketvā ‘‘ ayaṃ ito satasahassakappamatthake gotamassa nāma sammāsambuddhassa rakkhito nāma sāvako bhavissatī ’’ ti byākāsiM1.218 .
So taṃ sutvā bhiyyosomattāya pasannamānaso aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde devadahanigame sākiyarājakule nibbatti , rakkhito tissa nāmaṃ ahosi .
So ye sākiyakoliyarājūhi bhagavato parivāratthāya dinnā pañcasatarājakumārā pabbajitā , tesaṃ aññataro .
Te pana rājakumārā na saṃvegena pabbajitattā ukkaṇṭhābhibhūtā yadā satthārā kuṇāladahatīraṃ netvā kuṇālajātakadesanāya ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) itthīnaṃ dosavibhāvanena kāmesu ādīnavaṃ pakāsetvā kammaṭṭhāne niyojitā , tadā ayampi kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.1-9)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , lokajeṭṭho narāsabho ;
Mahato janakāyassa , deseti amataṃ padaṃ .
‘‘ Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā , vācāsabhimudīritaṃ ;
Añjaliṃ paggahetvāna , ekaggo āsahaṃ tadā .
‘‘ YathāV1.186 samuddo udadhīnamaggo , nerū nagānaṃ pavaro siluccayo ;
Tatheva ye cittavasena vattare , na buddhañāṇassa kalaṃ upenti te .
‘‘ Dhammavidhiṃ ṭhapetvāna , buddho kāruṇiko isi ;
Bhikkhusaṅghe nisīditvā , imā gāthā abhāsatha .
‘‘ Yo so ñāṇaṃ pakittesi , buddhamhi lokanāyake ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ na gamissati .
‘‘ Kilese jhāpayitvāna , ekaggo susamāhito ;
Sobhito nāma nāmena , hessati satthu sāvako .
‘‘ Paññāse kappasahasse , sattevāsuṃ yasuggatā ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.219 pana patvā attano pahīnakilese paccavekkhanto ‘‘ sabbo rāgo ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
P1.183 rāgo pahīno meti āyasmato rakkhitattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso desanāñāṇaṃ ārabbha thomanaṃ akāsi .
Satthā tassa cittappasādaṃ oloketvā ‘‘ ayaṃ ito satasahassakappamatthake gotamassa nāma sammāsambuddhassa rakkhito nāma sāvako bhavissatī ’’ ti byākāsiM1.218 .
So taṃ sutvā bhiyyosomattāya pasannamānaso aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde devadahanigame sākiyarājakule nibbatti , rakkhito tissa nāmaṃ ahosi .
So ye sākiyakoliyarājūhi bhagavato parivāratthāya dinnā pañcasatarājakumārā pabbajitā , tesaṃ aññataro .
Te pana rājakumārā na saṃvegena pabbajitattā ukkaṇṭhābhibhūtā yadā satthārā kuṇāladahatīraṃ netvā kuṇālajātakadesanāya ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) itthīnaṃ dosavibhāvanena kāmesu ādīnavaṃ pakāsetvā kammaṭṭhāne niyojitā , tadā ayampi kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.1-9)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , lokajeṭṭho narāsabho ;
Mahato janakāyassa , deseti amataṃ padaṃ .
‘‘ Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā , vācāsabhimudīritaṃ ;
Añjaliṃ paggahetvāna , ekaggo āsahaṃ tadā .
‘‘ YathāV1.186 samuddo udadhīnamaggo , nerū nagānaṃ pavaro siluccayo ;
Tatheva ye cittavasena vattare , na buddhañāṇassa kalaṃ upenti te .
‘‘ Dhammavidhiṃ ṭhapetvāna , buddho kāruṇiko isi ;
Bhikkhusaṅghe nisīditvā , imā gāthā abhāsatha .
‘‘ Yo so ñāṇaṃ pakittesi , buddhamhi lokanāyake ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ na gamissati .
‘‘ Kilese jhāpayitvāna , ekaggo susamāhito ;
Sobhito nāma nāmena , hessati satthu sāvako .
‘‘ Paññāse kappasahasse , sattevāsuṃ yasuggatā ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.219 pana patvā attano pahīnakilese paccavekkhanto ‘‘ sabbo rāgo ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 79. Tattha ‘‘ sabbo rāgo ’’ ti kāmarāgādippabhedo sabbopi rāgo .
Pahīnoti ariyamaggabhāvanāya samucchedappahānavasena pahīno .
Sabbo dosoti āghātavatthukādibhāvena anekabhedabhinno sabbopi byāpādo .
Samūhatoti maggena samugghāṭito .
Sabbo me vigato mohoti ‘‘ dukkhe aññāṇan ’’ tiādinā ( dha . sa .1067; vibha .909) vatthubhedena aṭṭhabhedo , saṃkilesavatthuvibhāgena anekavibhāgo sabbopi moho maggena viddhaṃsitattā mayhaṃ vigato .
Sītibhūtosmi nibbutoti evaṃ mūlakilesappahānena tadekaṭṭhatāya saṃkilesānaṃ sammadeva paṭippassaddhattā anavasesakilesadarathapariḷāhābhāvato
P1.184 sītibhāvaṃ patto , tato eva sabbaso kilesaparinibbānena parinibbuto ahaṃ asmi bhavāmīti aññaṃ byākāsi .Rakkhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Uggattheragāthāvaṇṇanā
Yaṃ mayā pakataṃ kamman ti āyasmato uggattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato
V1.187 kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ sikhiṃ bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso ketakapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ugganigame seṭṭhiputto hutvā nibbatti , uggo tvevassa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto bhagavati tasmiṃ nigame bhaddārāme viharante vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.10-16)–
‘‘ VinatānadiyāM1.220 tīre , pilakkhu phalito ahu ;
Tāhaṃ rukkhaṃ gavesanto , addasaṃ lokanāyakaṃ .
‘‘ Ketakaṃ pupphitaṃ disvā , vaṇṭe chetvānahaṃ tadā ;
Buddhassa abhiropesiṃ , sikhino lokabandhuno .
‘‘ Yena ñāṇena pattosi , accutaṃ amataṃ padaṃ ;
Taṃ ñāṇaṃ abhipūjemi , buddhaseṭṭha mahāmuni .
‘‘ Ñāṇamhi pūjaṃ katvāna , pilakkhumaddasaṃ ahaṃ ;
Paṭiladdhomhi taṃ paññaṃ , ñāṇapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhiropayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , ñāṇapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ito terasakappamhi , dvādasāsuṃ phaluggatā ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano vaṭṭūpacchedadīpanena aññaṃ byākaronto –