Issues
Select Version
Theragāthāpāḷi
Theragāthāpāḷi

Gotamattheragāthāvaṇṇanā Saṃsaran tiV1.408P2.106 āyasmato gotamattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citakaṃ devamanussesu pūjentesu aṭṭhahi campakapu

Author: _System_commentary_ @ Administrator

14. Gotamattheragāthāvaṇṇanā Saṃsaran tiV1.408P2.106 āyasmato gotamattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citakaṃ devamanussesu pūjentesu aṭṭhahi campakapupphehi citakaṃ pūjesi . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā gotamoti gottavaseneva abhilakkhitanāmo vayappatto satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.6-10)– ‘‘ JhāyamānassaM1.481 bhagavato , sikhino lokabandhuno ; Aṭṭha campakapupphāni , citakaṃ abhiropayiṃ . ‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhiropayiṃ ; Duggatiṃ nābhijānāmi , citapūjāyidaṃ phalaṃ . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Chaḷabhiñño pana hutvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ ñātakehi ‘‘ kasmā , bhante , amhe pahāya pabbajito ’’ ti puṭṭho saṃsāre attanā anubhūtadukkhañceva idāni adhigataṃ nibbānasukhañca pakāsento –

258.
‘‘ Saṃsarañhi nirayaṃ agacchissaṃ , petalokamagamaṃ punappunaṃ ;
Dukkhamamhipi tiracchānayoniyaṃ , nekadhā hi vusitaṃ ciraṃ mayā .
259.
‘‘ Mānusopi ca bhavobhirādhito , saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakiṃ ;
Rūpadhātusu arūpadhātusu , nevasaññisu asaññisuṭṭhitaṃ .
260.
‘‘ Sambhavā suviditā asārakā , saṅkhatā pacalitā saderitā ; Taṃ viditvā mahamahattasambhavaṃ , santimeva satimā samajjhagan ’’ ti . – Tīhi gāthāhi tesaṃ dhammaṃ desesi . Tattha saṃsaran ti anādimati saṃsāre saṃsaranto kammakilesehi pañcasu gatīsu cavanupapātavasena aparāparaṃ saṃsarantoti attho . Hīti nipātamattaṃ . Nirayaṃ agacchissan ti sañjīvādikaṃ aṭṭhavidhaṃ mahānirayaṃ , kukkuḷādikaṃ soḷasavidhaṃ ussadanirayañca paṭisandhivasena upagacchiṃV1.409 . ‘‘ Punappunan ’’ ti idaṃ idhāpi ānetabbaṃP2.107 . Petalokan ti pettivisayaṃ , khuppipāsādibhedaṃ petattabhāvantiM1.482 attho . Agaman ti paṭisandhivasena upagacchiṃ upapajjiṃ . Punappunan ti aparāparaṃ . Dukkhamamhipīti aññamaññaṃ tikhiṇakasāpatodābhighātādidukkhehi dussahāyapi . Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ ‘‘ dukkhamamhipī ’’ ti . Tiracchānayoniyan ti migapakkhiādibhedāya tiracchānayoniyaṃ . Nekadhā hīti oṭṭhagoṇagadrabhādivasena ceva kākabalākakulalādivasena ca anekappakāraṃ anekavārañca ciraṃ dīghamaddhānaṃ mayā vusitaṃ niccaṃ utrastamānasatādivasena dukkhaṃ anubhūtaṃ . Tiracchānayoniyaṃ nibbattasatto mahāmūḷhatāya cirataraṃ tattheva aparāparaṃ parivattatīti dassanatthaṃ idha ‘‘ ciran ’’ ti vuttaṃ . Mānusopi ca bhavobhirādhitoti manussattabhāvopi mayā tādisena kusalakammunā samavāyena abhirādhito sādhito adhigato . Kāṇakacchapopamasuttamettha ( ma . ni .3.252; saṃ . ni .5.1117) udāharitabbaṃ . Saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakin ti saggagatisaṅkhātaṃ kāmāvacaradevakāyaṃ sakiṃ sakiṃ kadāci kadāci upapajjanavasena agacchiṃ . Rūpadhātusūti puthujjanabhavaggapariyosānesu rūpabhavesu arūpadhātusūti arūpabhavesu . Nevasaññisu asaññisuṭṭhitan ti rūpārūpadhātūsu ca na kevalaṃ saññīsu eva , atha kho nevasaññīnāsaññīsu asaññīsu ca upapajja ṭhitaṃ mayāti ānetvā yojetabbaṃ . Nevasaññiggahaṇena hettha nevasaññīnāsaññībhavo gahito . Yadipime dve bhavā rūpārūpadhātuggahaṇeneva gayhanti , ye pana ito bāhirakā tattha niccasaññino bhavavimokkhasaññino ca , tesaṃ tassā saññāya micchābhāvadassanatthaṃ visuṃ gahitāti daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ dvīhi gāthāhi bhavamūlassa anupacchinnattā anādimati saṃsāre attano vaṭṭadukkhānubhavaṃ dassetvā idāni tadupacchedena vivaṭṭasukhānubhavaṃ dassento ‘‘ sambhavā ’’ tiādinā tatiyaṃ gāthamāha . Tattha sambhavāti bhavā . Kāmabhavādayo eva hi hetupaccayasamavāyena bhavantīti idha sambhavāti vuttā . Suviditāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya suṭṭhu viditā . Asārakātiādi tesaṃ viditākāradassanaṃ . Tattha asārakāti niccasārādisārarahitā . Saṅkhatāti samecca sambhuyya paccayehiM1.483 katā . Pacalitāti saṅkhatattā eva uppādajarādīhi pakārato calitā anavaṭṭhitā . Saderitāti sadā sabbakālaṃ bhaṅgena eritā , ittarā bhaṅgagāmino pabhaṅgunoti attho . Taṃ viditvāP2.108 mahamattasambhavan ti taṃ yathāvuttaṃ saṅkhatasabhāvaṃ attasambhavaṃ attani sambhūtaṃ attāyattaṃ issarādivasena aparāyattaṃ pariññābhisamayavasena ahaṃ viditvā tappaṭipakkhabhūtaṃ santimeva nibbānameva maggapaññāsatiyā satimāV1.410 hutvā samajjhagaṃ adhigacchiṃ ariyamaggabhāvanāya anuppattoti . Evaṃ thero ñātakānaṃ dhammadesanāmukhena aññaṃ byākāsi .
Gotamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .