3. Sīhattheragāthāvaṇṇanā
Sīhappamatto viharāti āyasmato sīhattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro ito aṭṭhārasakappasatamatthake atthadassissa bhagavato kāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbattitvā pupphabhakkho pupphanivasano hutvā viharanto ākāsena gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto pūjetukāmo añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
Bhagavā tassa ajjhāsayaṃV1.193 ñatvā ākāsato oruyha aññatarasmiṃ rukkhamūle pallaṅkena nisīdi .
Kinnaro candanasāraṃ ghaṃsitvā candanagandhena pupphehi ca pūjaṃ katvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde mallarājakule nibbatti , tassaP1.189 sīhoti nāmaṃ ahosi .
So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tassa ajjhāsayaṃ oloketvā dhammaṃ kathesi .
So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharati .
Tassa cittaṃ nānārammaṇe vidhāvati , ekaggaṃ na hoti , sakatthaṃ nipphādetuṃ na sakkoti .
Satthā taṃ disvā ākāse ṭhatvā –
V1.193 ñatvā ākāsato oruyha aññatarasmiṃ rukkhamūle pallaṅkena nisīdi .
Kinnaro candanasāraṃ ghaṃsitvā candanagandhena pupphehi ca pūjaṃ katvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde mallarājakule nibbatti , tassaP1.189 sīhoti nāmaṃ ahosi .
So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tassa ajjhāsayaṃ oloketvā dhammaṃ kathesi .
So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharati .
Tassa cittaṃ nānārammaṇe vidhāvati , ekaggaṃ na hoti , sakatthaṃ nipphādetuṃ na sakkoti .
Satthā taṃ disvā ākāse ṭhatvā – 83.
‘‘ Sīhappamatto
M1.226 vihara , rattindivamatandito ;
Yā pana bhagavatā ovādavasena vuttā ‘‘ sīhappamatto ’’ ti gāthā , tattha sīhāti tassa therassa ālapanaṃ .
Appamatto viharāti satiyā avippavāsena pamādavirahito sabbiriyāpathesu satisampajaññayutto hutvā viharāhi .
Idāni taṃ appamādavihāraṃ saha phalena saṅkhepato dassetuṃ ‘‘ rattindivan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tassattho – rattibhāgaṃM1.227 divasabhāgañca ‘‘ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetī ’’ ti ( saṃ . ni .4.239; a . ni .3.16; vibha .519) vuttanayena catusammappadhānavasena atandito akusīto āraddhavīriyo kusalaṃ samathavipassanādhammañca lokuttaradhammañca bhāvehi uppādehi vaḍḍhehi ca , evaṃ bhāvetvā ca jaha sīghaṃ samussayan ti tava samussayaṃ attabhāvaṃ paṭhamaṃ tāva tappaṭibaddhachandarāgappahānena sīghaṃ nacirasseva pajaha , evaṃbhūto ca pacchā carimakacittanirodhena anavasesato ca pajahissatīti .Bhāvehi kusalaṃ dhammaṃ , jaha sīghaṃ samussayan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā thero aññaṃ byākaronto tameva gāthaṃ paccudāhāsīti .
–
Gāthāya ovadi .
So gāthāvasāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.17-25)–
‘‘ Candabhāgānadītīre , ahosiṃ kinnaro tadā ;
Pupphabhakkho cahaṃ āsiṃ , pupphanivasano tathā .
‘‘ Atthadassī tu bhagavā , lokajeṭṭho narāsabho ;
Vipinaggena niyyāsi , haṃsarājāva ambare .
‘‘ Namo te purisājañña , cittaṃ te suvisodhitaṃ ;
Pasannamukhavaṇṇosi , vippasannamukhindriyo .
‘‘ Orohitvāna ākāsā , bhūripañño sumedhaso ;
Saṅghāṭiṃ pattharitvāna , pallaṅkena upāvisi .
‘‘ Vilīnaṃ candanādāya , agamāsiṃ jinantikaṃ ;
Pasannacitto sumano , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ Abhivādetvāna sambuddhaṃ , lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ ;
Pāmojjaṃ janayitvāna , pakkāmiṃ uttarāmukho .
‘‘ Aṭṭhārase kappasate , candanaṃ yaṃ apūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Catuddase kappasate , ito āsiṃsu te tayo ;
Rohaṇī nāma nāmena , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā
V1.194 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Sīhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .