673. ‘‘ Esa bhiyyo pasīdāmi , sutvā dhammaṃ mahārasaṃ ; Virāgo desito dhammo , anupādāya sabbaso ’’ ti . – paṭhamaṃ gāthamāha ; Tattha esa bhiyyo pasīdāmi , sutvā dhammaṃ mahārasan ti yadipi anekavāraṃ satthu santike dhammaṃ sutvā tattha abhippasanno . Idāni pana tumhehi kathitaṃ nānānayavicittatāya asecanakatāya ca mahārasaṃ dhammaṃ sutvā eso ahaṃ tato bhiyyo pasīdāmi . Virāgo desito dhammo , anupādāya sabbasoti sabbasaṃkilesato sabbasaṅkhārato ca virajjanato virāgajananato virāgo . Tato eva rūpādīsu kañci dhammaṃ anupādāya aggahetvā vimuttisādhanavasena pavattattā sabbaso anupādāya desito . Evaṃ sakko devarājā therassa desanaṃ thometvā theraṃ abhivādetvā sakaṭṭhānameva gato . Athekadivasaṃ thero micchāvitakkehi abhibhuyyamānānaṃ ekaccānaṃ puthujjanānaṃ cittācāraṃ disvā tappaṭipakkhabhūtañcassa anukkamaṃ anussaritvā , attano ca sabbaso tato vinivattitamānasataṃ āvajjetvā tadatthaṃ dīpetvā –

674. ‘‘ BahūniM2.254 loke citrāni , asmiṃ pathavimaṇḍale ; Mathenti maññe saṅkappaṃ , subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ .

675. ‘‘ RajamuhatañcaP3.4 vātena , yathā meghopasammaye ; Evaṃ sammanti saṅkappā , yadā paññāya passatī ’’ ti . – dve gāthā abhāsi ; Tattha bahūni loke citrānīti rūpādivasena tatthāpi nīlapītādivasena itthipurisādivasena ca anekāni loke cittavicittāni ārammaṇajātāni . Asmiṃ pathavimaṇḍaleti paccakkhabhūtaṃ manussalokaṃ sandhāya vadati . Mathenti maññe saṅkappan ti tajjaṃ purisavāyāmasahitaṃ araṇisahitaṃ viya aggiṃ ayonisomanasikārābhisaṅkhātāni micchāsaṅkappāni mathenti maññe mathentāni viya tiṭṭhanti . Kīdisaṃ ? Subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ , kāmavitakkanti attho . So hi subhākāraggahaṇena ‘‘ subho ’’ ti voharīyati . RajamuhatañcaV2.216 vātenāti ca -iti nipātamattaṃ . Yathā gimhānaṃ pacchime māse vātena ūhataṃ uṭṭhitaṃ rajaṃ mahāmegho vassanto upasammaye , vūpasameyya . Evaṃ sammanti saṅkappā , yadā paññāya passatīti yadā ariyasāvako tāni lokacitrāni samudayato , assādato , ādīnavato , nissaraṇato ca yathābhūtaṃ paññāya passati , atha yathā taṃ rajaṃ uhataṃ meghena , evaṃ sammanti paññāya sabbepi micchāsaṅkappā . Na hi uppannāya sammādiṭṭhiyā micchāsaṅkappā patiṭṭhaṃ labhanti . Yathā pana paññāya passati , taṃ dassento –

676. ‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccāti , yadā paññāya passati ; Atha nibbindati dukkhe , esa maggo visuddhiyā .

677. ‘‘ Sabbe saṅkhārā dukkhāti … pe … esa maggo visuddhiyā .

679.

‘‘ BuddhānubuddhoV2.217 yo thero , koṇḍañño tibbanikkamo ;

Pahīnajātimaraṇo , brahmacariyassa kevalī .

681. ‘‘ Uddhato capalo bhikkhu , mitte āgamma pāpake ; Saṃsīdati mahoghasmiṃ , ūmiyā paṭikujjito .

682.

‘‘ AnuddhatoM2.257 acapalo , nipako saṃvutindriyo ;

Kalyāṇamitto medhāvī , dukkhassantakaro siyā .

683. ‘‘ Kālapabbaṅgasaṅkāso , kiso dhamanisanthato ; Mattaññū annapānasmiṃ , adīnamanaso naro .

684. ‘‘ Phuṭṭho ḍaṃsehi makasehi , araññasmiṃ brahāvane ; Nāgo saṅgāmasīseva , sato tatrādhivāsaye .

687. ‘‘ Pariciṇṇo mayā satthā … pe … bhavanetti samūhatā .

689. ‘‘ Manussabhūtaṃ sambuddhaṃ , attadantaṃ samāhitaṃ ; Iriyamānaṃ brahmapathe , cittassūpasame rataṃ .

691. ‘‘ SabbasaṃyojanātītaṃM2.259 , vanā nibbanamāgataṃ ; Kāmehi nekkhammarataṃ , muttaṃ selāva kañcanaṃ .

692.

‘‘ Sa ve accaruci nāgo , himavāvaññe siluccaye ;

Sabbesaṃ nāganāmānaṃ , saccanāmo anuttaro .

693. ‘‘ Nāgaṃ vo kittayissāmi , na hi āguṃ karoti so ; Soraccaṃ avihiṃsā ca , pādā nāgassa te duve .

694. ‘‘ Sati ca sampajaññañca , caraṇā nāgassa tepare ; Saddhāhattho mahānāgo , upekkhāsetadantavā .

695. ‘‘ Sati gīvā siro paññā , vīmaṃsā dhammacintanā ; Dhammakucchisamāvāso , viveko tassa vāladhi .

696. ‘‘ So jhāyī assāsarato , ajjhattaṃ susamāhito ; Gacchaṃ samāhito nāgo , ṭhito nāgo samāhito .

697.

‘‘ Sayaṃ samāhito nāgo , nisinnopi samāhito ;

Sabbattha saṃvuto nāgo , esā nāgassa sampadā .

698. ‘‘ Bhuñjati anavajjāni , sāvajjāni na bhuñjati ; Ghāsamacchādanaṃ laddhā , sannidhiṃ parivajjayaṃ .

699. ‘‘ Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ , sabbaṃ chetvāna bandhanaṃ ; Yena yeneva gacchati , anapekkhova gacchati .

700. ‘‘ Yathāpi udake jātaṃ , puṇḍarīkaṃ pavaḍḍhati ; Nopalippati toyena , sucigandhaṃ manoramaṃ .

701. ‘‘ Tatheva ca loke jāto , buddho loke viharati ; Nopalippati lokena , toyena padumaṃ yathā .

703. ‘‘ Atthassāyaṃ viññāpanī , upamā viññūhi desitā ; Viññissanti mahānāgā , nāgaṃ nāgena desitaṃ .