8. Vīrattheragāthāvaṇṇanā
YoP1.52 duddamiyoti āyasmato vīrattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato vasanaāvāsaṃ paṭijaggi .
Ekadivasañca sindhuvārapupphasadisāni nigguṇṭhipupphāni gahetvā bhagavantaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto ito pañcatiṃse kappe khattiyakule nibbattitvā mahāpatāpo nāma rājā ahosi cakkavattī .
So dhammena samena rajjaṃ kārento satte saggamagge patiṭṭhāpesi .
Puna imasmiṃ kappe kassapassa bhagavato kāle mahāvibhavo seṭṭhi hutvā kapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento saṅghassa khīrabhattaṃ adāsi .
Evaṃ tattha tattha dānamayaṃ puññasambhāraṃ karonto itarañca nibbānatthaṃ sambharanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare rañño pasenadissa amaccakule nibbatti ,‘‘ vīro ’’ tissa nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto nāmānugatehi pattabalajavādiguṇehi samannāgato saṅgāmasūro hutvā mātāpitūhi nibandhavasena kārite dārapariggahe ekaṃyeva puttaṃ labhitvā pubbahetunā codiyamāno kāmesu saṃsāre ca ādīnavaṃ disvā saṃvegajāto pabbajitvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.21.21-24)–
‘‘ Vipassissa bhagavato , āsimārāmiko ahaṃ ;
Nigguṇṭhipupphaṃ paggayha , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ EkanavutitoM1.62 kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Pañcavīse ito kappe , eko āsiṃ janādhipo ;
Mahāpatāpanāmena , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Evaṃ pana arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmentaṃ theraṃ purāṇadutiyikā uppabbājetukāmāV1.51 antarantarā nānānayehi palobhetuṃ parakkamantī ekadivasaṃ divāvihāraṭṭhānaṃ gantvā itthikuttādīni dassetuṃ ārabhi .
Athāyasmā vīro ‘‘ maṃ palobhetukāmā sineruṃ makasapakkhavātena cāletukāmā viya yāva bālā vatāyaṃP1.53 itthī ’’ ti tassā kiriyāya niratthakabhāvaṃ dīpento ‘‘ yo duddamiyo ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
P1.52 duddamiyoti āyasmato vīrattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato vasanaāvāsaṃ paṭijaggi .
Ekadivasañca sindhuvārapupphasadisāni nigguṇṭhipupphāni gahetvā bhagavantaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto ito pañcatiṃse kappe khattiyakule nibbattitvā mahāpatāpo nāma rājā ahosi cakkavattī .
So dhammena samena rajjaṃ kārento satte saggamagge patiṭṭhāpesi .
Puna imasmiṃ kappe kassapassa bhagavato kāle mahāvibhavo seṭṭhi hutvā kapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento saṅghassa khīrabhattaṃ adāsi .
Evaṃ tattha tattha dānamayaṃ puññasambhāraṃ karonto itarañca nibbānatthaṃ sambharanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare rañño pasenadissa amaccakule nibbatti ,‘‘ vīro ’’ tissa nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto nāmānugatehi pattabalajavādiguṇehi samannāgato saṅgāmasūro hutvā mātāpitūhi nibandhavasena kārite dārapariggahe ekaṃyeva puttaṃ labhitvā pubbahetunā codiyamāno kāmesu saṃsāre ca ādīnavaṃ disvā saṃvegajāto pabbajitvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.21.21-24)–
‘‘ Vipassissa bhagavato , āsimārāmiko ahaṃ ;
Nigguṇṭhipupphaṃ paggayha , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ EkanavutitoM1.62 kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Pañcavīse ito kappe , eko āsiṃ janādhipo ;
Mahāpatāpanāmena , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Evaṃ pana arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmentaṃ theraṃ purāṇadutiyikā uppabbājetukāmāV1.51 antarantarā nānānayehi palobhetuṃ parakkamantī ekadivasaṃ divāvihāraṭṭhānaṃ gantvā itthikuttādīni dassetuṃ ārabhi .
Athāyasmā vīro ‘‘ maṃ palobhetukāmā sineruṃ makasapakkhavātena cāletukāmā viya yāva bālā vatāyaṃP1.53 itthī ’’ ti tassā kiriyāya niratthakabhāvaṃ dīpento ‘‘ yo duddamiyo ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 8. Tattha yo duddamiyotiādīnaṃ padānaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva .
Idaṃ panettha yojanāmattaṃ yo pubbe adanta kilesatāya paccatthikehi vā saṅgamasīse dametuṃ jetuṃ asakkuṇeyyatāya duddamiyo , idāni pana uttamena damena danto catubbidhasammappamadhānavīriyasampattiyā vīro , vuttanayeneva santusito vitiṇṇakaṅkho vijitāvī apetalomahaṃso vīro vīranāmako anavasesato kilesaparinibbānena parinibbuto , tato eva ṭhitasabhāvo , na tādisānaṃ satenapi sahassenapi cālanīyoti .
Taṃ sutvā sā itthī –
‘‘ mayhaṃ sāmike evaṃ paṭipanne ko mayhaṃ gharāvāsena attho ’’ ti saṃvegajātā bhikkhunīsu pabbajitvā nacirasseva tevijjā ahosīti .
Vīrattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .