Issues
Select Version
Theragāthāpāḷi
Theragāthāpāḷi

Khujjasobhitattheragāthāvaṇṇanā Ye cittakathī bahussutāti āyasmato khujjasobhitattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ gacchantaṃ di

Author: _System_commentary_ @ Administrator

6. Khujjasobhitattheragāthāvaṇṇanā Ye cittakathī bahussutāti āyasmato khujjasobhitattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso dasahi gāthāhi abhitthavi . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde pāṭaliputtanagare brāhmaṇakule nibbatti ,‘‘ sobhito ’’ tissa nāmaṃM1.450 ahosi . Thokaṃ khujjadhātukatāya pana khujjasobhito tveva paññāyittha . So vayappatto satthari parinibbute ānandattherassa santike pabbajitvā chaḷabhiñño ahosi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.49-58)– ‘‘ Kakudhaṃ vilasantaṃva , devadevaṃ narāsabhaṃ ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Tamandhakāraṃ nāsetvā , santāretvā bahuṃ janaṃ ; Ñāṇālokena jotantaṃ , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Vasīsatasahassehi , nīyantaṃ lokanāyakaṃ ; Uddharantaṃ bahū satte , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Āhanantaṃ dhammabheriṃ , maddantaṃ titthiye gaṇe ; Sīhanādaṃ vinadantaṃ , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Yāvatā brahmalokato , āgantvāna sabrahmakā ; Pucchanti nipuṇe pañhe , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Yassañjaliṃ karitvāna , āyācanti sadevakā ; Tena puññaṃ anubhonti , ko disvā na pasīdati . ‘‘ SabbeV1.383 janā samāgantvā , sampavārenti cakkhumaṃ ; Na vikampati ajjhiṭṭho , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Nagaraṃ pavisato yassa , ravanti bheriyo bahū ; Vinadanti gajā mattā , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Vīthiyā gacchato yassa , sabbābhā jotate sadā ; Abbhunnatā samā honti , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Byāharantassa buddhassa , cakkavāḷampi suyyati ; Sabbe satte viññāpeti , ko disvā na pasīdati . ‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ buddhamabhikittayiṃ ; Duggatiṃ nābhijānāmi , kittanāya idaṃ phalaṃ . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . ChaḷabhiññoM1.451 pana hutvā paṭhamamahāsaṅgītikāle rājagahe sattapaṇṇiguhāyaṃ sannipatitena saṅghena ‘‘ āyasmantaṃ ānandaṃ āmantehī ’’ ti āṇatto pathaviyaṃ nimujjitvā therassa purato uṭṭhahitvā saṅghassa sāsanaṃ ārocetvā sayaṃ puretaraṃ ākāsena gantvā sattapaṇṇiguhādvāraṃ sampāpuṇi . Tena ca samayena mārassa mārakāyikānañca paṭisedhanatthaṃ devasaṅghena pesitā aññatarā devatā sattapaṇṇiguhādvāre ṭhitā hoti , tassā khujjasobhito thero attano āgamanaṃ kathento –

234. ‘‘ YeP2.93 cittakathī bahussutā , samaṇā pāṭaliputtavāsino ; Tesaññataroyamāyuvā , dvāre tiṭṭhati khujjasobhito ’’ ti . – paṭhamaṃ gāthamāha ;
Tattha cittakathīti vicittadhammakathikā , saṅkhipanaṃ , vitthāraṇaṃ gambhīrakaraṇaṃ uttānīkaraṇaṃ kaṅkhāvinodanaṃ dhammapatiṭṭhāpananti evamādīhi nānānayehi paresaṃ ajjhāsayānurūpaṃ dhammassa kathanasīlāti attho . Bahussutāti pariyattipaṭivedhabāhusaccapāripūriyā bahussutā . Sabbaso samitapāpatāya samaṇā . Pāṭaliputtavāsino , tesaññataroti pāṭaliputtanagaravāsitāya pāṭaliputtavāsino , tesaṃ aññataro , ayaṃ āyuvā dīghāyu āyasmā .
Dvāre tiṭṭhatīti sattapaṇṇiguhāya dvāre tiṭṭhati , saṅghassa anumatiyā pavisitunti attho . Taṃ sutvā sā devatā therassa āgamanaṃ saṅghassa nivedentī –
235. ‘‘ YeV1.384 cittakathī … pe … dvāre tiṭṭhati māluterito ’’ ti . – dutiyaṃ gāthamāha ;
Tattha māluteritoti iddhicittajanitena vāyunā erito , iddhibalena āgatoti attho . EvaṃM1.452 tāya devatāya niveditena saṅghena katokāso thero saṅghassa santikaṃ gacchanto –
236. ‘‘ Suyuddhena suyiṭṭhena , saṅgāmavijayena ca ; Brahmacariyānuciṇṇena , evāyaṃ sukhamedhatī ’’ ti . – Imāya tatiyagāthāya aññaṃ byākāsi .
Tattha suyuddhenāti pubbabhāge tadaṅgavikkhambhanappahānavasena kilesehi suṭṭhu yujjhanena . Suyiṭṭhenāti antarantarā kalyāṇamittehi dinnasappāyadhammadānena . Saṅgāmavijayena cāti samucchedappahānavasena sabbaso kilesābhisaṅkhāranimmathanena laddhasaṅgāmavijayena ca . Brahmacariyānuciṇṇenāti anuciṇṇena aggamaggabrahmacariyena . Evāyaṃ sukhamedhatīti evaṃ vuttappakārena ayaṃ khujjasobhito nibbānasukhaṃ phalasamāpattisukhañca edhati , anubhavatīti attho .
Khujjasobhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā Yodha koci manussesūti āyasmato vāraṇattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato uppattito puretaramevaP2.94 brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāragū hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā catupaṇṇāsasahassānaṃ antevāsikānaṃ mante vācento vasati . Tena ca samayena tissassa bhagavato bodhisattabhūtassa tusitā kāyā cavitvā carimabhave mātukucchiṃ okkamanena mahāpathavikampo ahosi . Taṃ disvā mahājano bhīto saṃviggo naṃ isiṃ upasaṅkamitvā pathavikampanakāraṇaṃ pucchi . So ‘‘ mahābodhisatto mātukucchiṃ okkami , tenāyaṃ pathavikampo , tasmā mā bhāyathā ’’ ti buddhuppādassa pubbanimittabhāvaṃ kathetvā samassāsesi , buddhārammaṇañca pītiṃ paṭivedesi . So tena puññakammena devamanussesuM1.453 saṃsaranto imasmiṃV1.385 buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vāraṇoti laddhanāmo vayappatto aññatarassa āraññakassa therassa santike dhammaṃ sutvā laddhappasādo pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti . So ekadivasaṃ buddhupaṭṭhānaṃ gacchanto antarāmagge ahinakule aññamaññaṃ kalahaṃ katvā kālaṅkate disvā ‘‘ ime sattā aññamaññavirodhena jīvitakkhayaṃ pattā ’’ ti saṃviggamānaso hutvā bhagavato santikaṃ gato , tassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā tadanurūpameva ovādaṃ dento –