12. Uttarapālattheragāthāvaṇṇanā
Paṇḍitaṃ vata maṃ santan ti āyasmato uttarapālattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato gamanamagge setuṃ kārāpesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā uttarapāloti laddhanāmo vayappatto yamakapāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa ekadivasaṃ ayonisomanasikāravasenaP2.103 anubhūtārammaṇaṃ anussarantassa kāmarāgo uppajji .
So tāvadeva sahoḍḍhaṃ coraṃ gaṇhanto viya attano cittaṃ niggahetvā saṃvegajāto paṭipakkhamanasikārena kilese vikkhambhetvā vipassanāya kammaṃ karonto bhāvanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.16-20)–
‘‘ Vipassino bhagavato , caṅkamantassa sammukhā ;
Pasannacitto sumano , setuṃ kārāpayiṃ ahaṃ .
‘‘ EkanavutitoM1.477 kappe , yaṃ setuṃ kārayiṃ ahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , setudānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sīhanādaṃ nadanto –
P2.103 anubhūtārammaṇaṃ anussarantassa kāmarāgo uppajji .
So tāvadeva sahoḍḍhaṃ coraṃ gaṇhanto viya attano cittaṃ niggahetvā saṃvegajāto paṭipakkhamanasikārena kilese vikkhambhetvā vipassanāya kammaṃ karonto bhāvanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.16-20)–
‘‘ Vipassino bhagavato , caṅkamantassa sammukhā ;
Pasannacitto sumano , setuṃ kārāpayiṃ ahaṃ .
‘‘ EkanavutitoM1.477 kappe , yaṃ setuṃ kārayiṃ ahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , setudānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sīhanādaṃ nadanto – 252.
‘‘ Paṇḍitaṃ vata maṃ santaṃ , alamatthavicintakaṃ ;
Pañca kāmaguṇā loke , sammohā pātayiṃsu maṃ .
253.
‘‘ Pakkhando
V1.405 māravisaye , daḷhasallasamappito ;Asakkhiṃ maccurājassa , ahaṃ pāsā pamuccituṃ .
254.
‘‘ Sabbe kāmā pahīnā me , bhavā sabbe padālitā ;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro , natthi dāni punabbhavo ’’ ti .
–
Tisso gāthā abhāsi .
Tattha paṇḍitaṃ vata maṃ santan ti sutacintāmayāya paññāya vasena paññāsampannampi nāma maṃ samānaṃ .
Alamatthavicintakan ti attano ca paresañca atthaṃ hitaṃ vicintetuṃ samatthaṃ , alaṃ vā pariyattaṃ atthassa vicintakaṃ , kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ atthadassinaṃ vā , sabbametaṃ attano antimabhavikatāya thero vadati .
Pañca kāmaguṇāti rūpādayo pañca kāmakoṭṭhāsā .
Loketi tesaṃ pavattiṭṭhānadassanaṃ .
Sammohāti sammohanimittaṃ ayonisomanasikārahetu .
Sammohāti vā sammohanā sammohakarā .
Pātayiṃsūti dhīrabhāvato pātesuṃ , lokato vā uttaritukāmaṃ maṃ loke pātayiṃsūti attho .
Pakkhandoti anupaviṭṭho .
Māravisayeti kilesavisaye kilesamārassa pavattiṭṭhāne , tassa vasaṃ gatoti adhippāyo .
Devaputtamārassa vā issariyaṭṭhāne taṃ anupavisitvā ṭhito .
Daḷhasallasamappitoti daḷhaṃ thiraṃ , daḷhena vā sallena samappito , rāgasallena hadayaṃ āhacca viddho .
Asakkhiṃ maccurājassa , ahaṃ pāsā pamuccitun ti aggamaggasaṇḍāsena rāgādisallaṃ anavasesato uddharantoyeva rāgabandhanasaṅkhātā
M1.478 maccurājassa pāsā ahaṃ parimuccituṃ asakkhiṃ , tato attānaṃ pamocesiṃ .
Tato eva ca sabbe kāmā pahīnā me , bhavā sabbe padālitāti vatthārammaṇādibhedena anekabhedabhinnāP2.104 sabbe kilesakāmā ariyamaggena samucchedavasena mayā pahīnā .
Kilesakāmesu hi pahīnesu vatthukāmāpi pahīnā eva honti .
Tathā kāmabhavakammabhavādayo bhavā sabbe maggañāṇāsinā padālitā viddhaṃsitā .
Kammabhavesu hi padālitesu upapattibhavā padālitā eva honti .
Evaṃ kammabhavānaṃ padālitattā eva vikkhīṇo jātisaṃsāro , natthi dāni punabbhavoti .
Tassattho heṭṭhā vuttoyeva .
Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi .Uttarapālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .