4. Nītattheragāthāvaṇṇanā
SabbarattiṃP1.190 supitvānāti āyasmato nītattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle sunando nāma brāhmaṇo hutvā anekasate brāhmaṇe mante vācento vājapeyyaṃ nāma yaññaṃ yaji , bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ anukampanto yaññaṭṭhānaṃ gantvā ākāse caṅkami .
Brāhmaṇo satthāraṃ disvā pasannamānaso sissehi pupphāni āharāpetvā ākāse khipitvā pūjaṃ akāsi .
Buddhānubhāvena taṃ ṭhānaṃ sakalañca nagaraṃ pupphapaṭavitānikaṃ viya chāditaṃ ahosi .
Mahājano satthari uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi .
Sunandabrāhmaṇo tena kusalamūlena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , nīto tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto ‘‘ ime samaṇā sakyaputtiyā sukhasīlā sukhasamācārā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti , imesu pabbajitvā sukhena viharituṃ sakkā ’’ ti sukhābhilāsāya pabbajitvāva satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipāhameva manasikaritvā taṃ chaḍḍetvā yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā divasabhāgaṃ saṅgaṇikārāmo tiracchānakathāya vītināmeti , rattibhāgepi thinamiddhābhibhūto sabbarattiṃ supati .
Satthā tassa hetuparipākaṃ oloketvā ovādaṃ dento –
P1.190 supitvānāti āyasmato nītattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle sunando nāma brāhmaṇo hutvā anekasate brāhmaṇe mante vācento vājapeyyaṃ nāma yaññaṃ yaji , bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ anukampanto yaññaṭṭhānaṃ gantvā ākāse caṅkami .
Brāhmaṇo satthāraṃ disvā pasannamānaso sissehi pupphāni āharāpetvā ākāse khipitvā pūjaṃ akāsi .
Buddhānubhāvena taṃ ṭhānaṃ sakalañca nagaraṃ pupphapaṭavitānikaṃ viya chāditaṃ ahosi .
Mahājano satthari uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi .
Sunandabrāhmaṇo tena kusalamūlena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , nīto tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto ‘‘ ime samaṇā sakyaputtiyā sukhasīlā sukhasamācārā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti , imesu pabbajitvā sukhena viharituṃ sakkā ’’ ti sukhābhilāsāya pabbajitvāva satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipāhameva manasikaritvā taṃ chaḍḍetvā yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā divasabhāgaṃ saṅgaṇikārāmo tiracchānakathāya vītināmeti , rattibhāgepi thinamiddhābhibhūto sabbarattiṃ supati .
Satthā tassa hetuparipākaṃ oloketvā ovādaṃ dento – 84.
‘‘ Sabbarattiṃ
M1.228V1.195 supitvāna , divā saṅgaṇike rato ;
Kudāssu nāma dummedho , dukkhassantaṃ karissatī ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha sabbarattin ti sakalaṃ rattiṃ .
Supitvānāti niddāyitvā ,‘‘ rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetī ’’ tiādinā vuttaṃ jāgariyaṃ ananuyuñjitvā kevalaṃ rattiyā tīsupi yāmesu niddaṃ okkamitvāti attho .
Divāti divasaṃ , sakalaṃ divasabhāganti attho .
Saṅgaṇiketi tiracchānakathikehi kāyadaḷhibahulapuggalehiP1.191 sannisajjā saṅgaṇiko , tasmiṃ rato abhirato tattha avigatacchando ‘‘ saṅgaṇike rato ’’ ti vutto ‘‘ saṅgaṇikārato ’’ tipi pāḷi .
Kudāssu nāmāti kudā nāma .
Assūti nipātamattaṃ , kasmiṃ nāma kāleti attho .
Dummedhoti nippañño .
Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa .
Antan ti pariyosānaṃ .
Accantameva anuppādaṃ kadā nāma karissati , edisassa dukkhassantakaraṇaṃ natthīti attho .
‘‘ Dummedha dukkhassantaṃ karissasī ’’ tipi pāḷi .
Evaṃ pana satthārā gāthāya kathitāya thero saṃvegajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.26-33)–
‘‘ Sunando nāma nāmena , brāhmaṇo mantapāragū ;
Ajjhāyako yācayogo , vājapeyyaṃ ayājayi .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , aggo kāruṇiko isi ;
Janataṃ anukampanto , ambare caṅkamī tadā .
‘‘ Caṅkamitvāna sambuddho , sabbaññū lokanāyako ;
Mettāya aphari satte , appamāṇe nirūpadhi .
‘‘ Vaṇṭe chetvāna pupphāni , brāhmaṇo mantapāragū ;
Sabbe sisse samānetvā , ākāse ukkhipāpayi .
‘‘ Yāvatā nagaraṃ āsi , pupphānaṃ chadanaṃ tadā ;
Buddhassa ānubhāvena , sattāhaṃ na vigacchatha .
‘‘ Teneva
M1.229 sukkamūlena , anubhotvāna sampadā ;
Sabbāsave pariññāya , tiṇṇo loke visattikaṃ .
‘‘ Ekārase kappasate , pañcatiṃsāsu khattiyā ;
Ambaraṃsasanāmā te , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ KilesāV1.196 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā thero aññaṃ byākaronto tameva gāthaṃ paccudāhāsi .
Nītattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .