9.( Paṭhama ) devasabhattheragāthāvaṇṇanā
Uttiṇṇā paṅkapalipāti āyasmato devasabhattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto sikhissa bhagavato kāle pārāvatayoniyaṃ nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso piyālaphalaṃ upanesi .
Satthā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ taṃ paribhuñji .
So tena ativiya pasannacitto hutvā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā vanditvā cittaṃ pasādetiM1.237 .
So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aññatarassa maṇḍalikarañño putto hutvā nibbatto taruṇakāleyeva rajje patiṭṭhito rajjasukhamanubhavanto vuddho satthāraṃ upasaṅkami , tassa satthā dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho saṃvegajāto rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.66-72)–
‘‘ Pārāvato tadā āsiṃ , paraṃ anuparodhako ;
Pabbhāre seyyaṃ kappemi , avidūre sikhisatthuno .
‘‘ Sāyaṃ pātañca passāmi , buddhaṃ lokagganāyakaṃ ;
Deyyadhammo ca me natthi , dvipadindassa tādino .
‘‘ PiyālaphalamādāyaV1.203 , agamaṃ buddhasantikaṃ ;
Paṭiggahesi bhagavā , lokajeṭṭho narāsabho .
‘‘ Tato paraṃ upādāya , paricāriṃ vināyakaṃ ;
Tena cittappasādena , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Ekattiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ ahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ito pannarase kappe , tayo āsuṃ piyālino ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃP1.198 pana patvā pahīnakilesapaccavekkhaṇavasena uppannasomanasso udānaṃ udānento –
M1.237 .
So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aññatarassa maṇḍalikarañño putto hutvā nibbatto taruṇakāleyeva rajje patiṭṭhito rajjasukhamanubhavanto vuddho satthāraṃ upasaṅkami , tassa satthā dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho saṃvegajāto rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.14.66-72)–
‘‘ Pārāvato tadā āsiṃ , paraṃ anuparodhako ;
Pabbhāre seyyaṃ kappemi , avidūre sikhisatthuno .
‘‘ Sāyaṃ pātañca passāmi , buddhaṃ lokagganāyakaṃ ;
Deyyadhammo ca me natthi , dvipadindassa tādino .
‘‘ PiyālaphalamādāyaV1.203 , agamaṃ buddhasantikaṃ ;
Paṭiggahesi bhagavā , lokajeṭṭho narāsabho .
‘‘ Tato paraṃ upādāya , paricāriṃ vināyakaṃ ;
Tena cittappasādena , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Ekattiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ ahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ito pannarase kappe , tayo āsuṃ piyālino ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃP1.198 pana patvā pahīnakilesapaccavekkhaṇavasena uppannasomanasso udānaṃ udānento – 89.
‘‘ Uttiṇṇā paṅkapalipā , pātālā parivajjitā ;
Mutto oghā ca ganthā ca , sabbe mānā visaṃhatā ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha
M1.238 uttiṇṇāti uttaritā atikkantā .
Paṅkapalipāti paṅkā ca palipā ca .
Paṅko vuccati pakatikaddamo .
‘‘ Palipo ’’ ti gambhīraputhulo mahākaddamo .
Idha pana paṅko viyāti paṅko , kāmarāgo asucibhāvāpādanena cittassa makkhanato .
Palipo viyāti palipo , puttadārādivisayo bahalo chandarāgo vuttanayena sammakkhanato duruttaraṇato ca .
Te mayā anāgāmimaggena sabbaso atikkantāti āha ‘‘ uttiṇṇā paṅkapalipā ’’ ti .
Pātālāti pātāyālanti pātālā , mahāsamudde ninnatarapadesā .
Keci pana nāgabhavanaṃ ‘‘ pātālan ’’ ti vadanti .
Idha pana agāhaduravaggāhaduruttaraṇaṭṭhena pātālā viyāti pātālā , diṭṭhiyo .
Te ca mayā paṭhamamaggādhigameneva sabbathā vajjitā samucchinnāti āha ‘‘ pātālā parivajjitā ’’ ti mutto oghā ca ganthā cāti kāmoghādioghato abhijjhākāyaganthādiganthato ca tena tena maggena mutto parimutto , puna anabhikiraṇaaganthanavasena atikkantoti attho .
Sabbe mānā visaṃhatāti navavidhāpi mānā aggamaggādhigamena visesato saṅghātaṃ vināsaṃ āpāditā samucchinnā ‘‘ mānavidhā hatā ’’ ti keci paṭhanti , mānakoṭṭhāsāti attho .
‘‘ Mānavisā ’’ ti apare , tesaṃ pana mānavisassa dukkhassa phalato mānavisāti attho daṭṭhabbo .
( Paṭhama ) devasabhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .