5. Susāradattheragāthāvaṇṇanā
SādhuM1.210 suvihitāna dassanan ti āyasmato susāradattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā vijjāpadesu nipphattiṃ gantvā kāmesu ādīnavaṃP1.177 disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantappadese araññāyatane assamaṃ kāretvā vihāsi .
Atha naṃ anuggaṇhanto padumuttaro bhagavā bhikkhācāravelāyaṃ upasaṅkami .
So dūratova disvā pasannamānaso paccuggantvā pattaṃ gahetvā madhurāni phalāni pakkhipitvā adāsi .
Bhagavā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde dhammasenāpatino ñātibrāhmaṇakule nibbattitvā mandapaññattā susāradoti gahitanāmo aparabhāge dhammasenāpatissa santike dhammaṃ sutvāV1.179 paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.13.75-83)–
‘‘ Ajjhāyako mantadharo , tiṇṇaṃ vedāna pāragū ;
Himavantassāvidūre , vasāmi assame ahaṃ .
‘‘ Aggihuttañca me atthi , puṇḍarīkaphalāni ca ;
Puṭake nikkhipitvāna , dumagge laggitaṃ mayā .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mamuddharitukāmo so , bhikkhanto mamupāgami .
‘‘ Pasannacitto sumano , phalaṃ buddhassadāsahaṃ ;
Vittisañjanano mayhaṃ , diṭṭhadhammasukhāvaho .
‘‘ Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Antalikkhe ṭhito satthā , imaṃ gāthaṃ abhāsatha .
‘‘ Iminā phaladānena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjasi .
‘‘ Teneva sukkamūlena , anubhotvāna sampadā ;
Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ , hitvā jayaparājayaṃ .
‘‘ ItoM1.211 sattasate kappe , rājā āsiṃ sumaṅgalo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā sappurisūpanissayānisaṃsakittanāpadesena aññaṃ byākaronto –
M1.210 suvihitāna dassanan ti āyasmato susāradattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā vijjāpadesu nipphattiṃ gantvā kāmesu ādīnavaṃP1.177 disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantappadese araññāyatane assamaṃ kāretvā vihāsi .
Atha naṃ anuggaṇhanto padumuttaro bhagavā bhikkhācāravelāyaṃ upasaṅkami .
So dūratova disvā pasannamānaso paccuggantvā pattaṃ gahetvā madhurāni phalāni pakkhipitvā adāsi .
Bhagavā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde dhammasenāpatino ñātibrāhmaṇakule nibbattitvā mandapaññattā susāradoti gahitanāmo aparabhāge dhammasenāpatissa santike dhammaṃ sutvāV1.179 paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.13.75-83)–
‘‘ Ajjhāyako mantadharo , tiṇṇaṃ vedāna pāragū ;
Himavantassāvidūre , vasāmi assame ahaṃ .
‘‘ Aggihuttañca me atthi , puṇḍarīkaphalāni ca ;
Puṭake nikkhipitvāna , dumagge laggitaṃ mayā .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mamuddharitukāmo so , bhikkhanto mamupāgami .
‘‘ Pasannacitto sumano , phalaṃ buddhassadāsahaṃ ;
Vittisañjanano mayhaṃ , diṭṭhadhammasukhāvaho .
‘‘ Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Antalikkhe ṭhito satthā , imaṃ gāthaṃ abhāsatha .
‘‘ Iminā phaladānena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjasi .
‘‘ Teneva sukkamūlena , anubhotvāna sampadā ;
Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ , hitvā jayaparājayaṃ .
‘‘ ItoM1.211 sattasate kappe , rājā āsiṃ sumaṅgalo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā sappurisūpanissayānisaṃsakittanāpadesena aññaṃ byākaronto – 75.
‘‘ Sādhu suvihitāna dassanaṃ , kaṅkhā chijjati buddhi vaḍḍhati ;
Bālampi karonti paṇḍitaṃ , tasmā sādhu sataṃ samāgamo ’’ ti .
–
Gāthaṃ abhāsi .
Tattha sādhūti sundaraṃ , bhaddakanti attho .
Suvihitāna dassanan ti suvihitānaṃ dassanaṃ .
Gāthāsukhatthaṃ anusvāralopo kato .
Sīlādiguṇehi susaṃvihitattabhāvānaṃ parānuddayāya suṭṭhu vihitadhammadesanānaṃ ariyānaṃ dassanaṃ sādhūti yojanā .
‘‘ Dassanan ’’ ti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ savanādīnampi bahukārattā .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Ye
V1.180 te bhikkhū sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannā ovādakā viññāpakā sandassakā samādapakā samuttejakā sampahaṃsakā alaṃsamakkhātāro saddhammassa , dassanampāhaṃ , bhikkhave , tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi , savanaṃ … pe … upasaṅkamanaṃ … pe … payirupāsanaṃ … pe … anussaraṇaṃ … pe … anupabbajjampāhaṃ , bhikkhave , tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmī ’’ tiP1.178 ( itivu .104).
Dassanamūlakattā vā itaresaṃ dassanamevettha vuttaṃ , kaṅkhā chijjatītiādi tattha kāraṇavacanaṃ .
Tādisānañhi kalyāṇamittānaṃ dassane sati viññujātiko atthakāmo kulaputto te upasaṅkamati payirupāsati ‘‘ kiṃ , bhante , kusalaṃ , kiṃ akusalan ’’ tiādinā ( ma . ni .3.296) pañhaṃ pucchati .
Te cassa anekavihitesu kaṅkhāṭṭhānīyesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti , tena vuttaṃ ‘‘ kaṅkhā chijjatī ’’ ti .
Yasmā ca te dhammadesanāya tesaṃ kaṅkhaṃ paṭivinodetvāM1.212 pubbabhāge kammapathasammādiṭṭhiṃ vipassanāsammādiṭṭhiñca uppādenti , tasmā tesaṃ buddhi vaḍḍhati .
Yadā pana te vipassanaṃ vaḍḍhetvā saccāni paṭivijjhanti , tadā soḷasavatthukā aṭṭhavatthukā ca vicikicchā chijjati samucchijjati , nippariyāyena paññā buddhi vaḍḍhati .
Bālyasamatikkamanato te paṇḍitā honti .
So tehi buddhiṃ vaḍḍheti , bālampi karonti paṇḍitan ti .
Tasmātiādi nigamanaṃ , yasmā sādhūnaṃ dassanaṃ vuttanayena kaṅkhā chijjati buddhi vaḍḍhati , te bālaṃ paṇḍitaṃ karonti , tasmā tena kāraṇena sādhu sundaraṃ sataṃ sappurisānaṃ ariyānaṃ samāgamo , tehi samodhānaṃ sammā vaḍḍhananti attho .Susāradattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .