Issues
Select Version
Theragāthāpāḷi
Theragāthāpāḷi

RukkhamūlagahanaṃV1.257P1.246 pasakkiyāti āyasmato vajjiputtattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavute kappe ekaṃ paccekasambuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pa

Author: _System_commentary_ @ Administrator

RukkhamūlagahanaṃV1.257P1.246 pasakkiyāti āyasmato vajjiputtattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavute kappe ekaṃ paccekasambuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso kadaliphalāni adāsi . So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ licchavirājaputto hutvā nibbatti , vajjirājaputtattā vajjiputto tveva cassa samaññā ahosi . So daharo hutvā hatthisikkhādisikkhanakālepi hetusampannatāya nissaraṇajjhāsayova hutvā vicaranto satthu dhammadesanākāle vihāraṃ gantvā parisapariyante nisinno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.57-62)– ‘‘ Sahassaraṃsī bhagavā , sayambhū aparājito ; Vivekā vuṭṭhahitvāna , gocarāyābhinikkhami . ‘‘ Phalahattho ahaṃ disvā , upagacchiṃ narāsabhaṃ ; Pasannacitto sumano , avaṭaṃ adadiṃ phalaṃ . ‘‘ CatunnavutitoM1.301 kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ; Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Chaḷabhiñño pana hutvā aparabhāge aciraparinibbute satthari dhammaṃ saṅgāyituṃ saṅketaṃ katvā mahātheresu tattha tattha viharantesu ekadivasaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ sekhaṃyeva samānaṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā tassa uparimaggādhigamāya ussāhaṃ janento –

119. ‘‘ Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya , nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya ; Jhāya gotama mā ca pamādo , kiṃ te biḷibiḷikā karissatī ’’ ti . – Gāthaṃ abhāsi .
Tattha rukkhamūlagahanan ti rukkhamūlabhūtaṃ gahanaṃ , gahanañhi atthi , naP1.247 rukkhamūlaṃ , rukkhamūlañcaV1.258 atthi , na gahanaṃ , tesu rukkhamūlaggahaṇena ṭhānassa chāyāsampannatāya vātātapaparissayābhāvaṃ dasseti . Gahanaggahaṇena nivātabhāvena vātaparissayābhāvaṃ janasambādhābhāvañca dasseti , tadubhayena ca bhāvanāyogyataṃ . Pasakkiyāti upagantvā . Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyāti ‘‘ evaṃ mayā paṭipajjitvā nibbānaṃ adhigantabban ’’ ti nibbutiṃ hadaye ṭhapetvā citte karitvā . Jhāyāti lakkhaṇūpanijjhānena jhāya , vipassanābhāvanāsahitaṃ maggabhāvanaṃ bhāvehi . Gotamāti dhammabhaṇḍāgārikaṃ gottena ālapati . Mā ca pamādoti adhikusalesu dhammesu mā pamādaṃ āpajji . Idāni yādiso therassa pamādo , taṃ paṭikkhepavasena dassento ‘‘ kiṃ te biḷibiḷikā karissatī ’’ ti āha . Tattha biḷibiḷikāti viḷiviḷikiriyā , biḷibiḷīti saddapavatti yathā niratthakā , evaṃ biḷibiḷikāsadisā janapaññatti kiṃ te karissati kīdisaṃ atthaṃ tuyhaṃ sādheti , tasmā janapaññattiṃ pahāya sadatthapasuto hohīti ovādaṃ adāsi . TaṃM1.302 sutvā aññehi vuttavisagandhavāyanavacanena saṃvegajāto bahudeva rattiṃ caṅkamena vītināmento vipassanaṃ ussukkāpetvā senāsanaṃ pavisitvā mañcake nipannamattova arahattaṃ pāpuṇi .
Vajjiputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Isidattattheragāthāvaṇṇanā PañcakkhandhāP1.248 pariññātāti āyasmato isidattattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso madhuraṃ āmodaphalaṃ adāsi . So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde avantiraṭṭhe vaḍḍhagāme aññatarassa satthavāhassa putto hutvā nibbatti , isidatto tissa nāmaṃ ahosi . So vayappatto macchikāsaṇḍe cittassa gahapatino adiṭṭhasahāyo hutvā tena buddhaguṇe likhitvā pesitasāsanaṃ paṭilabhitvā sāsane sañjātappasādo therassa mahākaccānassa santike pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.80-84)– ‘‘ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ , āhutīnaṃ paṭiggahaṃ ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ , āmodamadadiṃ phalaṃ . ‘‘ EkanavutitoV1.259 kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ; Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Chaḷabhiñño pana hutvā ‘‘ buddhupaṭṭhānaṃ gamissāmī ’’ ti theraṃ āpucchitvā anukkamena majjhimadesaṃ gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnoM1.303 ,‘‘ kacci , bhikkhu , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyan ’’ tiādinā satthārā katapaṭisanthāro paṭivacanamukhena ,‘‘ bhagavā tumhākaṃ sāsanaṃ upagatakālato paṭṭhāya mayhaṃ sabbadukkhaṃ apagataṃ , sabbo parissayo vūpasanto ’’ ti pavedanavasena aññaṃ byākaronto –