Issues
Select Version
Theragāthāpāḷi
Theragāthāpāḷi

Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā Yo sītavanan ti āyasmato sambhūtattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ito kira aṭṭhārasādhikassa kappasatassa matthake atthadassī nāma sambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārento ekadivasaṃ mahatā bhikkhusaṅg

Author: _System_commentary_ @ Administrator

6. Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā Yo sītavanan ti āyasmato sambhūtattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ito kira aṭṭhārasādhikassa kappasatassa matthake atthadassī nāma sambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārento ekadivasaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ gaṅgātīraṃ upagacchi . Tasmiṃ kāle ayaṃ gahapatikule nibbatto tattha bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ kiṃ , bhante , pāraṃ gantukāmatthā ’’ ti pucchi . Bhagavā ‘‘ gamissāmā ’’ ti avoca . So tāvadeva nāvāsaṅghāṭaṃM1.56 yojetvā upanesi . Satthā taṃ anukampanto saha bhikkhusaṅghena nāvaṃ abhiruhi . So sayampi abhiruyha sukheneva paratīraṃ sampāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca dutiyadivase mahādānaṃ pavattetvā anugantvā pasannacitto vanditvā nivatti . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaritvā itoP1.47 terasādhikakappasatassa matthake khattiyakule nibbattitvā rājā ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā . So satte sugatimagge patiṭṭhāpetvā tato cuto ekanavutikappe vipassissa bhagavato sāsane pabbajitvā dhutadhamme samādāya susāne vasanto samaṇadhammaṃ akāsi . Puna kassapassa bhagavato kālepi tassa sāsane tīhi sahāyehi saddhiṃV1.46 pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti . Tassa ‘‘ sambhūto ’’ ti nāmaṃ akaṃsu . So vayappatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato . Bhūmijo jeyyaseno abhirādhanoti tīhi sahāyehi saddhiṃ bhagavato santikaṃ gato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji . Ye sandhāya vuttaṃ – ‘‘ Bhūmijo jeyyaseno ca , sambhūto abhirādhano ; Ete dhammaṃ abhiññāsuṃ , sāsane varatādino ’’ ti . Atha sambhūto bhagavato santike kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ gahetvā nibaddhaṃ sītavane vasati . Tenevāyasmā ‘‘ sītavaniyo ’’ ti paññāyittha . Tena ca samayena vessavaṇo mahārājā kenacideva karaṇīyena jambudīpe dakkhiṇadisābhāgaṃ uddissa ākāsena gacchanto theraṃ abbhokāse nisīditvā kammaṭṭhānaṃ manasikarontaṃ disvā vimānato oruyha theraṃ vanditvā ,‘‘ yadā thero samādhito vuṭṭhahissati , tadā mama āgamanaṃ ārocetha , ārakkhañcassa karothā ’’ ti dve yakkhe āṇāpetvā pakkāmi . Te therassa samīpe ṭhatvā manasikāraṃ paṭisaṃharitvā nisinnakāle ārocesuṃ . Taṃ sutvā thero ‘‘ tumhe mama vacanena vessavaṇamahārājassa kathetha , bhagavatā attano sāsane ṭhitānaṃ satiārakkhā nāma ṭhapitā atthi , sāyeva mādise rakkhati , tvaṃ tattha appossukko hohi , bhagavato ovāde ṭhitānaṃ edisāya ārakkhāyaM1.57 karaṇīyaṃ natthī ’’ ti te vissajjetvā tāvadeva vipassanaṃ vaḍḍhetvā vijjāttayaṃ sacchākāsi . Tato vessavaṇo nivattamāno therassaP1.48 samīpaṃ patvā mukhākārasallakkhaṇenevassa katakiccabhāvaṃ ñatvā sāvatthiṃ gantvā bhagavato ārocetvā satthu sammukhā theraṃ abhitthavanto – ‘‘ Satiārakkhasampanno , dhitimā vīriyasamāhito ; Anujāto satthu sambhūto , tevijjo maccupāragū ’’ ti . – Imāya gāthāya therassa guṇe vaṇṇesi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.21.15-20)– ‘‘ Atthadassī tu bhagavā , dvipadindo narāsabho ; Purakkhato sāvakehi , gaṅgātīramupāgami . ‘‘ Samatitti kākapeyyā , gaṅgā āsi duruttarā ; Uttārayiṃ bhikkhusaṅghaṃ , buddhañca dvipaduttamaṃ . ‘‘ AṭṭhāraseV1.47 kappasate , yaṃ kammamakariṃ tadā ; Duggatiṃ nābhijānāmi , taraṇāya idaṃ phalaṃ . ‘‘ Teraseto kappasate , pañca sabbobhavā ahuṃ ; Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā . ‘‘ Pacchime ca bhave asmiṃ , jātohaṃ brāhmaṇe kule ; Saddhiṃ tīhi sahāyehi , pabbajiṃ satthu sāsane . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Athāyasmā sambhūto bhagavantaṃ dassanāya gacchante bhikkhū disvā ‘‘ āvuso , mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandatha , evañca vadethā ’’ ti vatvā dhammādhikaraṇaṃ attano satthu aviheṭhitabhāvaṃ pakāsento ‘‘ yo sītavanan ’’ ti gāthamāha . Te bhikkhū bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sambhūtattherassa sāsanaṃ sampavedentā ,‘‘ āyasmā , bhante , sambhūto bhagavato pāde sirasā vandati , evañca vadatī ’’ ti vatvā taṃ gāthaṃ ārocesuṃ , taṃ sutvā bhagavā ‘‘ paṇḍito , bhikkhave , sambhūtoM1.58 bhikkhu paccapādi dhammassānudhammaṃ , na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ viheṭheti . Vessavaṇena tassattho mayhaṃ ārocitā ’’ ti āha .

6. Yaṃ pana te bhikkhū sambhūtattherena vuttaṃ ‘‘ yo sītavanan ’’ ti gāthaṃ satthu nivedesuṃ .
Tattha sītavanan ti evaṃnāmakaṃ rājagahasamīpe mahantaṃ bheravasusānavanaṃ . Upagāti nivāsanavasena upagacchi . Etena bhagavatā anuññātaṃ pabbajitānurūpaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ dasseti . Bhikkhūti saṃsārabhayassa ikkhanato bhinnakilesatāya ca bhikkhu . Ekoti adutiyo , etena kāyavivekaṃ dasseti . Santusitoti santuṭṭho . Etena catupaccayasantosalakkhaṇaṃ ariyavaṃsaṃ dasseti . Samāhitattoti upacārappanābhedena samādhinā samāhitacitto , etena cittavivekabhāvanāmukhena bhāvanārāmaṃP1.49 ariyavaṃsaṃ dasseti . Vijitāvīti sāsane sammāpaṭipajjantena vijetabbaṃ kilesagaṇaṃ vijitvā ṭhito , etena upadhivivekaṃ dasseti . Bhayahetūnaṃ kilesānaṃ apagatattā apetalomahaṃso , etena sammāpaṭipattiyā phalaṃ dasseti . Rakkhan ti rakkhanto . Kāyagatāsatin ti kāyārammaṇaṃ satiṃ , kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ paribrūhanavasena avissajjento . Dhitimāti dhīro , samāhitattaṃ vijitāvibhāvataṃ vā upādāya paṭipattidassanametaṃ . Ayañhettha saṅkhepattho – so bhikkhu vivekasukhānupekkhāya eko sītavanaṃ upāgami , upāgato ca lolabhāvābhāvato santuṭṭho dhitimā kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ bhāvento tathādhigataṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā āraddhavipassanaṃV1.48 ussukkāpetvā adhigatena aggamaggena samāhito vijitāvī ca hutvā katakiccatāya bhayahetūnaṃ sabbaso apagatattā apetalomahaṃso jātoti . Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .