237.
‘‘ Yodha koci manussesu , parapāṇāni hiṃsati ;
Asmā lokā paramhā ca , ubhayā dhaṃsate naro .
238.
‘‘ Yo ca mettena cittena , sabbapāṇānukampati ;
Bahuñhi so pasavati , puññaṃ tādisako naro .
239.
‘‘ Subhāsitassa sikkhetha , samaṇūpāsanassa ca ;
Ekāsanassa ca raho , cittavūpasamassā cā ’’ ti .
– tisso gāthā abhāsi ;
Idāni
M1.454 taṃ sasambhāre samathavipassanādhamme niyojento ‘‘ subhāsitassā ’’ tiādinā tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha subhāsitassa sikkhethāti appicchakathādibhedaṃ subhāsitaṃ pariyattidhammaṃ savanadhāraṇaparipucchādivasena sikkheyya .
Samaṇūpāsanassa cāti samitapāpānaṃ samaṇānaṃ kalyāṇamittānaṃ upāsakānaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamitvā payirupāsanañceva paṭipattiyā tesaṃ samīpacariyañcaV1.386 sikkheyya .
Ekāsanassa ca raho cittavūpasamassa cāti ekassa asahāyassa kāyavivekaṃ anubrūhantassa raho kammaṭṭhānānuyogavasena āsanaṃ nisajjaṃ sikkheyya .
Evaṃ kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhāvanañca matthakaṃ pāpento samucchedavasena kilesānaṃ cittassa vūpasamañca sikkheyya .
Yāhi adhisīlasikkhādīhi kilesā accantameva vūpasantā pahīnā honti , tā maggaphalasikkhā sikkhantassa accantameva cittaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti .
Gāthāpariyosāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .Tattha yodha koci manussesūti idha manussesu yo koci khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā .
Manussaggahaṇañcettha ukkaṭṭhasattanidassananti daṭṭhabbaṃ .
Parapāṇāni hiṃsatīti parasatte māreti vibādhati ca .
Asmā lokāti idha lokato .
Paramhāti paralokato .
Ubhayā dhaṃsateti ubhayato dhaṃsati , ubhayalokapariyāpannahitasukhato parihāyatīti attho .
Naroti satto .
Evaṃ parapīḷālakkhaṇaṃ pāpadhammaṃ dassetvā idāni parapīḷānivattilakkhaṇaṃ kusalaṃ dhammaṃ dassento ‘‘ yo ca mettenā ’’ tiādinā dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha mettena cittenāti mettāsampayuttena cittena appanāpattena itarītarena vā .
Sabbapāṇānukampatīti sabbe pāṇe attano orasaputte viya mettāyati .
Bahuñhi so pasavati , puññaṃ tādisako naroti
P2.95 so tathārūpo mettāvihārī puggalo bahuṃ mahantaṃ anappakaṃ kusalaṃ pasavati paṭilabhati adhigacchati .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.59-72)–
‘‘ Ajjhogāhetvā himavaṃ , mante vācemahaṃ tadā ;
Catupaññāsasahassāni , sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ .
‘‘ Adhitā vedagū sabbe , chaḷaṅge pāramiṃ gatā ;
Sakavijjāhupatthaddhā , himavante vasanti te .
‘‘ Cavitvā tusitā kāyā , devaputto mahāyaso ;
Uppajji mātukucchismiṃ , sampajāno patissato .
‘‘ Sambuddhe upapajjante , dasasahassi kampatha ;
Andhā cakkhuṃ alabhiṃsu , uppajjantamhi nāyake .
‘‘ Sabbākāraṃ pakampittha , kevalā vasudhā ayaṃ ;
Nigghosasaddaṃ sutvāna , ubbijjiṃsu mahājanā .
‘‘ Sabbe janā samāgamma , āgacchuṃ mama santikaṃ ;
Vasudhāyaṃ pakampittha , kiṃ vipāko bhavissati .
‘‘ AvacāsiṃM1.455 tadā tesaṃ , mā bhetha natthi vo bhayaṃ ;
Visaṭṭhā hotha sabbepi , uppādoyaṃ suvatthiko .
‘‘ Aṭṭhahetūhi samphussa , vasudhāyaṃ pakampati ;
Tathā nimittā dissanti , obhāso vipulo mahā .
‘‘ Asaṃsayaṃ buddhaseṭṭho , uppajjissati cakkhumā ;
Saññāpetvāna janataṃ , pañcasīle kathesahaṃ .
‘‘ Sutvāna pañcasīlāni , buddhuppādañca dullabhaṃ ;
Ubbegajātā sumanā , tuṭṭhahaṭṭhā ahaṃsu te .
‘‘ Dvenavute ito kappe , yaṃ nimittaṃ viyākariṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , byākaraṇassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .