121.
‘‘ Natthi koci bhavo nicco , saṅkhārā vāpi sassatā ;
Uppajjanti ca te khandhā , cavanti aparāparaṃ .
122.
‘‘ Etamādīnavaṃ ñatvā , bhavenamhi anatthiko ;
Nissaṭo sabbakāmehi , patto me āsavakkhayo ’’ ti .
–
Imaṃ gāthādvayaṃ abhāsi .
Tattha
M1.309P2.3 natthi koci bhavo niccoti kammabhavo upapattibhavo kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo saññībhavo asaññībhavo nevasaññīnāsaññībhavo ekavokārabhavo catuvokārabhavo pañcavokārabhavoti evaṃbhedo , tatthāpi hīno majjhimo ukkaṭṭho dīghāyuko sukhabahulo vomissasukhadukkhoti evaṃvibhāgo yokoci nicco dhuvo thiro apalokiyadhammo natthi taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca samuppannattā .
Yasmā ca etadevaṃ , tasmā saṅkhārā vāpi sassatā natthīti yojanā .
Paccayehi saṅkhatattā ‘‘ saṅkhārā ’’ ti laddhanāme hi pañcakkhandhe upādāya bhavasamaññāya saṅkhārāva hutvā sambhūtā jarāmaraṇena ca vipariṇamantīti asassatā vipariṇāmadhammā .
Tathā hi te ‘‘ saṅkhārā ’’ ti vuccanti .
Tenāha uppajjanti ca te khandhā , cavanti aparāparan ti .
Te bhavapariyāyena saṅkhārapariyāyena ca vuttā pañcakkhandhā yathāpaccayaṃ aparāparaṃ uppajjanti , uppannā ca jarāya paripīḷitā hutvā cavanti paribhijjantīti attho .
Etena ‘‘ bhavo , saṅkhārā ’’ ti ca laddhavohārā pañcakkhandhā udayabbayasabhāvāti dasseti .
Yasmā tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa tayopi bhavā ādittaṃ viya saṅkhate ādīnavaṃ dosaṃ pageva vipassanāpaññāya jānitvā aniccalakkhaṇehi diṭṭhā saṅkhārā dukkhānattā vibhūtatarā upaṭṭhahanti , tenāha bhagavā –
‘‘ yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ , yaṃ dukkhaṃ tadanattā ’’ ti ( saṃ . ni .3.15).
Yasmā tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa tayopi bhavā ādittaṃ viya agāraṃ sappaṭibhayā upaṭṭhahanti , tasmā āha ‘‘ bhavenamhi anatthiko ’’ ti .
Evaṃ pana sabbaso bhavehi vinivattiyamānassa kāmesu apekkhāya lesopi na sambhavatiyeva , tenāha ‘‘ nissaṭo sabbakāmehī ’’ ti , amhīti yojanā .
Mānusehi viya dibbehipi kāmehi nivattitacittosmīti attho .
Patto me āsavakkhayoti yasmā evaṃ suparimajjitasaṅkhāro bhavesu suparidiṭṭhādīnavo kāmesuV1.265 ca anāsattamānaso tasmā sūlamatthake nisinnenāpi me mayā patto adhigatoM1.310 āsavakkhayo nibbānaṃ arahattañcāti .
Aññehi ca sabrahmacārīhi appattamānasehi tadadhigamāya ussāho karaṇīyoti bhikkhūnaṃ ovādamadāsi .
Uttarattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .