4. Sivakasāmaṇeragāthāvaṇṇanā
UpajjhāyotiP1.63 sivakassa sāmaṇerassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira ito ekatiṃse kappe vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena araññaṃ paviṭṭho tattha pabbatantare nisinnaṃ vessabhuṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto upasaṅkamitvā vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
Puna tattha manoharāni kāsumārikaphalāni disvā tāni gahetvā bhagavato upanesi , paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato sāsane mātule pabbajante tena saddhiṃ pabbajitvā bahuṃ vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde vanavacchattherassa bhāgineyyo hutvā nibbatto , sivako tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa mātā attano jeṭṭhabhātike vanavacche sāsane pabbajitvā pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetvā araññe viharante taṃ pavattiṃ sutvā puttaṃ āha –
‘‘ tātaV1.62 sivaka , therassa santike pabbajitvā theraṃ upaṭṭhaha , mahallako dāni thero ’’ ti .
So mātuM1.75 ekavacaneneva ca pubbe katādhikāratāya ca mātulattherassa santikaṃ gantvā pabbajitvā taṃ upaṭṭhahanto araññe vasati .
Tassa ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena gāmantaṃ gatassa kharo ābādho uppajji .
Manussesu bhesajjaṃ karontesupi na paṭippassambhi .
Tasmiṃ cirāyante thero ‘‘ sāmaṇero cirāyati , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti tattha gantvā taṃ gilānaṃ disvā tassa taṃ taṃ kattabbayuttakaṃ karonto divasabhāgaṃ vītināmetvā rattibhāge balavapaccūsavelāyaṃ āha –
‘‘ sivaka , na mayā pabbajitakālato paṭṭhāya gāme vasitapubbaṃ , ito araññameva gacchāmā ’’ ti .
Taṃ sutvā sivako ‘‘ yadipi me , bhante , idāni kāyo gāmante ṭhito , cittaṃ pana araññe , tasmā sayānopi araññameva gamissāmī ’’ ti , taṃ sutvā thero taṃ bāhāyaṃ gahetvā araññameva netvā ovādaṃ adāsi .
So therassa ovāde ṭhatvā vipassitvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.38.53-58)–
‘‘ KaṇikāraṃvaP1.64 jotantaṃ , nisinnaṃ pabbatantare ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ .
‘‘ Pasannacitto sumano , kire katvāna añjaliṃ ;
Kāsumārikamādāya , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
So arahattaṃ patvā upajjhāyena attanā ca vuttamatthaṃ saṃsanditvā attano vivekābhiratikataṃ katakiccatañca pavedento ‘‘ upajjhāyo maṃ avacā ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
P1.63 sivakassa sāmaṇerassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira ito ekatiṃse kappe vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena araññaṃ paviṭṭho tattha pabbatantare nisinnaṃ vessabhuṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto upasaṅkamitvā vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
Puna tattha manoharāni kāsumārikaphalāni disvā tāni gahetvā bhagavato upanesi , paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato sāsane mātule pabbajante tena saddhiṃ pabbajitvā bahuṃ vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde vanavacchattherassa bhāgineyyo hutvā nibbatto , sivako tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa mātā attano jeṭṭhabhātike vanavacche sāsane pabbajitvā pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetvā araññe viharante taṃ pavattiṃ sutvā puttaṃ āha –
‘‘ tātaV1.62 sivaka , therassa santike pabbajitvā theraṃ upaṭṭhaha , mahallako dāni thero ’’ ti .
So mātuM1.75 ekavacaneneva ca pubbe katādhikāratāya ca mātulattherassa santikaṃ gantvā pabbajitvā taṃ upaṭṭhahanto araññe vasati .
Tassa ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena gāmantaṃ gatassa kharo ābādho uppajji .
Manussesu bhesajjaṃ karontesupi na paṭippassambhi .
Tasmiṃ cirāyante thero ‘‘ sāmaṇero cirāyati , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti tattha gantvā taṃ gilānaṃ disvā tassa taṃ taṃ kattabbayuttakaṃ karonto divasabhāgaṃ vītināmetvā rattibhāge balavapaccūsavelāyaṃ āha –
‘‘ sivaka , na mayā pabbajitakālato paṭṭhāya gāme vasitapubbaṃ , ito araññameva gacchāmā ’’ ti .
Taṃ sutvā sivako ‘‘ yadipi me , bhante , idāni kāyo gāmante ṭhito , cittaṃ pana araññe , tasmā sayānopi araññameva gamissāmī ’’ ti , taṃ sutvā thero taṃ bāhāyaṃ gahetvā araññameva netvā ovādaṃ adāsi .
So therassa ovāde ṭhatvā vipassitvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.38.53-58)–
‘‘ KaṇikāraṃvaP1.64 jotantaṃ , nisinnaṃ pabbatantare ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ .
‘‘ Pasannacitto sumano , kire katvāna añjaliṃ ;
Kāsumārikamādāya , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
So arahattaṃ patvā upajjhāyena attanā ca vuttamatthaṃ saṃsanditvā attano vivekābhiratikataṃ katakiccatañca pavedento ‘‘ upajjhāyo maṃ avacā ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 14. Tattha upajjhāyoti vajjāvajjaṃ upanijjhāyati hitesitaṃ paccupaṭṭhapetvā ñāṇacakkhunā pekkhatīti upajjhāyo .
Man ti attānaṃ vadati .
Avacāti abhāsi .
Ito gacchāma sīvakāti vuttākāradassanaṃ , sivaka , ito gāmantato araññaṭṭhānameva ehi gacchāma , tadeva amhākaṃ vasanayogganti
M1.76 adhippāyo .
Evaṃ pana upajjhāyena vutto sivako bhadro assājānīyo viya kasābhihato sañjātasaṃvego hutvā araññameva gantukāmataṃ pavedento –‘‘ Gāme
V1.63 me vasati kāyo , araññaṃ me gataṃ mano ;
Semānakopi gacchāmi , natthi saṅgo vijānatan ’’ ti .
– āha ;
Tassattho – yasmā idāni yadipi me idaṃ sarīraṃ gāmante ṭhitaṃ , ajjhāsayo pana araññameva gato , tasmā semānakopi gacchāmi gelaññena ṭhānanisajjāgamanesu asamatthatāya sayānopi iminā sayitākārena sarīsapo viya sarīsapanto , etha , bhante , araññameva gacchāma , kasmā ?Natthi saṅgo vijānatan ti , yasmā dhammasabhāvā kāmesu saṃsāre ca ādīnavaṃ , nekkhamme nibbāne ca ānisaṃsaṃ yāthāvato jānantassa na katthaci saṅgo , tasmā ekapadeneva upajjhāyassa āṇā anuṭhitāti , tadapadesena aññaṃ byākāsi .
Sivakasāmaṇeragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .