Dukkhā kāmā erakāti āyasmato erakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso satthu kiñci dātabbayuttakaṃ alabhanto ‘‘ handāhaṃ kāyasāraṃ puññaṃ karissāmī ’’ ti satthu gamanamaggaṃ sodhetvā samaṃ akāsi .
Satthā tena tathākataṃ maggaṃ paṭipajjiM1.244 .
So tattha bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ paggayha pasannacitto yāva dassanupacārasamatikkamā buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahanto aṭṭhāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ sambhāvanīyassa kuṭumbiyassa putto hutvā nibbatti , erako tissa nāmaṃ ahosi abhirūpo dassanīyo pāsādiko itikattabbatāsu paramena veyyattiyena samannāgato .
Tassa mātāpitaro kulena rūpena ācārena vayena kosallena ca anucchavikaṃ dārikaṃ ānetvā vivāhakammaṃ akaṃsuP1.204 .
So tāya saddhiṃ saṃvāsena gehe vasanto pacchimabhavikattā kenacideva saṃvegavatthunā saṃsāre saṃviggamānaso satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji , tassa satthā kammaṭṭhānaṃ adāsi .
So kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipayadivasātikkamena ukkaṇṭhābhibhūto vihāsi .
Atha satthā tassa cittappavattiṃ ñatvā ovādavasena ‘‘ dukkhā kāmā erakā ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
So taṃ sutvā ‘‘ ayuttaṃ mayā kataṃ , yohaṃ evarūpassa satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā taṃ vissajjento micchāvitakkabahulo vihāsin ’’ ti saṃvegajāto vipassanāya yuttappayutto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.32-36)–
‘‘ Uttaritvāna nadikaṃ , vanaṃ gacchati cakkhumā ;
Tamaddasāsiṃ sambuddhaṃ , siddhatthaṃ varalakkhaṇaṃ .
‘‘ KudālapiṭakamādāyaV1.210 , samaṃ katvāna taṃ pathaṃ ;
Satthāraṃ abhivādetvā , sakaṃ cittaṃ pasādayiṃ .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , maggadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Sattapaññāsakappamhi , eko āsiṃ janādhipo ;
Nāmena suppabuddhoti , nāyako so narissaro .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā pana hutvā aññaṃ byākaronto –
M1.244 .
So tattha bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ paggayha pasannacitto yāva dassanupacārasamatikkamā buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahanto aṭṭhāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ sambhāvanīyassa kuṭumbiyassa putto hutvā nibbatti , erako tissa nāmaṃ ahosi abhirūpo dassanīyo pāsādiko itikattabbatāsu paramena veyyattiyena samannāgato .
Tassa mātāpitaro kulena rūpena ācārena vayena kosallena ca anucchavikaṃ dārikaṃ ānetvā vivāhakammaṃ akaṃsuP1.204 .
So tāya saddhiṃ saṃvāsena gehe vasanto pacchimabhavikattā kenacideva saṃvegavatthunā saṃsāre saṃviggamānaso satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji , tassa satthā kammaṭṭhānaṃ adāsi .
So kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipayadivasātikkamena ukkaṇṭhābhibhūto vihāsi .
Atha satthā tassa cittappavattiṃ ñatvā ovādavasena ‘‘ dukkhā kāmā erakā ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
So taṃ sutvā ‘‘ ayuttaṃ mayā kataṃ , yohaṃ evarūpassa satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā taṃ vissajjento micchāvitakkabahulo vihāsin ’’ ti saṃvegajāto vipassanāya yuttappayutto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.32-36)–
‘‘ Uttaritvāna nadikaṃ , vanaṃ gacchati cakkhumā ;
Tamaddasāsiṃ sambuddhaṃ , siddhatthaṃ varalakkhaṇaṃ .
‘‘ KudālapiṭakamādāyaV1.210 , samaṃ katvāna taṃ pathaṃ ;
Satthāraṃ abhivādetvā , sakaṃ cittaṃ pasādayiṃ .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , maggadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Sattapaññāsakappamhi , eko āsiṃ janādhipo ;
Nāmena suppabuddhoti , nāyako so narissaro .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā pana hutvā aññaṃ byākaronto – 93.
‘‘ Dukkhā
M1.245 kāmā eraka , na sukhā kāmā eraka ;
Yo kāme kāmayati , dukkhaṃ so kāmayati eraka ;
Yo kāme na kāmayati , dukkhaṃ so na kāmayati erakā ’’ ti .
–
Tameva bhagavatā vuttagāthaṃ paccudāhāsi .
Tattha dukkhā kāmāti ime vatthukāmakilesakāmā dukkhavatthutāya vipariṇāmadukkhasaṃsāradukkhasabhāvato ca , dukkhā dukkhamā dukkhanibbattikā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ tiādi ( pāci .417; ma . ni .1.234).
Erakāti paṭhamaṃ tāva bhagavā taṃ ālapati , pacchā pana thero attānaṃ nāmena kathesi .
Na sukhā kāmāti kāmā nāmete jānantassa sukhā na honti , ajānantassa pana sukhato upaṭṭhahanti .
Yathāha –
‘‘ yo sukhaṃ dukkhato adda , dukkhamaddakkhi sallato ’’ tiādi ( saṃ . ni .4.253; itivu .53; theragā .986).
Yo kāme kāmayati , dukkhaṃ so kāmayatīti yo satto kilesakāmena vatthukāme kāmayati , tassa taṃ kāmanaṃ sampati sapariḷāhatāyaP1.205 , āyatiṃ apāyadukkhahetutāya ca vaṭṭadukkhahetutāya ca dukkhaṃ .
Vatthukāmā pana dukkhassa vatthubhūtā .
Iti so dukkhasabhāvaṃ dukkhanimittaṃ dukkhavatthuñca kāmayatīti vutto .
Itaraṃ paṭipakkhavasena tamevatthaṃ ñāpetuṃ vuttaṃ , tasmā tassattho vuttavipariyāyena veditabbo .
Erakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .4. Mettajittheragāthāvaṇṇanā
Namo
M1.246V1.211 hi tassa bhagavatoti āyasmato mettajittherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto sāsane abhippasanno hutvā bodhirukkhassa iṭṭhakāhi vedikaṃ cinitvā sudhāparikammaṃ kāresi .
Satthā tassa anumodanaṃ akāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , mettajī tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto kāmesu ādīnavaṃ disvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharanto buddhuppādaṃ sutvā pubbahetunā codiyamāno satthu santikaṃ gantvā pavattinivattiyo ārabbha pañhaṃ pucchitvā satthārā pañhe vissajjite paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.26-31)–
‘‘ Anomadassīmunino , bodhivedimakāsahaṃ ;
Sudhāya piṇḍaṃ datvāna , pāṇikammaṃ akāsahaṃ .
‘‘ Disvā taṃ sukataṃ kammaṃ , anomadassī naruttamo ;
Bhikkhusaṅghe ṭhito satthā , imā gāthā abhāsatha .
‘‘ Iminā sudhakammena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Sampattiṃ anubhotvāna , dukkhassantaṃ karissati .
‘‘ Pasannamukhavaṇṇomhi , ekaggo susamāhito ;
Dhāremi antimaṃ dehaṃ , sammāsambuddhasāsane .
‘‘ Ito kappasate āsiṃ , paripuṇṇe anūnake ;
Rājā sabbaghano nāma , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā satthāraṃ thomento –