Issues
Select Version
Theragāthāpāḷi
Theragāthāpāḷi

AdhicetasoM1.192 appamajjatoti āyasmato ekudāniyattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto satthari parinibbute ,‘‘ a

Author: _System_commentary_ @ Administrator

AdhicetasoM1.192 appamajjatoti āyasmato ekudāniyattherassa gāthā . Kā uppatti ? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto satthari parinibbute ,‘‘ alābhā vata me , dulladdhaṃ vata me , yohaṃ satthudharamānakāle dānādipuññaṃ kātuṃ nālatthan ’’ ti paridevasokamāpanno ahosi . Atha naṃ sāgaro nāma satthu sāvako sokaṃ vinodetvā satthu thūpapūjāyaṃ niyojesi . So pañca vassāni thūpaṃV1.163 pūjetvā tato cuto tena puññena devamanussesu eva saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kālena kālaṃ satthu santikaṃ upasaṅkami . Tasmiñca samaye satthā ‘‘ adhicetaso ’’ ti gāthāya sāvake abhiṇhaṃ ovadi . So taṃ sutvā saddhājāto pabbaji . Pabbajitvā ca pana tameva gāthaṃ punappunaṃ parivatteti . So tattha vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ñāṇassa aparipakkattā visesaṃ nibbattetu nāsakkhi . Tato pana cuto devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇasamaye buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā katapubbakicco araññe viharanto satthu santikaṃ agamāsi . Tasmiñca samaye satthā āyasmantaṃ sāriputtaṃ attano avidūre adhicittamanuyuttaṃ disvā ‘‘ adhicetaso ’’ ti imaṃ udānaṃP1.164 udānesi . Taṃ sutvā ayaṃ cirakālaṃ bhāvanāya araññe viharantopi kālena kālaṃ tameva gāthaṃ udāneti , tenassa ekudāniyoti samaññā udapādi . So athekadivasaṃ cittekaggataṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.12.72-81)– ‘‘ Atthadassimhi sugate , nibbute samanantarā ; Yakkhayoniṃ upapajjiṃ , yasaṃ patto cahaṃ tadā . ‘‘ DulladdhaṃM1.193 vata me āsi , duppabhātaṃ duruṭṭhitaṃ ; Yaṃ me bhoge vijjamāne , parinibbāyi cakkhumā . ‘‘ Mama saṅkappamaññāya , sāgaro nāma sāvako ; Mamuddharitukāmo so , āgacchi mama santikaṃ . ‘‘ Kiṃ nu socasi mā bhāyi , cara dhammaṃ sumedhasa ; Anuppadinnā buddhena , sabbesaṃ bījasampadā . ‘‘ Yo ce pūreyya sambuddhaṃ , tiṭṭhantaṃ lokanāyakaṃ ; Dhātuṃ sāsapamattampi , nibbutassāpi pūjaye . ‘‘ Same cittappasādamhi , samaṃ puññaṃ mahaggataṃ ; Tasmā thūpaṃ karitvāna , pūjehi jinadhātuyo . ‘‘ Sāgarassa vaco sutvā , buddhathūpaṃ akāsahaṃ ; Pañcavasse paricariṃ , munino thūpamuttamaṃ . ‘‘ Tena kammena dvipadinda , lokajeṭṭha narāsabha ; Sampattiṃ anubhotvāna , arahattamapāpuṇiṃ . ‘‘ BhūripaññāV1.164 ca cattāro , sattakappasate ito ; Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammabhaṇḍāgārikena paṭibhānaṃ vīmaṃsituṃ ,‘‘ āvuso , mayhaṃ dhammaṃ bhaṇāhī ’’ ti ajjhiṭṭho cirakālaparicitattā –

68.
‘‘ Adhicetaso appamajjato , munino monapathesu sikkhato ; Sokā na bhavanti tādino , upasantassa sadā satīmato ’’ ti .( udā .37)– Imameva gāthaṃ abhāsi .
TatthaM1.194 adhicetasoti adhicittavato , sabbacittānaṃ adhikena arahattaphalacittena samannāgatassāti attho . Appamajjatoti nappamajjato , appamādena anavajjadhammesu sātaccakiriyāya samannāgatassāti vuttaṃ hoti . Muninoti ‘‘ yo munāti ubho loke , muni tena pavuccatī ’’ ti ( dha . pa .269; mahāni .149; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddesa 21) evaṃ ubhayalokamunanena vā , monaṃ vuccati ñāṇaṃ , tena arahattaphalapaññāsaṅkhātena monena samannāgatatāya vā khīṇāsavo muni nāma , tassa munino . Monapathesu sikkhatoti arahattañāṇasaṅkhātassa monassa pathesu upāyamaggesu sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesu , tīsu vā sikkhāsu sikkhato . Idañca pubbabhāgapaṭipadaṃ gahetvā vuttaṃ . Pariniṭṭhitasikkho hi arahā , tasmā evaṃ sikkhato , imāya sikkhāya munibhāvaṃ pattassa muninoti evamettha attho daṭṭhabbo . Yasmā cetadevaṃ tasmā heṭṭhimamaggaphalacittānaṃ vasena adhicetaso , catusaccasambodhipaṭipattiyaṃ appamādavasenaP1.165 appamajjato , aggamaggañāṇasamannāgamena muninoti evametesaṃ padānaṃ attho yujjatiyeva . Atha vā ‘‘ appamajjato sikkhato ’’ padhānahetū akkhātāti daṭṭhabbā . Tasmā appamajjanahetu sikkhanahetu ca adhicetasoti attho . Sokā na bhavanti tādinoti tādisassa khīṇāsavamunino abbhantare iṭṭhaviyogādivatthukā sokā cittasantāpā na honti . Atha vā tādilakkhaṇappattassa asekkhamunino sokā na bhavantīti . Upasantassāti rāgādīnaṃ accantūpasamena upasantassa . Sadā satīmatoti sativepullappattiyā niccakālaṃ satiyā avirahitassa . EtthaV1.165 ca ‘‘ adhicetaso ’’ ti iminā adhicittasikkhā ,‘‘ appamajjato ’’ ti iminā adhisīlasikkhā ,‘‘ munino monapathesu sikkhato ’’ ti etehi adhipaññāsikkhā . ‘‘ Munino ’’ ti vā etena adhipaññāsikkhā ,‘‘ monapathesu sikkhato ’’ ti etena tāsaṃ lokuttarasikkhānaṃ pubbabhāgapaṭipadā ,‘‘ sokā na bhavantī ’’ tiādīhi sikkhāpāripūriyā ānisaṃsā pakāsitāti veditabbaṃ ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi .
Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .