7. Chattapāṇiupāsakavatthu
Yathāpi ruciraṃ pupphan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto chattapāṇiupāsakaṃ ārabbha kathesi .
Sāvatthiyañhi chattapāṇi nāma upāsako tipiṭakadharo anāgāmī .
So pātova uposathiko hutvā satthu upaṭṭhānaṃ agamāsi .
Anāgāmiariyasāvakānañhi samādānavasena uposathakammaṃ nāma natthi , maggeneva tesaṃ brahmacariyañca ekabhattikañca āgataṃ .
Tenevāha –
‘‘ ghaṭikāro kho , mahārāja , kumbhakāro ekabhattiko brahmacārī sīlavā kalyāṇadhammo ’’ ti ( ma . ni .2.288).
Evaṃ anāgāmino pakatiyāva ekabhattikā ca brahmacārino ca honti .
Sopi tatheva uposathiko hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā dhammakathaṃ suṇanto nisīdi .
Tasmiṃ samaye rājā pasenadi kosalo satthu upaṭṭhānaṃ agamāsi .
Chattapāṇi upāsako
V1.214 taṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ uṭṭhātabbaṃ nu kho , no ’’ ti cintetvā –‘‘ ahaṃ aggarājassa santike nisinno , tassa me padesarājānaṃ disvā uṭṭhātuṃ na yuttaṃ , rājā kho pana me anuṭṭhahantassa kujjhissati , etasmiṃ kujjhantepi neva uṭṭhahissāmi
P1.381 .Rājānaṃ disvā uṭṭhahantena hi rājā garukato hoti , no satthā , tasmā neva uṭṭhahissāmī ’’ ti na uṭṭhahi .
Paṇḍitapurisā nāma garutarānaṃ santike nisīditvā anuṭṭhahantaṃ disvā na kujjhanti .
Rājā pana taṃ anuṭṭhahantaṃ disvā kupitamānaso satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā kupitabhāvaṃ ñatvā ,‘‘ mahārāja , ayaṃ chattapāṇi upāsako paṇḍito diṭṭhadhammo tipiṭakadharo atthānatthakusalo ’’ ti upāsakassa guṇaṃ kathesi .
Rañño tassa guṇakathaṃ suṇantasseva cittaṃ mudukaṃ jātaṃ .
Athekadivasaṃ
M1.241 rājā uparipāsāde ṭhito chattapāṇiṃ upāsakaṃ katabhattakiccaṃ chattamādāya upāhanamāruyha rājaṅgaṇena gacchantaṃ disvā pakkosāpesi .So chattupāhanaṃ apanetvā rājānamupasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Atha naṃ rājā āha –
‘‘ bho upāsaka , kinte chattupāhanaṃ apanītan ’’ ti .
‘‘‘ Rājā pakkosatī ’ ti sutvā apanetvā āgatomhī ’’ ti .
‘‘ Ajja amhākaṃ rājabhāvo tumhehi ñāto bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sadāpi mayaṃ , deva , tumhākaṃ rājabhāvaṃ jānāmā ’’ ti .
‘‘ Yadi evaṃ kasmā purimadivase satthu santike nisinno maṃ disvā na uṭṭhahī ’’ ti ?
‘‘ Mahārāja , ahaṃ aggarājassa santike nisinno , padesarājānaṃ disvā uṭṭhahanto satthari agāravaṃ pavedeyyaṃ , tasmā na uṭṭhahin ’’ ti .
‘‘ Hotu , bho , tiṭṭhatetaṃ ’’.
‘‘ Tumhe kira diṭṭhadhammikasamparāyikānaṃ
P1.382 atthānatthānaṃ kusalā tipiṭakadharā amhākaṃ antepure dhammaṃ vācethā ’’ ti .‘‘ Na sakkomi , devā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kāraṇā ’’ ti ?
‘‘ Rājagehaṃ nāma mahāsāvajjaṃ , duyuttasuyuttakāni garukānettha , devā ’’ ti .
‘‘ Mā evaṃ vadetha ,‘ purimadivase maṃ disvā na uṭṭhitomhī ’ ti mā kukkuccaṃ karothā ’’ ti .
‘‘ Deva , gihīnaṃ vicaraṇaṭṭhānaṃ nāma mahāsāvajjaṃ , ekaṃ pabbajitaṃ pakkosāpetvā dhammaṃ vācāpethā ’’ ti .
Rājā ‘‘ sādhu , bho , gacchatha tumhe ’’ ti taṃ uyyojetvā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ yāci ,‘‘ bhante , mallikā ca devī vāsabhakhattiyā ca dhammaṃ pariyāpuṇissāmāti vadanti , pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ nibaddhaṃ mama gehaṃ gantvā tāsaṃ dhammaṃ uddisathā ’’ ti .
‘‘ Buddhānaṃ nibaddhaṃ ekaṭṭhānagamanaṃ nāma natthi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhante , aññaṃ ekaṃ bhikkhuṃ dethā ’’ ti .
Satthā ānandattherassa bhāramakāsi .
Thero nibaddhaṃ gantvā tāsaṃ uddesaṃ uddisati .
Tāsu mallikā sakkaccaṃ gahetvā sajjhāyitvā uddesaṃ paṭicchāpesi .
Vāsabhakhattiyā pana neva sakkaccaṃ gaṇhāti , na sajjhāyati , na uddesaṃ paṭicchāpetuṃ sakkoti .
Athekadivasaṃ
V1.215 satthā theraṃ pucchi –‘‘ kimānanda , upāsikā dhammaṃ pariyāpuṇantī ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Kā sakkaccaṃ gaṇhātī ’’ ti ?
‘‘ Mallikā , bhante , sakkaccaṃ gaṇhāti , sakkaccaṃ sajjhāyati , sakkaccaṃ uddesaṃ paṭicchāpetuṃ sakkoti .
Tumhākaṃ pana ñātidhītā neva sakkaccaṃ gaṇhāti , na sajjhāyati , na uddesaṃ paṭicchāpetuṃ sakkotī ’’ ti .
Satthā therassa vacanaṃ sutvā ,‘‘ ānanda , mayā kathitadhammo nāma sakkaccamasuṇantassa aggaṇhantassa asajjhāyantassa
P1.383 adesentassa vaṇṇasampannaṃ agandhakapupphaṃ viya aphalo hoti , sakkaccaṃ panaM1.242 savanādīni karontassa mahapphalo hoti mahānisaṃso ’’ ti vatvā imā dve gāthā abhāsi – 51.
‘‘ Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ , vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ ;
Evaṃ subhāsitā vācā , aphalā hoti akubbato .
52.
‘‘ Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ , vaṇṇavantaṃ sagandhakaṃ ;
Evaṃ subhāsitā vācā , saphalā hoti kubbato ’’ ti .
Tattha ruciran ti sobhanaṃ .
Vaṇṇavantan ti vaṇṇasaṇṭhānasampannaṃ , agandhakan ti gandhavirahitaṃ pālibhaddakagirikaṇṇikajayasumanādibhedaṃ .
Evaṃ subhāsitā vācāti subhāsitā vācā nāma tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ .
Taṃ vaṇṇasaṇṭhānasampannaṃ agandhakapupphasadisaṃ .
Yathā pana agandhakapupphaṃ yo naṃ dhāreti , tassa sarīre gandhaṃ na pharati , evaṃ etampi yo naṃ sakkaccaṃ savanādīhi na samācarati , tassa sakkaccaṃ asamācarantassa yaṃ tattha kattabbaṃ , taṃ akubbato sutagandhañca vācāgandhañca paṭipattigandhañca na āvahati aphalā hoti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ evaṃ
P1.384 subhāsitā vācā , aphalā hoti akubbato ’’ ti .Sagandhakan ti campakanīluppalādibhedaṃ .
Evan ti yathā taṃ pupphaṃ dhārentassa sarīre gandho pharati , evaṃ tepiṭakabuddhavacanasaṅkhātā subhāsitā vācāpi .
Kubbatoti yo sakkaccaṃ savanādīhi tattha kattabbaṃ karoti , sā assa puggalassa saphalā hoti , sutagandhavācāgandhapaṭipattigandhānaṃ āvahanato mahapphalā hoti , mahānisaṃsāti attho .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā .
Desanā mahājanassa sātthikā jātāti .
Chattapāṇiupāsakavatthu sattamaṃ .