2. Mahākassapattherasaddhivihārikavatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Mahākassapattherasaddhivihārikavatthu

CarañceM1.293 nādhigaccheyyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto mahākassapattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha kathesi .

Desanā rājagahe samuṭṭhitā .

Theraṃ kira rājagahaṃ nissāya pippaliguhāyaṃ vasantaṃ dve saddhivihārikā upaṭṭhahiṃsu .

Tesu eko sakkaccaṃ vattaṃ karoti , eko tena kataṃ kataṃ attanā kataṃ viya dassento mukhodakadantakaṭṭhānaṃV1.261 paṭiyāditabhāvaṃ ñatvā ,‘‘ bhante , mukhodakadantakaṭṭhāni me paṭiyāditāni , mukhaṃ dhovathā ’’ ti vadati , pādadhovananhānādikālepi evameva vadati .

Itaro cintesi –

‘‘ ayaṃ niccakālaṃ mayā kataṃ kataṃ attanā kataṃ viya katvā dasseti , hotu , kattabbayuttakamassa karissāmī ’’ ti .

Tassa bhuñjitvā supantasseva nhānodakaṃ tāpetvā ekasmiṃ ghaṭe katvā piṭṭhikoṭṭhake ṭhapesi , udakatāpanabhājane pana nāḷimattaṃ udakaṃP2.20 sesetvā usumaṃ muñcantaṃ ṭhapesi .

Taṃ itaro sāyanhasamaye pabujjhitvā usumaṃ nikkhantaṃ disvā ‘‘ udakaṃ tāpetvā koṭṭhake ṭhapitaṃ bhavissatī ’’ ti vegena gantvā theraṃ vanditvā ,‘‘ bhante , koṭṭhake udakaṃ ṭhapitaṃ , nhāyathā ’’ ti vatvā therena saddhiṃyeva koṭṭhakaṃ pāvisi .

Thero udakaṃ apassanto ‘‘ kahaṃ udakaṃ , āvuso ’’ ti āha .

Daharo aggisālaṃ gantvā bhājane uḷuṅkaṃ otāretvā tucchabhāvaṃ ñatvā ‘‘ passatha duṭṭhassa kammaṃ tucchabhājanaṃ uddhane āropetvā kuhiṃ gato , ahaṃ ‘ koṭṭhake udakan ’ ti saññāya ārocesin ’’ ti ujjhāyanto ghaṭaṃ ādāya titthaṃ agamāsi .

Itaropi piṭṭhikoṭṭhakato udakaṃ āharitvā koṭṭhake ṭhapesi .

Thero cintesi –

‘‘ ayaṃ daharo ‘ udakaṃ me tāpetvā koṭṭhake ṭhapitaṃ , etha , bhante , nhāyathā ’ ti vatvā idāni ujjhāyanto ghaṭaṃ ādāya titthaṃ gacchati , kiṃ nu kho etan ’’ ti upadhārento ‘‘ ettakaṃ kālaṃ esa daharo iminā kataṃ vattaṃ attanāva kataṃ viya pakāsetī ’’ ti ñatvā sāyaṃ āgantvā nisinnassa ovādamadāsi ,‘‘ āvuso , bhikkhunā nāma ‘ attanā katameva katan ’ ti vattuṃ vaṭṭati , no akataṃ , tvaṃ idāneva ‘ koṭṭhake udakaṃ ṭhapitaṃ , nhāyatha , bhante ’ ti vatvā mayi pavisitvā ṭhite ghaṭaṃM1.294 ādāya ujjhāyanto gacchasi , pabbajitassa nāma evaṃ kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti .

So ‘‘ passatha therassa kammaṃ , udakamattakaṃ nāma nissāya maṃ evaṃ vadesī ’’ ti kujjhitvā punadivase therena saddhiṃ piṇḍāya na pāvisi .

Thero itarena saddhiṃ ekaṃ padesaṃ agamāsi .

So tasmiṃ gate therassa upaṭṭhākakulaṃ gantvā ‘‘ thero kahaṃ , bhante ’’ ti puṭṭhoP2.21 ‘‘ therassa aphāsukaṃ jātaṃ , vihāreyeva nisinno ’’ ti āha .

‘‘ Kiṃ pana , bhante , laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?

‘‘ Evarūpaṃ kira nāma āhāraṃ dethā ’’ ti vutte tena vuttaniyāmeneva sampādetvā adaṃsu .

So antarāmaggeva taṃ bhattaṃ bhuñjitvā vihāraṃ gato .

Theropi gataṭṭhāne mahantaṃ sukhumavatthaṃ labhitvā attanā saddhiṃ gatadaharassa adāsi .

So taṃ rajitvā attano nivāsanapārupanaṃ akāsi .

Thero punadivase taṃ upaṭṭhākakulaṃ gantvā ,‘‘ bhante ,‘ tumhākaṃ kira aphāsukaṃ jātan ’ ti amhehi daharena vuttaniyāmeneva paṭiyādetvā āhāro pesito , paribhuñjitvā vo phāsukaṃ jātan ’’ tiV1.262 vutte tuṇhī ahosi .

Vihāraṃ pana gantvā taṃ daharaṃ vanditvā nisinnaṃ evamāha –

‘‘ āvuso , tayā kira hiyyo , idaṃ nāma kataṃ , idaṃ pabbajitānaṃ na anucchavikaṃ , viññattiṃ katvā bhuñjituṃ na vaṭṭatī ’’ ti .

So kujjhitvā there āghātaṃ bandhitvā ‘‘ purimadivase udakamattaṃ nissāya maṃ musāvādiṃ katvā ajja attano upaṭṭhākakule bhattamuṭṭhiyā bhuttakāraṇā maṃ ‘ viññattiṃ katvā bhuñjituṃ na vaṭṭatī ’ ti vadati , vatthampi tena attano upaṭṭhākasseva dinnaṃ , aho therassa bhāriyaṃ kammaṃ , jānissāmissa kattabbayuttakan ’’ ti punadivase there gāmaṃ pavisante sayaṃ vihāre ohīyitvā daṇḍaṃ gahetvā paribhogabhājanāni bhinditvā therassa paṇṇasālāya aggiṃ datvā yaṃ na jhāyati , taṃ muggarena paharanto bhinditvā nikkhamitvā palāto .

So kālaṃ katvā avīcimahāniraye nibbatti .

MahājanoP2.22 kathaṃ samuṭṭhāpesi –

‘‘ therassa kira saddhivihāriko ovādamattaṃ asahanto kujjhitvā paṇṇasālaṃ jhāpetvā palāto ’’ ti .

Atheko bhikkhu aparabhāge rājagahā nikkhamitvā satthāraṃ daṭṭhukāmo jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā satthārā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ kuto āgatosī ’’ ti puṭṭho ‘‘ rājagahato , bhante ’’ ti āha .

‘‘ Mama puttassa mahākassapassa khamanīyan ’’ ti ?

‘‘ Khamanīyaṃ , bhante , eko pana saddhivihāriko ovādamattenaM1.295 kujjhitvā paṇṇasālaṃ jhāpetvā palāto ’’ ti .

Satthā ‘‘ na so idāneva ovādaṃ sutvā kujjhati , pubbepi kujjhiyeva .

Na idāneva kuṭiṃ dūseti , pubbepi dūsesiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari –

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavantapadese eko siṅgilasakuṇo kulāvakaṃ katvā vasi .

Athekadivasaṃ deve vassante eko makkaṭo sītena kampamāno taṃ padesaṃ agamāsi .

Siṅgilo taṃ disvā gāthamāha –

‘‘ Manussasseva te sīsaṃ , hatthapādā ca vānara ;

Atha kena nu vaṇṇena , agāraṃ te na vijjatī ’’ ti .( jā .1.4.81);

Makkaṭo ‘‘ kiñcāpi me hatthapādā atthi , yāya pana paññāya vicāretvā agāraṃ kareyyaṃ , sā me paññā natthī ’’ ti cintetvā tamatthaṃ viññāpetukāmo imaṃ gāthamāha –

‘‘ Manussasseva me sīsaṃ , hatthapādā ca siṅgila ;

Yāhu seṭṭhā manussesu , sā me paññā na vijjatī ’’ ti .( jā .1.4.82);

AthaV1.263 naṃ ‘‘ evarūpassa tava kathaṃ gharāvāso ijjhissatī ’’ ti garahanto siṅgilo imaṃ gāthādvayamāha –

‘‘ AnavaṭṭhitacittassaP2.23 , lahucittassa dubbhino ;

Niccaṃ addhuvasīlassa , sukhabhāvo na vijjati .

‘‘ So karassu ānubhāvaṃ , vītivattassu sīliyaṃ ;

Sītavātaparittāṇaṃ , karassu kuṭavaṃ kapī ’’ ti .( jā .1.4.83-84);

Makkaṭo ‘‘ ayaṃ maṃ anavaṭṭhitacittaṃ lahucittaṃ mittadubbhiṃ addhuvasīlaṃ karoti , idānissa mittadubbhibhāvaṃ dassessāmī ’’ ti kulāvakaṃ viddhaṃsetvā vippakiri .

Sakuṇo tasmiṃ kulāvakaṃ gaṇhante eva ekena passena nikkhamitvā palāyi .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā makkaṭo kuṭidūsakabhikkhu ahosi , siṅgilasakuṇo kassapo ahosī ’’ tiM1.296 .

Jātakaṃ samodhānetvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , na idāneva , pubbepi so ovādakkhaṇe kujjhitvā kuṭiṃ dūsesi , mama puttassa kassapassa evarūpena bālena saddhiṃ vasanato ekakasseva nivāso seyyo ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

61.

‘‘ Carañce nādhigaccheyya , seyyaṃ sadisamattano ;

Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā , natthi bāle sahāyatā ’’ ti .

Tattha caran ti iriyāpathacāraṃ aggahetvā manasācāro veditabbo , kalyāṇamittaṃ pariyesantoti attho .

Seyyaṃ sadisamattanoti attano sīlasamādhipaññāguṇehi adhikataraṃP2.24 vā sadisaṃ vā na labheyya ce .

Ekacariyan ti etesu hi seyyaṃ labhamāno sīlādīhi vaḍḍhati , sadisaṃ labhamāno na parihāyati , hīnena pana saddhiṃ ekato vasanto ekato saṃbhogaparibhogaṃ karonto sīlādīhi parihāyati .

Tena vuttaṃ –

‘‘ evarūpo puggalo na sevitabbo na bhajitabbo na payirupāsitabbo aññatra anuddayā aññatra anukampā ’’ ti ( pu . pa .121; a . ni .3.26).

Tasmā sace kāruññaṃ paṭicca ‘‘ ayaṃ maṃ nissāya sīlādīhi vaḍḍhissatī ’’ ti tamhā puggalā kiñci apaccāsīsanto taṃ saṅgaṇhituṃ sakkoti , iccetaṃ kusalaṃV1.264 .

No ce sakkoti , ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā ekībhāvameva thiraṃ katvā sabbairiyāpathesu ekakova vihareyya .

Kiṃ kāraṇā ?

Natthi bāle sahāyatāti sahāyatā nāma cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlaṃ dasa kathāvatthūni terasa dhutaṅgaguṇā vipassanāguṇā cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiññā .

Ayaṃ sahāyatāguṇo bālaṃ nissāya natthīti .

Desanāvasāne āgantuko bhikkhu sotāpattiphalaṃ patto , aññepiP2.25 bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu , desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .

Mahākassapattherasaddhivihārikavatthu dutiyaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā