Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

7. Kosambivāsītissattherasāmaṇeravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Kosambivāsītissattherasāmaṇeravatthu

Santaṃ tassa manaṃ hotīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tissattherassa sāmaṇeraṃ ārabbha kathesi .
Eko kira kosambivāsī kulaputto satthu sāsane pabbajitvā laddhupasampado ‘‘ kosambivāsītissatthero ’’ ti paññāyi .
Tassa kosambiyaṃ vuṭṭhavassassaM1.393 upaṭṭhāko ticīvarañcevaV1.350 sappiphāṇitañca āharitvā pādamūle ṭhapesi .
Atha naṃ thero āha –
‘‘ kiṃ idaṃ upāsakā ’’ ti .
‘‘ Nanu mayā , bhante , tumhe vassaṃ vāsitā , amhākañca vihāre vuṭṭhavassā imaṃ lābhaṃ labhanti , gaṇhatha , bhante ’’ ti .
‘‘ Hotu , upāsaka , na mayhaṃ iminā attho ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kāraṇā , bhante ’’ ti ?
‘‘ Mama santike kappiyakārako sāmaṇeropi natthi , āvuso ’’ ti .
‘‘ Sace , bhante , kappiyakārako natthi , mama putto ayyassa santike sāmaṇero bhavissatī ’’ ti .
Thero adhivāsesi .
Upāsako sattavassikaṃ attano puttaṃ therassa santikaṃ netvā ‘‘ imaṃ pabbājethā ’’ ti adāsi .
Athassa thero kese temetvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā pabbājesiP2.183 .
So khuraggeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Thero taṃ pabbājetvā aḍḍhamāsaṃ tattha vasitvā ‘‘ satthāraṃ passissāmī ’’ ti sāmaṇeraṃ bhaṇḍakaṃ gāhāpetvā gacchanto antarāmagge ekaṃ vihāraṃ pāvisi .
Sāmaṇero upajjhāyassa senāsanaṃ gahetvā paṭijaggi .
Tassa taṃ paṭijaggantasseva vikālo jāto , tena attano senāsanaṃ paṭijaggituṃ nāsakkhi .
Atha naṃ upaṭṭhānavelāyaṃ āgantvā nisinnaṃ thero pucchi –
‘‘ sāmaṇera , attano vasanaṭṭhānaṃ paṭijaggitan ’’ ti ?
‘‘ Bhante , paṭijaggituṃ okāsaṃ nālatthan ’’ ti .
‘‘ Tena hi mama vasanaṭṭhāneyeva vasa , dukkhaṃ te āgantukaṭṭhāne bahi vasitun ’’ ti taṃ gahetvāva senāsanaṃ pāvisi .
Thero pana puthujjano nipannamattova niddaṃ okkami .
Sāmaṇero cintesi –
‘‘ ajja me upajjhāyena saddhiṃ tatiyo divaso ekasenāsane vasantassa ,‘ sace nipajjitvā niddāyissāmi , thero sahaseyyaṃ āpajjeyyā ’ ti nisinnakova vītināmessāmī ’’ ti upajjhāyassa mañcakasamīpe pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinnakova rattiṃ vītināmesi .
Thero paccūsakāle paccuṭṭhāya ‘‘ sāmaṇeraṃ nikkhamāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti mañcakapasse ṭhapitabījaniṃ gahetvā bījanipattassa aggena sāmaṇerassa kaṭasārakaṃ paharitvā bījaniṃ uddhaṃ ukkhipantoP2.184 ‘‘ sāmaṇera , bahi nikkhamā ’’ ti āha , bījanipattadaṇḍako akkhimhi paṭihaññi , tāvadeva akkhi bhijji .
So ‘‘ kiṃ , bhante ’’ ti vatvā uṭṭhāya ‘‘ bahi nikkhamā ’’ ti vutte ‘‘ akkhi me , bhante , bhinnan ’’ ti avatvā ekena hatthena paṭicchādetvā nikkhami .
Vattakaraṇakāle ca pana ‘‘ akkhi me bhinnan ’’ ti tuṇhī anisīditvā ekena hatthena akkhiṃ gahetvā ekena hatthenaM1.394 muṭṭhisammuñjaniṃ ādāya vaccakuṭiñca mukhadhovanaṭṭhānañca sammajjitvā mukhadhovanodakañca ṭhapetvā pariveṇaṃ sammajji .
So upajjhāyassa dantakaṭṭhaṃ dadamāno ekeneva hatthena adāsi .
Atha naṃ upajjhāyo āha –
‘‘ asikkhito vatāyaṃ sāmaṇero , ācariyupajjhāyānaṃ ekenaV1.351 hatthena dantakaṭṭhaṃ dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti .
Jānāmahaṃ , bhante ,‘‘ na evaṃ vaṭṭatī ’’ ti , eko pana me hattho na tucchoti .
‘‘ Kiṃ sāmaṇerā ’’ ti ?
So ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ ārocesi .
Thero sutvāva saṃviggamānaso ‘‘ aho vata mayā bhāriyaṃ kammaṃ katan ’’ ti vatvā ‘‘ khamāhi me , sappurisa , nāhametaṃ jānāmi , avassayo me hohī ’’ ti añjaliṃ paggayha sattavassikadārakassa pādamūle ukkuṭikaṃ nisīdi .
Atha naṃ sāmaṇero āha –
‘‘ nāhaṃ , bhante , etadatthāya kathesiṃ , tumhākaṃ cittaṃP2.185 anurakkhantena mayā evaṃ vuttaṃ nevettha tumhākaṃ doso atthi , na mayhaṃ .
Vaṭṭasseveso doso , mā cintayittha , mayā tumhākaṃ vippaṭisāraṃ rakkhanteneva nārocitan ’’ ti .
Thero sāmaṇerena assāsiyamānopi anassāsitvā uppannasaṃvego sāmaṇerassa bhaṇḍakaṃ gahetvā satthu santikaṃ pāyāsi .
Satthāpissa āgamanaṃ olokentova nisīdi .
So gantvā satthāraṃ vanditvā satthārā saddhiṃ paṭisammodanaṃ katvā ‘‘ khamanīyaṃ te bhikkhu , kiñci atirekaṃ aphāsukaṃ atthī ’’ ti pucchito āha –
‘‘ khamanīyaṃ , bhante , natthi me kiñci atirekaṃ aphāsukaṃ , apica kho pana me ayaṃ daharasāmaṇero viya añño atirekaguṇo na diṭṭhapubbo ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana iminā kataṃ bhikkhū ’’ ti .
So ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ bhagavato ārocento āha –
‘‘ evaṃ , bhante , mayā khamāpiyamāno maṃ evaṃ vadesi ‘ nevettha tumhākaṃ doso atthi , na mayhaṃ .
Vaṭṭasseveso doso , tumhe mā cintayitthā ’ ti , iti maṃ assāsesiyeva , mayi neva kopaṃ , na dosamakāsi , na me , bhante , evarūpo guṇasampanno diṭṭhapubbo ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ bhikkhu khīṇāsavā nāma na kassaci kuppanti , na dussanti , santindriyā santamānasāva hontī ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
96.
‘‘ SantaṃM1.395 tassa manaṃ hoti , santā vācā ca kamma ca ;
Sammadaññā vimuttassa , upasantassa tādino ’’ ti .
Tattha santaṃ tassāti tassa khīṇāsavasāmaṇerassa abhijjhādīnaṃ abhāvena manaṃ santameva hoti upasantaṃ nibbutaṃP2.186 .
Tathā musāvādādīnaṃ abhāvena vācā ca pāṇātipātādīnaṃ abhāvena kāyakammañca santameva hoti .
Sammadaññā vimuttassāti nayena hetunā jānitvā pañcahi vimuttīhi vimuttassa .
Upasantassāti abbhantare rāgādīnaṃ upasamena upasantassa .
Tādinoti tathārūpassa guṇasampannassāti .
DesanāvasāneV1.352 kosambivāsītissatthero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Sesamahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Kosambivāsītissattherasāmaṇeravatthu sattamaṃ .