8. Cūḷasubhaddāvatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Cūḷasubhaddāvatthu

Dūre santoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa dhītaraṃ cūḷasubhaddaṃ nāma ārabbha kathesi .

Anāthapiṇḍikassa kira daharakālato paṭṭhāya ugganagaravāsī uggo nāma seṭṭhiputto sahāyako ahosi .

Te ekācariyakule sippaṃ uggaṇhantā aññamaññaṃ katikaṃ kariṃsu ‘‘ amhākaṃ vayappattakāle puttadhītāsu jātāsu yo puttassa dhītaraṃ vāreti , tena tassa dhītā dātabbā ’’ ti .

Te ubhopi vayappattā attano attano nagare seṭṭhiṭṭhāne patiṭṭhahiṃsu .

Athekasmiṃ samaye uggaseṭṭhi vaṇijjaṃ payojento pañcahi sakaṭasatehi sāvatthiṃ agamāsi .

Anāthapiṇḍiko attano dhītaraṃ cūḷasubhaddaṃ āmantetvā ,‘‘ amma , pitā te uggaseṭṭhi nāma āgato , tassa kattabbakiccaṃ sabbaṃ tava bhāro ’’ ti āṇāpesi .

Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā tassa āgatadivasato paṭṭhāya sahattheneva sūpabyañjanādīni sampādeti , mālāgandhavilepanādīni abhisaṅkharotiP3.466 , bhojanakāle tassa nhānodakaṃ paṭiyādāpetvā nhānakālato paṭṭhāya sabbakiccāni sādhukaṃ karoti .

UggaseṭṭhiV2.266M2.291 tassā ācārasampattiṃ disvā pasannacitto ekadivasaṃ anāthapiṇḍikena saddhiṃ sukhakathāya sannisinno ‘‘ mayaṃ daharakāle evaṃ nāma katikaṃ karimhā ’’ ti sāretvā cūḷasubhaddaṃ attano puttassatthāya vāresi .

So pana pakatiyāva micchādiṭṭhiko .

Tasmā dasabalassa tamatthaṃ ārocetvā satthārā uggaseṭṭhissūpanissayaṃ disvā anuññāto bhariyāya saddhiṃ mantetvā tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā divasaṃ vavatthapetvā dhītaraṃ visākhaṃ datvā uyyojento dhanañcayaseṭṭhi viya mahantaṃ sakkāraṃ katvā subhaddaṃ āmantetvā ,‘‘ amma , sasurakule vasantiyā nāma antoaggi bahi na nīharitabbo ’’ ti ( a . ni . aṭṭha .1.1.259; dha . pa . aṭṭha .1.52 visākhāvatthu ) dhanañcayaseṭṭhinā visākhāya dinnanayeneva dasa ovāde datvā ‘‘ sace me gataṭṭhāne dhītu doso uppajjati , tumhehi sodhetabbo ’’ ti aṭṭha kuṭumbike pāṭibhoge gahetvā tassā uyyojanadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā purimabhave dhītarā katānaṃ sucaritānaṃ phalavibhūtiṃ lokassa pākaṭaṃ katvā dassento viya mahantena sakkārena dhītaraṃ uyyojesi .

Tassā anupubbena ugganagaraṃ pattakāle sasurakulena saddhiṃP3.467 mahājano paccuggamanamakāsi .

Sāpi attano sirivibhavaṃ pākaṭaṃ kātuṃ visākhā viya sakalanagarassa attānaṃ dassentī rathe ṭhatvā nagaraṃ pavisitvā nāgarehi pesite paṇṇākāre gahetvā anurūpavasena tesaṃ tesaṃ pesentī sakalanagaraṃ attano guṇehi ekābaddhamakāsi .

Maṅgaladivasādīsu panassā sasuro acelakānaṃ sakkāraṃ karonto ‘‘ āgantvā amhākaṃ samaṇe vandatū ’’ ti pesesi .

Sā lajjāya nagge passituṃ asakkontī gantuṃ na icchati .

So punappunaṃ pesetvāpi tāya paṭikkhitto kujjhitvā ‘‘ nīharatha nan ’’ ti āha .

Sā ‘‘ na sakkā mama akāraṇena dosaṃ āropetun ’’ ti kuṭumbike pakkosāpetvā tamatthaṃ ārocesi .

Te tassā niddosabhāvaṃ ñatvā seṭṭhiṃ saññāpesuṃ .

So ‘‘ ayaṃ mama samaṇe ahirikāti na vandī ’’ ti bhariyāya ārocesi .

Sā ‘‘ kīdisā nu kho imissā samaṇā , ativiya tesaṃ pasaṃsatī ’’ ti taṃ pakkosāpetvā āha –

‘‘ Kīdisā samaṇā tuyhaṃ , bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi ;

Kiṃsīlā kiṃsamācārā , taṃ me akkhāhi pucchitā ’’ ti .( a . ni . aṭṭha .2.4.24);

AthassāM2.292 subhaddā buddhānañceva buddhasāvakānañca guṇe pakāsentī –

‘‘ SantindriyāV2.267 santamānasā , santaṃ tesaṃ gataṃ ṭhitaṃ ;

Okkhittacakkhū mitabhāṇī , tādisā samaṇā mama .( a . ni . aṭṭha .2.4.24);

‘‘ Kāyakammaṃ suci nesaṃ , vācākammaṃ anāvilaṃ ;

Manokammaṃ suvisuddhaṃ , tādisā samaṇā mama .

‘‘ VimalāP3.468 saṅkhamuttābhā , suddhā antarabāhirā ;

Puṇṇā suddhehi dhammehi , tādisā samaṇā mama .

‘‘ Lābhena unnato loko , alābhena ca onato ;

Lābhālābhena ekaṭṭhā , tādisā samaṇā mama .

‘‘ Yasena unnato loko , ayasena ca onato ;

Yasāyasena ekaṭṭhā , tādisā samaṇā mama .

‘‘ Pasaṃsāyunnato loko , nindāyāpi ca onato ;

Samā nindāpasaṃsāsu , tādisā samaṇā mama .

‘‘ Sukhena unnato loko , dukkhenāpi ca onato ;

Akampā sukhadukkhesu , tādisā samaṇā mamā ’’ ti .

–

Evamādīhi vacanehi sassuṃ tosesi .

Atha naṃ ‘‘ sakkā tava samaṇe amhākampi dassetun ’’ ti vatvā ‘‘ sakkā ’’ ti vutte ‘‘ tena hi yathā mayaṃ te passāma , tathā karohī ’’ ti vutte sā ‘‘ sādhū ’’ ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā uparipāsādatale ṭhatvā jetavanābhimukhī sakkaccaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā buddhaguṇe āvajjetvā gandhavāsapupphadhumehi pūjaṃ katvā ,‘‘ bhante , svātanāya buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantemi , iminā me saññāṇena satthā nimantitabhāvaṃ jānātū ’’ tiP3.469 sumanapupphānaṃ aṭṭha muṭṭhiyo ākāse khipi .

Pupphāni gantvā catuparisamajjhe dhammaṃV2.268 desentassa satthuno upari mālāvitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu .

Tasmiṃ khaṇe anāthapiṇḍikopi dhammakathaṃ sutvā svātanāya satthāraṃ nimantesi .

Satthā ‘‘ adhivutthaṃ mayā , gahapati , svātanāya bhattan ’’ ti vatvā ,‘‘ bhante , mayā puretaraṃ āgato natthi , kassa nu kho vo adhivutthan ’’ ti vutte ‘‘ cūḷasubhaddāya , gahapati , nimantito ’’ tiM2.293 vatvā ‘‘ nanu , bhante , cūḷasubhaddā dūre vasati ito vīsatiyojanasatamatthake ’’ ti vutte ,‘‘ āma gahapati , dūre vasantāpi hi sappurisā abhimukhe ṭhitā viya pakāsentī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

304.

‘‘ Dūre santo pakāsenti , himavantova pabbato ;

Asantettha na dissanti , rattiṃ khittā yathā sarā ’’ ti .

Tattha santoti rāgādīnaṃ santatāya buddhādayo santā nāma .

Idha pana pubbabuddhesu katādhikārā ussannakusalamūlā bhāvitabhāvanā sattā santoti adhippetā .

Pakāsentīti dūre ṭhitāpi buddhānaṃ ñāṇapathaṃ āgacchantā pākaṭā honti .

Himavanto vāti yathā hi tiyojanasahassavitthato pañcayojanasatubbedho caturāsītiyāP3.470 kūṭasahassehi paṭimaṇḍito himavantapabbato dūre ṭhitānampi abhimukhe ṭhito viya pakāseti , evaṃ pakāsentīti attho .

Asantetthāti diṭṭhadhammagarukā vitiṇṇaparalokā āmisacakkhukā jīvikatthāya pabbajitā bālapuggalā asanto nāma , te ettha buddhānaṃ dakkhiṇassa jāṇumaṇḍalassa santike nisinnāpi na dissanti na paññāyanti .

Rattiṃ khittāti rattiṃ caturaṅgasamannāgate andhakāre khittasarā viya tathārūpassa upanissayabhūtassa pubbahetuno abhāvena na paññāyantīti attho .

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

Sakko devarājā ‘‘ satthārā subhaddāya nimantanaṃ adhivāsitan ’’ ti ñatvā vissakammadevaputtaṃ āṇāpesi –

‘‘ pañca kūṭāgārasatāni nimminitvā sve buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ ugganagaraṃ nehī ’’ ti .

So punadivase pañcasatāni kūṭāgārāni nimminitvā jetavanadvāre aṭṭhāsi .

Satthā uccinitvā visuddhakhīṇāsavānaṃyeva pañcasatāni ādāya saparivāro kūṭāgāresu nisīditvā ugganagaraṃ agamāsi .

Uggaseṭṭhipi saparivāro subhaddāya dinnanayeneva tathāgatassa āgatamaggaṃ olokento satthāraṃ mahantena sirivibhavenaP3.471 āgacchantaṃ disvā pasannamānaso mālādīhi mahantaṃ sakkāraṃ karonto saparivāro sampaṭicchitvā vanditvā mahādānaṃ datvā punappunaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ adāsi .

Satthāpissa sappāyaṃ sallakkhetvāV2.269 dhammaṃM2.294 desesi .

Taṃ ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi .

Satthā ‘‘ cūḷasubhaddāya anuggahaṇatthaṃ tvaṃ idheva hohī ’’ ti anuruddhattheraṃ nivattāpetvā sāvatthimeva agamāsi .

Tato paṭṭhāya taṃ nagaraṃ saddhāsampannaṃ ahosīti .

Cūḷasubhaddāvatthu aṭṭhamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā