7. Lāḷudāyittheravatthu
Appassutāyan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto lāḷudāyittheraṃ ārabbha kathesi .
So
M2.78 kira maṅgalaṃ karontānaṃ gehaṃ gantvā ‘‘ tirokuṭṭesu tiṭṭhantī ’’ tiādinā ( khu . pā .7.1; pe . va .14) nayena avamaṅgalaṃ katheti , avamaṅgalaṃ karontānaṃ gehaṃ gantvā tirokuṭṭādīsu kathetabbesu ‘‘ dānañca dhammacariyā cā ’’ tiādinā ( khu . pā .5.7; su . ni .266) nayena maṅgalagāthā vā ‘‘ yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā ’’ ti ratanasuttaṃ ( khu . pā .6.3; su . ni .226) vā katheti .Evaṃ tesu tesu ṭhānesu ‘‘ aññaṃ kathessāmī ’’ ti aññaṃ kathentopi ‘‘ aññaṃ kathemī ’’ ti na jānāti .
Bhikkhū tassa kathaṃ sutvā satthu ārocesuṃ –
‘‘ kiṃ , bhante , lāḷudāyissa maṅgalāmaṅgalaṭṭhānesu gamanena , aññasmiṃ kathetabbe aññameva
P3.124 kathetī ’’ ti .Satthā ‘‘ na , bhikkhave , idānevesa evaṃ katheti , pubbepi aññasmiṃ kathetabbe aññameva kathesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari –
Atīte kira bārāṇasiyaṃ aggidattassa nāma brāhmaṇassa putto somadattakumāro nāma rājānaṃ upaṭṭhahi .
So raññā piyo ahosi manāpo .
Brāhmaṇo pana kasikammaṃ nissāya jīvati .
Tassa dveyeva goṇā ahesuṃ .
Tesu eko mato .
Brāhmaṇo puttaṃ āha –
‘‘ tāta , somadatta , rājānaṃ me yācitvā ekaṃ goṇaṃ āharā ’’ ti .
Somadatto ‘‘ sacāhaṃ rājānaṃ yācissāmi , lahubhāvo me paññāyissatī ’’ ti cintetvā ‘‘ tumheyeva , tāta , rājānaṃ yācathā ’’ ti vatvā ‘‘ tena hi , tāta , maṃ gahetvā yāhī ’’ ti vutto cintesi –
‘‘ ayaṃ brāhmaṇo dandhapañño abhikkamādivacanamattampi na jānāti , aññasmiṃ vattabbe aññameva vadati , sikkhāpetvā pana naṃ nessāmī ’’ ti .
So taṃ ādāya bīraṇatthambhakaṃ nāma susānaṃ gantvā tiṇakalāpe bandhitvā ‘‘ ayaṃ
V2.69 rājā , ayaṃ uparājā , ayaṃ senāpatī ’’ ti nāmāni katvā paṭipāṭiyā pitu dassetvā ‘‘ tumhehi rājakulaṃ gantvā evaṃ abhikkamitabbaṃ , evaṃ paṭikkamitabbaṃ , evaṃ nāma rājā vattabbo , evaṃ nāma uparājā , rājānaṃ pana upasaṅkamitvā ‘ jayatu bhavaṃ , mahārājā ’ ti vatvā evaṃ ṭhatvā imaṃP3.125 gāthaṃ vatvā goṇaṃ yāceyyāthā ’’ ti gāthaṃ uggaṇhāpesi –‘‘ Dve me goṇā mahārāja , yehi khettaṃ kasāmase ;
Tesu eko mato deva , dutiyaṃ dehi khattiyā ’’ ti .
So hi saṃvaccharamattena taṃ gāthaṃ paguṇaṃ katvā paguṇabhāvaṃ puttassa ārocetvā ‘‘ tena hi , tāta , kañcideva paṇṇākāraṃ ādāya āgacchatha , ahaṃ
M2.79 purimataraṃ gantvā rañño santike ṭhassāmī ’’ ti vutte ‘‘ sādhu , tātā ’’ ti paṇṇākāraṃ gahetvā somadattassa rañño santike ṭhitakāle ussāhappatto rājakulaṃ gantvā raññā tuṭṭhacittena katapaṭisammodano ,‘‘ tāta , cirassaṃ vata āgatattha , idamāsanaṃ nisīditvā vadatha , yenattho ’’ ti vutte imaṃ gāthamāha –‘‘ Dve me goṇā mahārāja , yehi khettaṃ kasāmase ;
Tesu eko mato deva , dutiyaṃ gaṇha khattiyā ’’ ti .
Raññā ‘‘ kiṃ vadesi , tāta , puna vadehī ’’ ti vuttepi tameva gāthaṃ āha .
Rājā tena virajjhitvā kathitabhāvaṃ ñatvā sitaṃ katvā ,‘‘ somadatta , tumhākaṃ gehe bahū maññe goṇā ’’ ti vatvā ‘‘ tumhehi dinnā bahū bhavissanti , devā ’’ ti vutte bodhisattassa tussitvā brāhmaṇassa soḷasa goṇe alaṅkārabhaṇḍakaṃ nivāsagāmañcassa brahmadeyyaṃ datvā mahantena yasena brāhmaṇaṃ uyyojesīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ tadā rājā ānando ahosi , brāhmaṇo lāḷudāyī , somadatto pana ahamevā ’’ ti jātakaṃ
P3.126 samodhānetvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa attano appassutatāya aññasmiṃ vattabbe aññameva vadati .Appassutapuriso hi balibaddasadiso nāma hotī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
152.
‘‘ Appassutāyaṃ puriso , balibaddova jīrati ;
Maṃsāni tassa vaḍḍhanti , paññā tassa na vaḍḍhatī ’’ ti .
Tattha
V2.70 appassutāyan ti ekassa vā dvinnaṃ vā paṇṇāsakānaṃ .Atha vā pana vaggānaṃ sabbantimena paricchedena ekassa vā dvinnaṃ vā suttantānaṃ vāpi abhāvena appassuto ayaṃ .
Kammaṭṭhānaṃ pana uggahetvā anuyuñjanto bahussutova .
Balibaddova jīratīti yathā hi balibaddo jīramāno vaḍḍhamāno neva mātu , na pitu , na sesañātakānaṃ atthāya vaḍḍhati , atha kho niratthakameva jīrati , evamevaṃ ayampi na upajjhāyavattaṃ karoti , na ācariyavattaṃ , na āgantukavattādīni , na bhāvanārāmataṃ anuyuñjati , niratthakameva jīrati , maṃsāni tassa vaḍḍhantīti yathā balibaddassa ‘‘ yuganaṅgalādīni vahituṃ asamattho eso ’’ ti araññe vissaṭṭhassa tattheva vicarantassa
M2.80 khādantassa pivantassa maṃsāni vaḍḍhanti , evameva imassāpi upajjhāyādīhi vissaṭṭhassa saṅghaṃ nissāya cattāro paccaye labhitvā uddhavirecanādīni katvā kāyaṃ posentassaP3.127 maṃsāni vaḍḍhanti , thūlasarīro hutvā vicarati .Paññā tassāti lokiyalokuttarā panassa paññā ekaṅgulamattāpi na vaḍḍhati , araññe pana gacchalatādīni viya cha dvārāni nissāya taṇhā ceva navavidhamāno ca vaḍḍhatīti attho .
Desanāvasāne mahājano sotāpattiphalādīni pāpuṇīti .
Lāḷudāyittheravatthu sattamaṃ .