2. Sirimāvatthu
Passa
P3.104 cittakatan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto sirimaṃ ārabbha kathesi .Sā kira rājagahe abhirūpā gaṇikā .
Ekasmiṃ pana antovasse sumanaseṭṭhiputtassa bhariyāya puṇṇakaseṭṭhissa dhītāya uttarāya nāma upāsikāya aparajjhitvā taṃ pasādetukāmā tassā gehe bhikkhusaṅghena saddhiṃ katabhattakiccaṃ satthāraṃ khamāpetvā taṃ divasaṃ dasabalassa bhattānumodanaṃ sutvā –
‘‘ Akkodhena jine kodhaṃ , asādhuṃ sādhunā jine ;
Jine kadariyaṃ dānena , saccenālikavādinan ’’ ti .( jā .1.2.2; dha . pa .223)–
Gāthāpariyosāne
M2.67 sotāpattiphalaṃ pāpuṇi .Ayamettha saṅkhepo , vitthārakathā pana kodhavagge anumodanagāthāvaṇṇanāyameva āvibhavissati .
Evaṃ sotāpattiphalaṃ pattā pana sirimā dasabalaṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ datvā saṅghassa aṭṭhakabhattaṃ nibaddhaṃ dāpesi .
Ādito paṭṭhāya nibaddhaṃ aṭṭha bhikkhū gehaṃ gacchanti .
‘‘ Sappiṃ gaṇhatha , khīraṃ gaṇhathā ’’ tiādīni vatvā tesaṃ patte pūreti .
Ekena laddhaṃ tiṇṇampi catunnampi pahoti .
Devasikaṃ soḷasakahāpaṇaparibbayena piṇḍapāto dīyati .
Athekadivasaṃ eko bhikkhu tassā gehe aṭṭhakabhattaṃ bhuñjitvā tiyojanamatthake ekaṃ vihāraṃ agamāsi .
Atha naṃ sāyaṃ therupaṭṭhāne nisinnaṃ pucchiṃsu –
‘‘ āvuso , kahaṃ bhikkhaṃ
P3.105 gahetvā āgatosī ’’ ti .Sirimāya aṭṭhakabhattaṃ me bhuttanti .
Manāpaṃ katvā deti , āvusoti .
‘‘ Na sakkā tassā bhattaṃ vaṇṇetuṃ , ativiya paṇītaṃ katvā deti , ekena
V2.59 laddhaṃ tiṇṇampi catunnampi pahoti , tassā pana deyyadhammatopi dassanameva uttaritaraṃ .Sā hi itthī evarūpā ca evarūpā cā ’’ ti tassā guṇe vaṇṇesi .
Atheko bhikkhu tassā guṇakathaṃ sutvā adassaneneva sinehaṃ uppādetvā ‘‘ mayā gantvā taṃ daṭṭhuṃ vaṭṭatī ’’ ti attano vassaggaṃ kathetvā taṃ bhikkhuṃ ṭhitikaṃ pucchitvā ‘‘ sve , āvuso , tasmiṃ gehe tvaṃ saṅghatthero hutvā aṭṭhakabhattaṃ labhissasī ’’ ti sutvā taṅkhaṇaññeva pattacīvaraṃ ādāya pakkantopi pātova aruṇe uggate salākaggaṃ pavisitvā ṭhito saṅghatthero hutvā tassā gehe aṭṭhakabhattaṃ labhi .
Yo pana bhikkhu hiyyo bhuñjitvā pakkāmi , tassa gatavelāyameva assā sarīre rogo uppajji .
Tasmā sā ābharaṇāni omuñcitvā nipajji .
Athassā dāsiyo aṭṭhakabhattaṃ labhitvā āgate bhikkhū disvā ārocesuṃ .
Sā sahatthā patte gahetvā nisīdāpetuṃ vā parivisituṃ vā asakkontī dāsiyo āṇāpesi –
‘‘ ammā patte gahetvā , ayye , nisīdāpetvā yāguṃ pāyetvā khajjakaṃ datvā bhattavelāya
P3.106 patte pūretvā dethā ’’ ti .Tā ‘‘ sādhu , ayye ’’ ti bhikkhū pavesetvā yāguṃ pāyetvā khajjakaṃ datvā bhattavelāya bhattassa patte pūretvā tassā ārocayiṃsu .
Sā ‘‘ maṃ pariggahetvā netha , ayye , vandissāmī ’’ ti vatvā tāhi pariggahetvā bhikkhūnaṃ santikaṃ nītā vedhamānena sarīrena bhikkhū vandi .
So bhikkhu taṃ oloketvā
M2.68 cintesi –‘‘ gilānāya tāva evarūpā ayaṃ etissā rūpasobhā , arogakāle pana sabbābharaṇapaṭimaṇḍitāya imissā kīdisī rūpasampattī ’’ ti .
Athassa anekavassakoṭisannicito kileso samudācari , so aññāṇī hutvā bhattaṃ bhuñjituṃ asakkonto pattamādāya vihāraṃ gantvā pattaṃ pidhāya ekamante ṭhapetvā cīvaraṃ pattharitvā nipajji .
Atha naṃ eko sahāyako bhikkhu yācantopi bhojetuṃ nāsakkhi .
So chinnabhatto ahosi .
Taṃ divasameva sāyanhasamaye sirimā kālamakāsi .
Rājā satthu sāsanaṃ pesesi –
‘‘ bhante , jīvakassa kaniṭṭhabhaginī , sirimā , kālamakāsī ’’ ti .
Satthā taṃ sutvā rañño sāsanaṃ pahiṇi ‘‘ sirimāya jhāpanakiccaṃ natthi , āmakasusāne taṃ yathā kākasunakhādayo na khādanti , tathā nipajjāpetvā rakkhāpethā ’’ ti .
Rājāpi tathā akāsi .
Paṭipāṭiyā tayo divasā atikkantā , catutthe divase sarīraṃ uddhumāyi , navahi vaṇamukhehi puḷavā pagghariṃsu
P3.107 , sakalasarīraṃ bhinnaṃ sālibhattacāṭi viya ahosi .Rājā nagare bheriṃ carāpesi –
‘‘ ṭhapetvā geharakkhake dārake sirimāya dassanatthaṃ anāgacchantānaṃ aṭṭha kahāpaṇāni daṇḍo ’’ ti .
Satthu santi kañca pesesi –
‘‘ buddhappamukho kira bhikkhusaṅgho sirimāya dassanatthaṃ āgacchatū ’’ ti .
Satthā bhikkhūnaṃ ārocesi –
‘‘ sirimāya dassanatthaṃ gamissāmā ’’ ti .
Sopi daharabhikkhu cattāro
V2.60 divase kassaci vacanaṃ aggahetvā chinnabhattova nipajji .Patte bhattaṃ pūtikaṃ jātaṃ , patte malaṃ uṭṭhahi .
Atha naṃ so sahāyako bhikkhu upasaṅkamitvā ,‘‘ āvuso , satthā sirimāya dassanatthaṃ gacchatī ’’ ti āha .
So tathā chātajjhattopi ‘‘ sirimā ’’ ti vuttapadeyeva sahasā uṭṭhahitvā ‘‘ kiṃ bhaṇasī ’’ ti āha .
‘‘ Satthā sirimaṃ daṭṭhuṃ gacchati , tvampi gamissasī ’’ ti vutte ,‘‘ āma , gamissāmī ’’ ti bhattaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā thavikāya pakkhipitvā bhikkhusaṅghena saddhiṃ agamāsi .
Satthā bhikkhusaṅghaparivuto ekapasse aṭṭhāsi , bhikkhunisaṅghopi rājaparisāpi upāsakaparisāpi upāsikāparisāpi ekekapasse aṭṭhaṃsu
P3.108 .Satthā rājānaṃ pucchi –
‘‘ kā esā , mahārājo ’’ ti .
Bhante , jīvakassa bhaginī , sirimā , nāmāti .
Sirimā , esāti .
Āma , bhanteti .
Tena
M2.69 hi nagare bheriṃ carāpehi ‘‘ sahassaṃ datvā sirimaṃ gaṇhantū ’’ ti .Rājā tathā kāresi .
Ekopi ‘ han ’ ti vā ‘ hun ’ ti vā vadanto nāma nāhosi .
Rājā satthu ārocesi –
‘‘ na gaṇhanti , bhante ’’ ti .
Tena hi , mahārāja , agghaṃ ohārehīti .
Rājā ‘‘ pañcasatāni datvā gaṇhantū ’’ ti bheriṃ carāpetvā kañci gaṇhanakaṃ adisvā ‘‘ aḍḍhateyyāni satāni , dve satāni , sataṃ , paṇṇāsaṃ , pañcavīsati kahāpaṇe , dasa kahāpaṇe , pañca kahāpaṇe , ekaṃ kahāpaṇaṃ aḍḍhaṃ , pādaṃ , māsakaṃ , kākaṇikaṃ datvā sirimaṃ gaṇhantū ’’ ti bheriṃ carāpesi .
Koci taṃ na icchi .
‘‘ Mudhāpi gaṇhantū ’’ ti bheriṃ carāpesi .
‘ Han ’ ti vā ‘ hun ’ ti vā vadanto nāma nāhosi .
Rājā ‘‘ mudhāpi , bhante , gaṇhanto nāma natthī ’’ ti āha .
Satthā ‘‘ passatha , bhikkhave , mahājanassa piyaṃ mātugāmaṃ , imasmiṃyeva nagare sahassaṃ datvā pubbe ekadivasaṃ labhiṃsu , idāni mudhā gaṇhantopi natthi , evarūpaṃ nāma
P3.109 rūpaṃ khayavayappattaṃ , passatha , bhikkhave , āturaṃ attabhāvan ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha – 147.
‘‘ Passa cittakataṃ bimbaṃ , arukāyaṃ samussitaṃ ;
Āturaṃ bahusaṅkappaṃ , yassa natthi dhuvaṃ ṭhitī ’’ ti .
Tattha cittakatan ti katacittaṃ , vatthābharaṇamālālattakādīhi vicittanti attho .
Bimban ti dīghādiyuttaṭṭhānesu dīghādīhi aṅgapaccaṅgehi saṇṭhitaṃ attabhāvaṃ .
Arukāyan ti navannaṃ vaṇamukhānaṃ vasena arubhūtaṃ kāyaṃ .
Samussitan ti tīhi aṭṭhisatehi samussitaṃ .
Āturan ti sabbakālaṃ iriyāpathādīhi pariharitabbatāya niccagilānaṃ .
Bahusaṅkappan ti mahājanena bahudhā saṅkappitaṃ .
Yassa natthi dhuvaṃ ṭhitīti yassa dhuvabhāvo vā ṭhitibhāvo vā natthi , ekantena bhedanavikiraṇaviddhaṃsanadhammamevetaṃ , imaṃ passathāti attho .
Desanāvasāne
V2.61 caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi , sopi bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahīti .Sirimāvatthu dutiyaṃ .