Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

5. Janapadakalyāṇī rūpanandātherīvatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Janapadakalyāṇī rūpanandātherīvatthu

AṭṭhīnaṃV2.63M2.72P3.113 nagaraṃ katan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto janapadakalyāṇiṃ rūpanandātheriṃ ārabbha kathesi .
Sā kira ekadivasaṃ cintesi –
‘‘ mayhaṃ jeṭṭhabhātiko rajjasiriṃ pahāya pabbajitvā loke aggapuggalo buddho jāto , puttopissa rāhulakumāro pabbajito , bhattāpi me pabbajito , mātāpi me pabbajitā , ahampi ettake ñātijane pabbajite gehe kiṃ karissāmi , pabbajissāmā ’’ ti .
Sā bhikkhunupassayaṃ gantvā pabbaji ñātisineheneva , no saddhāya , abhirūpatāya pana rūpanandāti paññāyi .
‘‘ Satthā kira ‘ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattā , vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattā ’ ti vadetī ’’ ti sutvā sā evaṃ dassanīye pāsādike mamapi rūpe dosaṃ katheyyāti satthu sammukhībhāvaṃ na gacchati .
Sāvatthivāsino pātova dānaṃ datvā samādinnuposathā suddhuttarāsaṅgā gandhamālādihatthā sāyanhasamaye jetavane sannipatitvā dhammaṃ suṇanti .
Bhikkhunisaṅghopi satthu dhammadesanāya uppannacchando vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇāti .
Dhammaṃ sutvā nagaraṃ pavisanto satthu guṇakathaṃ kathentova pavisati .
Catuppamāṇike hi lokasannivāse appakāva te sattā , yesaṃ tathāgataṃ passantānaṃ pasādo na uppajjati .
Rūpappamāṇikāpi hi tathāgatassa lakkhaṇānubyañjanapaṭimaṇḍitaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ disvā pasīdanti , ghosappamāṇikāpiP3.114 anekāni jātisatāni nissāya pavattaṃ satthu guṇaghosañceva aṭṭhaṅgasamannāgataṃ dhammadesanāghosañca sutvā pasīdanti , lūkhappamāṇikāpissa cīvarādilūkhataṃ paṭicca pasīdanti , dhammappamāṇikāpi ‘‘ evarūpaṃ dasabalassa sīlaṃ , evarūpo samādhi , evarūpā paññā , bhagavā sīlādīhi guṇehi asamo appaṭipuggalo ’’ ti pasīdanti .
Tesaṃ tathāgatassa guṇaṃ kathentānaṃ mukhaṃ nappahoti .
Rūpanandā bhikkhunīnañceva upāsikānañca santikā tathāgatassa guṇakathaṃ sutvā cintesi –
‘‘ ativiya me bhātikassa vaṇṇaṃ kathentiyeva .
Ekadivasampi me rūpe dosaṃ kathento kittakaṃ kathessati .
Yaṃnūnāhaṃ bhikkhunīhi saddhiṃ gantvā attānaṃ adassetvāva tathāgataṃ passitvā dhammamassa suṇitvā āgaccheyyan ’’ ti .
Sā ‘‘ ahampi ajja dhammassavanaṃ gamissāmī ’’ ti bhikkhunīnaṃP3.115 ārocesi .
BhikkhuniyoM2.73 ‘‘ cirassaṃ vata rūpanandāya satthu upaṭṭhānaṃ gantukāmatā uppannā , ajja satthāV2.64 imaṃ nissāya vicitradhammadesanaṃ nānānayaṃ desessatī ’’ ti tuṭṭhamānasā taṃ ādāya nikkhamiṃsu .
Sā nikkhantakālato paṭṭhāya ‘‘ ahaṃ attānaṃ neva dassessāmī ’’ ti cintesi .
Satthā ‘‘ ajja rūpanandā mayhaṃ upaṭṭhānaṃ āgamissati , kīdisī nu kho tassā dhammadesanā sappāyā ’’ ti cintetvā ‘‘ rūpagarukā esā attabhāve balavasinehā , kaṇṭakena kaṇṭakuddharaṇaṃ viya rūpenevassā rūpamadanimmadanaṃ sappāyan ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā tassā vihāraṃ pavisanasamaye ekaṃ pana abhirūpaṃ itthiṃ soḷasavassuddesikaṃ rattavatthanivatthaṃ sabbābharaṇapaṭimaṇḍitaṃ bījaniṃ gahetvā attano santike ṭhatvā bījayamānaṃ iddhibalena abhinimmini .
Taṃ kho pana itthiṃ satthā ceva passati rūpanandā ca .
Sā bhikkhunīhi saddhiṃ vihāraṃ pavisitvā bhikkhunīnaṃ piṭṭhipasse ṭhatvā pañcapatiṭṭhitena satthāraṃ vanditvā bhikkhunīnaṃ antare nisinnā pādantato paṭṭhāya satthāraṃ olokentī lakkhaṇavicittaṃ anubyañjanasamujjalaṃ byāmappabhāparikkhittaṃ satthu sarīraṃ disvā puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ olokentī samīpe ṭhitaṃ itthirūpaṃ addasaP3.116 .
Sā taṃ oloketvā attabhāvaṃ olokentī suvaṇṇarājahaṃsiyā purato kākīsadisaṃ attānaṃ avamaññi .
Iddhimayarūpaṃ diṭṭhakālato paṭṭhāyeva hi tassā akkhīni bhamiṃsu .
Sā ‘‘ aho imissā kesā sobhanā , aho nalāṭaṃ sobhanan ’’ ti sabbesaṃ sārīrappadesānaṃ rūpasiriyā samākaḍḍhitacittā tasmiṃ rūpe balavasinehā ahosi .
Satthā tassā tattha abhiratiṃ ñatvā dhammaṃ desentova taṃ rūpaṃ soḷasavassuddesikabhāvaṃ atikkamitvā vīsativassuddesikaṃ katvā dassesi .
Rūpanandā oloketvā ‘‘ na vatidaṃ rūpaṃ purimasadisan ’’ ti thokaṃ virattacittā ahosi .
Satthā anukkameneva tassā itthiyā sakiṃ vijātavaṇṇaṃ majjhimitthivaṇṇaṃ jarājiṇṇamahallikitthivaṇṇañca dassesi .
Sāpi anupubbeneva ‘‘ idampi antarahitaṃ , idampi antarahitan ’’ ti jarājiṇṇakāle taṃ virajjamānā khaṇḍadantiṃ palitasiraṃ obhaggaṃ gopānasivaṅkaṃ daṇḍaparāyaṇaṃ pavedhamānaṃ disvā ativiya virajji .
Atha satthā taṃ byādhinā abhibhūtaṃ katvā dassesi .
Sā taṅkhaṇaññeva daṇḍañca tālavaṇṭañca chaḍḍetvā mahāviravaṃM2.74 viravamānā bhūmiyaṃ patitvā sake muttakarīse nimuggā aparāparaṃ parivatti .
Rūpanandā tampiP3.117 disvā ativiya virajji .
Satthāpi tassā itthiyā maraṇaṃ dassesi .
Sā taṅkhaṇaṃyeva uddhumātakabhāvaṃ āpajji , navahi vaṇamukhehi pubbavaṭṭiyo ceva puḷavā ca pagghariṃsu , kākādayo sannipatitvā vilumpiṃsu .
Rūpanandāpi taṃ oloketvā ‘‘ ayaṃ itthī imasmiṃyeva ṭhāne jaraṃ pattā , byādhiṃ pattā , maraṇaṃ pattā , imassāpi me attabhāvassa evameva jarābyādhimaraṇāni āgamissantī ’’ ti attabhāvaṃ aniccato passi .
Aniccato diṭṭhattā eva pana dukkhato anattato diṭṭhoyeva hoti .
Athassā tayo bhavā ādittā gehā viya gīvāya baddhakuṇapaṃ viya caV2.65 upaṭṭhahiṃsu , kammaṭṭhānābhimukhaṃ cittaṃ pakkhandi .
Satthā tāya aniccato diṭṭhabhāvaṃ ñatvā ‘‘ sakkhissati nu kho sayameva attano patiṭṭhaṃ kātun ’’ ti olokento ‘‘ na sakkhissati , bahiddhā paccayaṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā tassā sappāyavasena dhammaṃ desento āha –
‘‘ Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;
Uggharantaṃ paggharantaṃ , bālānaṃ abhipatthitaṃ .
‘‘ Yathā idaṃ tathā etaṃ , yathā etaṃ tathā idaṃ ;
Dhātuto suññato passa , mā lokaṃ punarāgami ;
Bhave chandaṃ virājetvā , upasanto carissatī ’’ ti .
–
ItthaṃP3.118 sudaṃ bhagavā nandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha imā gāthāyo abhāsitthāti .
Nandā desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi .
Athassā upari tiṇṇaṃ maggaphalānaṃ vipassanāparivāsatthāya suññatākammaṭṭhānaṃ kathetuṃ ,‘‘ nande , mā ‘ imasmiṃ sarīre sāro atthī ’ ti saññaṃ kari .
Appamattakopi hi ettha sāro natthi , tīṇi aṭṭhisatāni ussāpetvā kataṃ aṭṭhinagarametan ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
150.
‘‘ Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ , maṃsalohitalepanaṃ ;
Yattha jarā ca maccu ca , māno makkho ca ohito ’’ ti .
Tassattho – yatheva hi pubbaṇṇāparaṇṇādīnaṃ odahanatthāya kaṭṭhāni ussāpetvā vallīhi bandhitvā mattikāya vilimpetvā nagarasaṅkhātaṃ bahiddhā gehaṃM2.75 karonti , evamidaṃ ajjhattikampi tīṇi aṭṭhisatāni ussāpetvā nhāruvinaddhaṃ maṃsalohitalepanaṃ tacapaṭicchannaṃ jīraṇalakkhaṇāya jarāya maraṇalakkhaṇassa maccuno ārohasampadādīni paṭicca maññanalakkhaṇassa mānassa sukatakāraṇavināsanalakkhaṇassa makkhassa ca odahanatthāyaP3.119 nagaraṃ kataṃ .
Evarūpo eva hi ettha kāyikacetasiko ābādho ohito , ito uddhaṃ kiñci gayhūpagaṃ natthīti .
Desanāvasāne sā therī arahattaṃ pāpuṇi , mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Janapadakalyāṇī rūpanandātherīvatthu pañcamaṃ .