Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

18. Malavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

18. Malavaggo

1. Goghātakaputtavatthu

PaṇḍupalāsovaV2.193M2.213P3.332 dānisīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ goghātakaputtaṃ ārabbha kathesi .
Sāvatthiyaṃ kireko goghātako gāvo vadhitvā varamaṃsāni gahetvā pacāpetvā puttadārehi saddhiṃ nisīditvā maṃsañca khādati , mūlena ca vikkiṇitvā jīvikaṃ kappesi .
So evaṃ pañcapaṇṇāsa vassāni goghātakakammaṃ karonto dhuravihāre viharantassa satthu ekadivasampi kaṭacchumattampi yāguṃ vā bhattaṃ vā na adāsi .
So ca vinā maṃsena bhattaṃ na bhuñjati .
So ekadivasaṃ divasabhāge maṃsaṃ vikkiṇitvā attano atthāya pacituṃ ekaṃ maṃsakhaṇḍaṃ bhariyāya datvā nhāyituṃ agamāsi .
Athassa sahāyako gehaṃ gantvā bhariyaṃ āha –
‘‘ thokaṃ me vikkiṇiyamaṃsaṃ dehi , gehaṃP3.333 me pāhunako āgato ’’ ti .
Natthi vikkiṇiyamaṃsaṃ , sahāyako te maṃsaṃ vikkiṇitvā idāni nhāyituṃ gatoti .
Mā evaṃ kari , sace maṃsakhaṇḍaṃ atthi , dehīti .
Sahāyakassa te nikkhittamaṃsaṃ ṭhapetvā aññaṃ natthīti .
So ‘‘ sahāyakassa me atthāya ṭhapitamaṃsato aññaṃ maṃsaṃ natthi , so ca vinā maṃsena na bhuñjati , nāyaṃ dassatī ’’ ti sāmaṃyeva taṃ maṃsaṃ gahetvā pakkāmi .
Goghātakopi nhatvā āgato tāya attano pakkapaṇṇena saddhiṃ vaḍḍhetvā bhatte upanīte āha ‘‘ kahaṃ maṃsan ’’ ti ?
‘‘ Natthi , sāmī ’’ ti .
Nanu ahaṃ paccanatthāya maṃsaṃ datvā gatoti .
Tava sahāyako āgantvā ‘‘ pāhunako me āgato , vikkiṇiyamaṃsaṃ dehī ’’ ti vatvā mayā ‘‘ sahāyakassa te ṭhapitamaṃsato aññaṃ maṃsaṃ natthi , so ca vinā maṃsena na bhuñjatī ’’ ti vuttepi balakkārena taṃ maṃsaṃ sāmaṃyeva gahetvā gatoti .
Ahaṃ vinā maṃsena bhattaṃ na bhuñjāmi , harāhi nanti .
Kiṃ sakkā kātuṃ , bhuñja , sāmīti .
So ‘‘ nāhaṃ bhuñjāmī ’’ ti taṃ bhattaṃ harāpetvā satthaṃ ādāya pacchāgehe ṭhito goṇo atthi , tassa santikaṃ gantvā mukhe hatthaṃ pakkhipitvā jivhaṃ nīharitvā satthena mūleM2.214 chinditvā ādāya gantvā aṅgāresu pacāpetvā bhattamatthakeV2.194 ṭhapetvā nisinno ekaṃ bhattapiṇḍaṃ bhuñjitvā ekaṃ maṃsakhaṇḍaṃ mukhe ṭhapesi .
TaṅkhaṇaññevassaP3.334 jivhā chijjitvā bhattapātiyaṃ pati .
Taṅkhaṇaññeva kammasarikkhakaṃ vipākaṃ labhi .
Sopi kho goṇo viya lohitadhārāya mukhato paggharantiyā antogehaṃ pavisitvā jaṇṇukehi vicaranto viravi .
Tasmiṃ samaye goghātakassa putto pitaraṃ olokento samīpe ṭhito hoti .
Atha naṃ mātā āha –
‘‘ passa , putta , imaṃ goghātakaṃ goṇaṃ viya gehamajjhe jaṇṇukehi vicaritvā viravantaṃ , idaṃ dukkhaṃ tava matthake patissati , mamampi anoloketvā attano sotthiṃ karonto palāyassū ’’ ti .
So maraṇabhayatajjito mātaraṃ vanditvā palāyi , palāyitvā ca pana takkasilaṃ agamāsi .
Goghātakopi goṇo viya gehamajjhe viravanto vicaritvā kālakato avīcimhi nibbatti .
Goṇopi kālamakāsi .
Goghātakaputtopi takkasilaṃ gantvā suvaṇṇakārakammaṃ uggaṇhi .
Athassācariyo gāmaṃ gacchanto ‘‘ evarūpaṃ nāma alaṅkāraṃ kareyyāsī ’’ ti vatvā pakkāmi .
Sopi tathārūpaṃ alaṅkāraṃ akāsi .
Athassācariyo āgantvā alaṅkāraṃ disvā ‘‘ ayaṃ yattha katthaci gantvā jīvituṃ samattho ’’ ti vayappattaṃ attano dhītaraṃ adāsi .
So puttadhītāhi vaḍḍhi .
Athassa puttā vayappattā sippaṃ uggaṇhitvā aparabhāge sāvatthiyaṃ gantvā tattha gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasantā saddhā pasannā ahesuṃ .
Pitāpi nesaṃ takkasilāyaṃ kiñci kusalaṃ akatvāva jaraṃP3.335 pāpuṇi .
Athassa puttā ‘‘ pitā no mahallako ’’ ti attano santikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ pitu atthāya dānaṃ dassāmā ’’ ti buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantayiṃsu .
Te punadivase antogehe buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sakkaccaṃ parivisitvā bhattakiccāvasāne satthāraṃ āhaṃsu –
‘‘ bhante , amhehi idaṃ pitu jīvabhattaṃ dinnaṃ , pitu no anumodanaṃ karothā ’’ ti .
Satthā taṃ āmantetvā ,‘‘ upāsaka , tvaṃ mahallako paripakkasarīro paṇḍupalāsasadiso , tava paralokagamanāya kusalapātheyyaṃ natthi , attano patiṭṭhaṃ karohi , paṇḍito bhava , mā bālo ’’ ti anumodanaṃ karonto imā dve gāthā abhāsi –
235.
‘‘ PaṇḍupalāsovaM2.215 dānisi ,
Yamapurisāpi ca te upaṭṭhitā ;
Uyyogamukhe ca tiṭṭhasi ,
Pātheyyampi ca te na vijjati .
236.
‘‘ SoV2.195 karohi dīpamattano ,
Khippaṃ vāyama paṇḍito bhava ;
Niddhantamalo anaṅgaṇo ,
Dibbaṃ ariyabhūmiṃ upehisī ’’ ti .
Tattha paṇḍupalāsova dānisīti , upāsaka , tvaṃ idāni chijjitvā bhūmiyaṃ patitapaṇḍupalāso viya ahosi .
Yamapurisāti yamadūtā vuccanti , idaṃ pana maraṇameva sandhāya vuttaṃ , maraṇaṃ te paccupaṭṭhitanti attho .
Uyyogamukheti parihānimukhe , avuḍḍhimukhe ca ṭhitosīti attho .
Pātheyyan ti gamikassa taṇḍulādipātheyyaṃP3.336 viya paralokaṃ gacchantassa tava kusalapātheyyampi natthīti attho .
So karohīti so tvaṃ samudde nāvāya bhinnāya dīpasaṅkhātaṃ patiṭṭhaṃ viya attano kusalapatiṭṭhaṃ karohi .
Karonto ca khippaṃ vāyama , sīghaṃ sīghaṃ vīriyaṃ ārabha , attano kusalakammapatiṭṭhakaraṇena paṇḍito bhava .
Yo hi maraṇamukhaṃ appatvā kātuṃ samatthakāleva kusalaṃ karoti , esa paṇḍito nāma , tādiso bhava , mā andhabāloti attho .
Dibbaṃ ariyabhūmin ti evaṃ vīriyaṃ karonto rāgādīnaṃ malānaṃ nīhaṭatāya niddhantamalo aṅgaṇābhāvena anaṅgaṇo nikkileso hutvā pañcavidhaṃ suddhāvāsabhūmiṃ pāpuṇissasīti attho .
Desanāvasāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi , sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Te punadivasatthāyapi satthāraṃ nimantetvā dānaṃ datvā katabhattakiccaṃ satthāraṃ anumodanakāle āhaṃsu –
‘‘ bhante , idampi amhākaṃ pitu jīvabhattameva , imasseva anumodanaṃ karothā ’’ ti .
Satthā tassa anumodanaṃ karonto imā dve gāthā abhāsi –
237.
‘‘ UpanītavayoM2.216P3.337 ca dānisi ,
Sampayātosi yamassa santikaṃ ;
Vāso te natthi antarā ,
Pātheyyampi ca te na vijjati .
238.
‘‘ So karohi dīpamattano ,
Khippaṃ vāyama paṇḍito bhava ;
NiddhantamaloV2.196 anaṅgaṇo ,
Na puna jātijaraṃ upehisī ’’ ti .
Tattha upanītavayoti upāti nipātamattaṃ , nītavayoti vigatavayo atikkantavayo , tvañcasi dāni tayo vaye atikkamitvā maraṇamukhe ṭhitoti attho .
Sampayātosi yamassa santikan ti maraṇamukhaṃ gantuṃ sajjo hutvā ṭhitosīti attho .
Vāso te natthi antarāti yathā maggaṃ gacchantā tāni tāni kiccāni karontā antarāmagge vasanti , na evaṃ paralokaṃ gacchantā .
Na hi sakkā paralokaṃ gacchantena ‘‘ adhivāsetha katipāhaṃ , dānaṃ tāva demi , dhammaṃ tāva suṇāmī ’’ tiādīni vattuṃ .
Ito pana cavitvā paraloke nibbattova hoti .
Imamatthaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Pātheyyan ti idaṃ kiñcāpi heṭṭhā vuttameva , upāsakassa pana punappunaṃ daḷhīkaraṇatthaṃ idhāpi satthārā kathitaṃ .
Jātijaran ti etthaP3.338 byādhimaraṇānipi gahitāneva honti .
Heṭṭhimagāthāhi ca anāgāmimaggo kathito , idha arahattamaggo kathito .
Evaṃ santepi yathā nāma raññā attano mukhapamāṇena kabaḷaṃ vaḍḍhetvā puttassa upanīte so kumāro attano mukhapamāṇeneva gaṇhāti , evameva satthārā uparimaggavasena dhamme desitepi upāsako attano upanissayavasena heṭṭhā sotāpattiphalaṃ patvā imissā anumodanāya avasāne anāgāmiphalaṃ patto .
Sesaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Goghātakaputtavatthu paṭhamaṃ .