5. Sānusāmaṇeravatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Sānusāmaṇeravatthu

IdaṃV2.291P4.18 pureti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sānuṃ nāma sāmaṇeraṃ ārabbha kathesi .

So kira ekissā upāsikāya ekaputtako ahosi .

Atha naṃ sā daharakāleyeva pabbājesi .

So pabbajitakālato paṭṭhāya sīlavā ahosi vattasampanno , ācariyupajjhāyaāgantukānaṃ vattaṃ katameva hoti .

Māsassa aṭṭhame divase pātova uṭṭhāya udakamāḷake udakaṃ upaṭṭhāpetvā dhammassavanaggaṃ sammajjitvā āsanaṃ paññāpetvā dīpaṃ jāletvā madhurassarena dhammassavanaṃ ghoseti .

Bhikkhū tassa thāmaṃ ñatvāM2.317 ‘‘ sarabhaññaṃ bhaṇa sāmaṇerā ’’ ti ajjhesanti .

So ‘‘ mayhaṃ hadayavāto rujati , kāyo vā bādhatī ’’ ti kiñci paccāhāraṃ akatvā dhammāsanaṃ abhirūhitvā ākāsagaṅgaṃ otārento viya sarabhaññaṃ vatvā otaranto ‘‘ mayhaṃ mātāpitūnaṃ imasmiṃ sarabhaññe pattiṃ dammī ’’ ti vadati .

Tassa manussā mātāpitaro pattiyā dinnabhāvaṃP4.19 na jānanti .

Anantarattabhāve panassa mātā yakkhinī hutvā nibbattā , sā devatāhi saddhiṃ āgantvā dhammaṃ sutvā ‘‘ sāmaṇerena dinnapattiṃ anumodāmi , tātā ’’ ti vadati .

‘‘ Sīlasampanno ca nāma bhikkhu sadevakassa lokassa piyo hotī ’’ ti tasmiṃ sāmaṇere devatā salajjā sagāravā mahābrahmānaṃ viya aggikkhandhaṃ viya ca naṃ maññanti .

Sāmaṇere gāravena tañca yakkhiniṃ garukaṃ katvā passanti .

Tā dhammassavanayakkhasamāgamādīsu ‘‘ sānumātā sānumātā ’’ ti yakkhiniyā aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ denti .

Mahesakkhāpi yakkhā taṃ disvā maggā okkamanti , āsanā vuṭṭhahanti .

Atha kho sāmaṇero vuḍḍhimanvāya paripakkindriyo anabhiratiyā pīḷito anabhiratiṃ vinodetuṃ asakkonto paruḷhakesanakho kiliṭṭhanivāsanapārupano kassaci anārocetvā pattacīvaramādāya ekakova mātugharaṃ agamāsi .

Upāsikā puttaṃ disvā vanditvā āha –

‘‘ kiṃ , tāta , tvaṃ pubbeP4.20 ācariyupajjhāyehi vā daharasāmaṇerehi vā saddhiṃ idhāgacchasi , kasmā ekakova ajja āgatosī ’’ ti ?

So ukkaṇṭhitabhāvaṃ ārocesi .

Sā upāsikā nānappakārena gharāvāse ādīnavaṃ dassetvā puttaṃ ovadamānāpi saññāpetuṃ asakkontī ‘‘ appeva nāma attano dhammatāyapi sallakkheyyā ’’ ti anuyyojetvā ‘‘ tiṭṭha , tāta , yāva te yāgubhattaṃ sampādemi , yāguṃ pivitvā katabhattakiccassa te manāpāni vatthāni nīharitvā dassāmī ’’ ti vatvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi .

Nisīdi sāmaṇero .

Upāsikā muhutteneva yāgukhajjakaṃV2.292 sampādetvā adāsi .

Atha ‘‘ bhattaṃ sampādessāmī ’’ ti avidūre nisinnā taṇḍule dhovati .

Tasmiṃ samaye sā yakkhinī ‘‘ kahaṃ nu kho sāmaṇero , kacci bhikkhāhāraṃ labhati , no ’’ ti āvajjamānā tassa vibbhamitukāmatāya nisinnabhāvaṃ ñatvā ‘‘ sāmaṇero me mahesakkhānaṃ devatānaṃ antare lajjaṃ uppādeyya , gacchāmissa vibbhamane antarāyaṃ karissāmī ’’ ti āgantvā tassa sarīre adhimuccitvāM2.318 gīvaṃ parivattetvā kheḷena paggharantena bhūmiyaṃP4.21 nipati .

Upāsikā puttassa taṃ vippakāraṃ disvā vegena gantvā puttaṃ āliṅgetvā ūrūsu nipajjāpesi .

Sakalagāmavāsino āgantvā balikammādīni kariṃsu .

Upāsikā pana paridevamānā imā gāthā abhāsi –

‘‘ Cātuddasiṃ pañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;

Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasusamāgataṃ .

‘‘ Uposathaṃ upavasanti , brahmacariyaṃ caranti ye ;

Na tehi yakkhā kīḷanti , iti me arahataṃ sutaṃ ;

Sā dāni ajja passāmi , yakkhā kīḷanti sānunā ’’ ti .( saṃ . ni .1.239);

Upāsikāya vacanaṃ sutvā –

‘‘ Cātuddasiṃ pañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;

Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasusamāgataṃ .

‘‘ Uposathaṃ upavasanti , brahmacariyaṃ caranti ye ;

Na tehi yakkhā kīḷanti , sāhu te arahataṃ sutan ’’ ti .( saṃ . ni .1.239)–

Vatvā āha –

‘‘ Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi , yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ ;

Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ , āvi vā yadi vā raho .

‘‘ SaceV2.293 ca pāpakaṃ kammaṃ , karissasi karosi vā ;

Na te dukkhā pamutyatthi , uppaccāpi palāyato ’’ ti .( saṃ . ni .1.239);

EvaṃP4.22 pāpakaṃ kammaṃ katvā sakuṇassa viya uppatitvā palāyatopi te mokkho natthīti vatvā sā yakkhinī sāmaṇeraṃ muñci .

So akkhīni ummīletvā mātaraṃ kese vikiriya assasantiṃ passasantiṃ rodamānaṃ sakalagāmavāsino ca sannipatite disvā attano yakkhena gahitabhāvaṃ ajānanto ‘‘ ahaṃ pubbe pīṭhe nisinno , mātā me avidūre nisīditvā taṇḍule dhovi , idāni panamhi bhūmiyaṃ nipanno , kiṃ nu kho etan ’’ ti nipannakova mātaraṃ āha –

‘‘ MataṃM2.319 vā amma rodanti , yo vā jīvaṃ na dissati ;

Jīvantaṃ amma passantī , kasmā maṃ amma rodasī ’’ ti .( theragā .44; saṃ . ni .1.239);

Athassa mātā vatthukāmakilesakāme pahāya pabbajitassa puna vibbhamanatthaṃ āgamane ādīnavaṃ dassentī āha –

‘‘ Mataṃ vā putta rodanti , yo vā jīvaṃ na dissati ;

Yo ca kāme cajitvāna , punarāgacchate idha ;

Taṃ vāpi putta rodanti , puna jīvaṃ mato hi so ’’ ti .( saṃ . ni .1.239);

EvañcaP4.23 pana vatvā gharāvāsaṃ kukkuḷasadisañceva narakasadisañca katvā gharāvāse ādīnavaṃ dassentī puna āha –

‘‘ Kukkuḷā ubbhato tāta , kukkuḷaṃ patitumicchasi ;

Narakā ubbhato tāta , narakaṃ patitumicchasī ’’ ti .( saṃ . ni .1.239);

Atha naṃ ,‘‘ putta , bhaddaṃ tava hotu , mayā pana ‘ ayaṃ no puttako ḍayhamāno ’ ti gehā bhaṇḍaṃV2.294 viya nīharitvā buddhasāsane pabbājito , gharāvāse puna ḍayhituṃ icchasi .

Abhidhāvatha parittāyatha noti imamatthaṃ kassa ujjhāpayāma kaṃ nijjhāpayāmā ’’ ti dīpetuṃ imaṃ gāthamāha –

‘‘ Abhidhāvatha bhaddante , kassa ujjhāpayāmase ;

Ādittā nīhataṃ bhaṇḍaṃ , puna ḍayhitumicchasī ’’ ti .( saṃ . ni .1.239);

So mātari kathentiyā kathentiyā sallakkhetvā ‘‘ natthi mayhaṃ gihibhāvena attho ’’ ti āha .

Athassa mātā ‘‘ sādhu , tātā ’’ ti tuṭṭhā paṇītabhojanaṃ bhojetvā ‘‘ kativassosi , tātā ’’ ti pucchitvā paripuṇṇavassabhāvaṃ ñatvā ticīvaraṃ paṭiyādesi .

So paripuṇṇapattacīvaro upasampadaṃ labhi .

Athassa acirūpasampannassa satthā cittaniggahe ussāhaṃ janento ‘‘ cittaṃP4.24 nāmetaṃ nānārammaṇesu dīgharattaṃ cārikaṃ carantaṃ aniggaṇhantassa sotthibhāvo nāma natthi , tasmā aṅkusena mattahatthino viya cittassa niggaṇhane yogo karaṇīyo ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

326.

‘‘ IdaṃM2.320 pure cittamacāri cārikaṃ ,

Yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ ;

Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso ,

Hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho ’’ ti .

Tassattho – idaṃ cittaṃ nāma ito pubbe rūpādīsu ca ārammaṇesu rāgādīnaṃ yena kāraṇena icchati , yatthevassa kāmo uppajjati , tassa vasena yattha kāmaṃ yathāruci carantassa sukhaṃ hoti , tatheva vicaraṇato yathāsukhaṃ dīgharattaṃ cārikaṃ cari , taṃ ajja ahaṃ pabhinnaṃ mattahatthiṃ hatthācariyasaṅkhāto cheko aṅkusaggaho aṅkusena viya yonisomanasikārena niggahessāmi , nāssa vītikkamituṃ dassāmīti .

Desanāvasāne sānunā saddhiṃ dhammassavanāya upasaṅkamantānaṃP4.25 bahūnaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi .

Sopāyasmā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā mahādhammakathiko hutvā vīsavassasataṃ ṭhatvā sakalajambudīpaṃ saṅkhobhetvā parinibbāyīti .

Sānusāmaṇeravatthu pañcamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā