9. Khadiravaniyarevatattheravatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Khadiravaniyarevatattheravatthu

Gāme vāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto khadiravaniyarevatattheraṃ ārabbha kathesi .

Āyasmā hi sāriputto sattāsītikoṭidhanaṃ pahāya pabbajitvā cālā , upacālā , sīsūpacālāti tisso bhaginiyo , cundo upasenoti ime dve ca bhātaro pabbājesi .

Revatakumāro ekova gehe avasiṭṭho .

Athassa mātā cintesi –

‘‘ mama puttoP2.189 upatisso ettakaṃM1.397 dhanaṃ pahāya pabbajitvā tisso ca bhaginiyo dve ca bhātaro pabbājesi , revato ekova avaseso .

Sace imampi pabbājessati , ettakaṃ no dhanaṃ nassissati , kulavaṃso pacchijjissati , daharakāleyeva naṃ gharāvāsena bandhissāmī ’’ ti .

Sāriputtattheropi paṭikacceva bhikkhū āṇāpesi ‘‘ sace , āvuso , revato pabbajitukāmo āgacchati , āgatamattameva naṃ pabbājeyyātha , mama mātāpitaro micchādiṭṭhikā , kiṃ tehi āpucchitehi , ahameva tassa mātā ca pitā cā ’’ ti .

Mātāpissa revatakumāraṃ sattavassikameva gharabandhanena bandhitukāmā samānajātike kule dārikaṃ vāretvā divasaṃ vavatthapetvā kumāraṃ maṇḍetvā pasādhetvā mahatā parivārena saddhiṃ ādāya kumārikāya ñātigharaṃ agamāsi .

Atha nesaṃ katamaṅgalānaṃ dvinnampi ñātakesu sannipatitesu udakapātiyaṃ hatthe otāretvā maṅgalāni vatvā kumārikāya vuḍḍhiṃ ākaṅkhamānā ñātakā ‘‘ tava ayyikāya diṭṭhadhammaṃ passa , ayyikā viya ciraṃ jīva , ammā ’’ ti āhaṃsu .

Revatakumāro ‘‘ ko nu kho imissā ayyikāya diṭṭhadhammo ’’ ti cintetvā ‘‘ katarāV1.354 imissā ayyikā ’’ ti pucchi .

Atha naṃ āhaṃsu ,‘‘ tāta , kiṃ na passasi imaṃ vīsavassasatikaṃ khaṇḍadantaṃ palitakesaṃP2.190 valittacaṃ tilakāhatagattaṃ gopānasivaṅkaṃ , esā etissā ayyikā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana ayampi evarūpā bhavissatī ’’ ti ?

‘‘ Sace jīvissati , bhavissati , tātā ’’ ti .

So cintesi –

‘‘ evarūpampi nāma sarīraṃ jarāya imaṃ vippakāraṃ pāpuṇissati , imaṃ me bhātarā upatissena diṭṭhaṃ bhavissati , ajjeva mayā palāyitvā pabbajituṃ vaṭṭatī ’’ ti .

Atha naṃ ñātakā kumārikāya saddhiṃ ekayānaṃ āropetvā ādāya pakkamiṃsu .

So thokaṃ gantvā sarīrakiccaṃ apadisitvā ‘‘ ṭhapetha tāva yānaṃ , otaritvā āgamissāmī ’’ ti yānā otaritvā ekasmiṃ gumbe thokaṃ papañcaṃ katvā agamāsi .

Punapi thokaṃ gantvā teneva apadesena otaritvā abhiruhi , punapi tatheva akāsi .

Athassa ñātakā ‘‘ addhā imassa uṭṭhānāni vattantī ’’ ti sallakkhetvā nātidaḷhaṃ ārakkhaṃ kariṃsu .

So punapi thokaṃ gantvā teneva apadesena otaritvā ‘‘ tumhe pājento purato gacchatha , mayaṃ pacchato saṇikaṃ āgamissāmā ’’ ti vatvā otaritvā gumbābhimukho ahosi .

Ñātakāpissa ‘‘ pacchato āgamissatī ’’ ti saññāya yānaṃ pājentāP2.191 gamiṃsu .

SopiM1.398 tato palāyitvā ekasmiṃ padese tiṃsamattā bhikkhū vasanti , tesaṃ santikaṃ gantvā vanditvā āha –

‘‘ pabbājetha maṃ , bhante ’’ ti .

‘‘ Āvuso , tvaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito , mayaṃ te rājaputtabhāvaṃ vā amaccaputtabhāvaṃ vā na jānāma , kathaṃ pabbājessāmā ’’ ti ?

‘‘ Tumhe maṃ , bhante , na jānāthā ’’ ti ?

‘‘ Na jānāmāvuso ’’ ti .

‘‘ Ahaṃ upatissassa kaniṭṭhabhātiko ’’ ti .

‘‘ Ko esa upatisso nāmā ’’ ti ?

‘‘ Bhante , bhaddantā mama bhātaraṃ ‘ sāriputto ’ ti vadanti , tasmā mayā ‘ upatisso ’ ti vutte na jānantī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana tvaṃ sāriputtattherassa kaniṭṭhabhātiko ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti .

‘‘ Tena hi ehi , bhātarā te anuññātamevā ’’ ti vatvā bhikkhū tassa ābharaṇāni omuñcāpetvā ekamantaṃ ṭhapetvā taṃ pabbājetvā therassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu .

Thero taṃ sutvā bhagavato ārocesi –

‘‘ bhante ,‘ āraññikabhikkhūhi kira revato pabbājito ’ ti sāsanaṃ pahiṇiṃsu , gantvā taṃ passitvā āgamissāmī ’’ ti .

Satthā ‘‘ adhivāsehi tāva , sāriputtā ’’ ti gantuṃ na adāsi .

Thero puna katipāhaccayena satthāraṃ āpucchi .

Satthā ‘‘ adhivāsehi tāva , sāriputta , mayampi āgamissāmā ’’ ti neva gantuṃ adāsi .

Sāmaṇeropi ‘‘ sacāhaṃ idha vasissāmiP2.192 , ñātakā maṃ anubandhitvā pakkosissantī ’’ ti tesaṃ bhikkhūnaṃ santike yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ uggaṇhitvā pattacīvaramādāya cārikaṃ caramānoV1.355 tato tiṃsayojanike ṭhāne khadiravanaṃ gantvā antovasseyeva temāsabbhantare saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .

Theropi pavāretvā satthāraṃ puna tattha gamanatthāya āpucchi .

Satthā ‘‘ mayampi gamissāma , sāriputtā ’’ ti pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ nikkhami .

Thokaṃ gatakāle ānandatthero dvedhāpathe ṭhatvā satthāraṃ āha –

‘‘ bhante , revatassa santikaṃ gamanamaggesu ayaṃ parihārapatho saṭṭhiyojaniko manussāvāso , ayaṃ ujumaggo tiṃsayojaniko amanussapariggahito , katarena gacchāmā ’’ ti .

‘‘ Sīvali , pana , ānanda , amhehi saddhiṃ āgato ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti .

‘‘ Sace , sīvali , āgato , ujumaggameva gaṇhāhī ’’ ti .

Satthā kira ‘‘ ahaṃ tumhākaṃ yāgubhattaṃ uppādessāmi , ujumaggaṃ gaṇhāhī ’’ ti avatvā ‘‘ tesaṃ tesaṃ janānaṃ puññassa vipākadānaṭṭhānaṃ etan ’’ ti ñatvā ‘‘ sace , sīvali , āgato , ujumaggaṃ gaṇhāhī ’’ tiM1.399 āha .

Satthari pana taṃ maggaṃ paṭipanne devatā ‘‘ amhākaṃ ayyassa sīvalittherassa sakkāraṃ karissāmā ’’ ti cintetvā ekekayojane vihāre kāretvā ekayojanato uddhaṃ gantuṃ adatvā pāto vuṭṭhāya dibbayāguādīniP2.193 gahetvā ,‘‘ ayyo , no sīvalitthero kahaṃ nisinno ’’ ti vicaranti .

Thero attano abhihaṭaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dāpesi .

Evaṃ satthā saparivāro tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ sīvalittherassa puññaṃ anubhavamānova āgamāsi .

Revatattheropi satthu āgamanaṃ ñatvā bhagavato gandhakuṭiṃ māpetvā pañca kūṭāgārasatāni , pañca caṅkamanasatāni , pañcarattiṭṭhānadivāṭṭhānasatāni ca māpesi .

Satthā tassa santike māsamattameva vasi .

Tasmiṃ vasamānopi sīvalittherasseva puññaṃ anubhavi .

Tattha pana dve mahallakabhikkhū satthu khadiravanaṃ pavisanakāle evaṃ cintayiṃsu –

‘‘ ayaṃ bhikkhu ettakaṃ navakammaṃ karonto kiṃ sakkhissati samaṇadhammaṃ kātuṃ , satthā ‘ sāriputtassa kaniṭṭho ’ ti mukholokanakiccaṃ karonto evarūpassa navakammikassa bhikkhussa santikaṃ āgato ’’ ti .

Satthāpi taṃ divasaṃ paccūsakāle lokaṃ voloketvā te bhikkhū disvā tesaṃ cittācāraṃ aññāsi .

Tasmā tattha māsamattaṃ vasitvā nikkhamanadivase yathā te bhikkhū attano telanāḷiñca udakatumbañca upāhanāni ca pamussanti , tathā adhiṭṭhahitvā nikkhamanto vihārūpacārato bahi nikkhantakāle iddhiṃ vissajjesi .

Atha te bhikkhū ‘‘ mayā idañcidañca pamuṭṭhaṃP2.194 , mayāpi pamuṭṭhan ’’ ti ubhopi nivattitvā taṃ ṭhānaṃ asallakkhetvā khadirarukkhakaṇṭakehi vijjhamānā vicaritvā ekasmiṃ khadirarukkhe olambantaṃ attano bhaṇḍakaṃ disvā ādāya pakkamiṃsu .

Satthāpi bhikkhusaṅghaṃ ādāya puna māsamatteneva sīvalittherassa puññaṃ anubhavamāno paṭigantvā pubbārāmaṃ pāvisi .

AthaV1.356 te mahallakabhikkhū pātova mukhaṃ dhovitvā ‘‘ āgantukabhattadāyikāya visākhāya gharaṃ yāguṃ pivissāmā ’’ ti gantvā yāguṃ pivitvā khajjakaṃ khāditvā nisīdiṃsu .

Atha ne visākhā pucchi –

‘‘ tumhepi , bhante , satthārā saddhiṃ revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ agamitthā ’’ ti .

‘‘ Āma , upāsiketi , ramaṇīyaṃ , bhante , therassa vasanaṭṭhānan ’’ ti .

‘‘ Kuto tassa ramaṇīyatā setakaṇṭakakhadirarukkhagahanaṃ petānaṃ nivāsanaṭṭhānasadisaṃ upāsike ’’ ti .

Athaññe dve daharabhikkhū āgamiṃsu .

Upāsikā tesampi yāgukhajjakaṃ datvā tatheva paṭipucchiM1.400 .

Te āhaṃsu –

‘‘ na sakkā upāsike vaṇṇetuṃ , sudhammadevasabhāsadisaṃ iddhiyā abhisaṅkhataṃ viya therassa vasanaṭṭhānan ’’ ti .

Upāsikā cintesi –

‘‘ paṭhamaṃ āgatā bhikkhū aññathā vadiṃsu , ime aññathā vadanti , paṭhamaṃ āgatā bhikkhū kiñcideva pamussitvā iddhiyā vissaṭṭhakāle paṭinivattitvā gatā bhavissanti , ime pana iddhiyāP2.195 abhisaṅkharitvā nimmitakāle gatā bhavissantī ’’ ti attano paṇḍitabhāvena etamatthaṃ ñatvā ‘‘ satthāraṃ āgatakāle pucchissāmī ’’ ti aṭṭhāsi .

Tato muhuttaṃyeva satthā bhikkhusaṅghaparivuto visākhāya gehaṃ gantvā paññattāsane nisīdi .

Sā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ parivisitvā bhattakiccāvasāne satthāraṃ vanditvā paṭipucchi –

‘‘ bhante , tumhehi saddhiṃ gatabhikkhūsu ekacce revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ‘ khadiragahanaṃ araññan ’ ti vadanti , ekacce ‘ ramaṇīyan ’ ti , kiṃ nu kho etan ’’ ti ?

Taṃ sutvā satthā ‘‘ upāsike gāmo vā hotu araññaṃ vā , yasmiṃ ṭhāne arahanto viharanti , taṃ ramaṇīyamevā ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

98.

‘‘ Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;

Yattha arahanto viharanti , taṃ bhūmirāmaṇeyyakan ’’ ti .

Tattha kiñcāpi arahanto gāmante kāyavivekaṃ na labhanti , cittavivekaṃ pana labhanteva .

Tesañhi dibbapaṭibhāgānipi ārammaṇāni cittaṃ cāletuṃ na sakkonti .

Tasmā gāmo vā hotu araññādīnaṃ vā aññataraṃ , yattha arahanto viharanti , taṃ bhūmirāmaṇeyyakan ti so bhūmipadeso ramaṇīyo evāti attho .

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

AparenaP2.196 samayena bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –

‘‘ āvuso , kena nu kho kāraṇena āyasmā sīvalitthero sattadivasasattamāsādhikāni satta vassāni mātu kucchiyaṃ vasi , kena nirayeV1.357 pacci , kena nissandena lābhaggayasaggappatto jāto ’’ ti ?

Satthā taṃ kathaṃ sutvā ,‘‘ bhikkhave , kiṃ kathethā ’’ ti pucchitvā ,‘‘ bhante , idaṃ nāmā ’’ ti vutte tassāyasmato pubbakammaṃ kathento āha –

BhikkhaveM1.401 , ito ekanavutikappe vipassī bhagavā loke uppajjitvā ekasmiṃ samaye janapadacārikaṃ caritvā pitu nagaraṃ paccāgamāsi .

Rājā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa āgantukadānaṃ sajjetvā nāgarānaṃ sāsanaṃ pesesi ‘‘ āgantvā mayhaṃ dāne sahāyakā hontū ’’ ti .

Te tathā katvā ‘‘ raññā dinnadānato atirekataraṃ dassāmā ’’ ti satthāraṃ nimantetvā punadivase dānaṃ paṭiyādetvā rañño sāsanaṃ pahiṇiṃsu .

Rājā āgantvā tesaṃ dānaṃ disvā ‘‘ ito adhikataraṃ dassāmī ’’ ti punadivasatthāya satthāraṃ nimantesi , neva rājā nāgare parājetuṃ sakkhi , na nāgarā rājānaṃ .

Nāgarā chaṭṭhe vāre ‘‘ sve dāni yathā ‘ imasmiṃ dāne idaṃ nāma natthī ’ ti na sakkā hoti vattuṃ , evaṃ dānaṃ dassāmā ’’ ti cintetvā punadivase dānaṃ paṭiyādetvā ‘‘ kiṃ nu kho ettha natthī ’’ ti olokentā allamadhumevaP2.197 na addasaṃsu .

Pakkamadhu pana bahuṃ atthi .

Te allamadhussatthāya catūsu nagaradvāresu cattāri kahāpaṇasahassāni gāhāpetvā pahiṇiṃsu .

Atheko janapadamanusso gāmabhojakaṃ passituṃ āgacchanto antarāmagge madhupaṭalaṃ disvā makkhikā palāpetvā sākhaṃ chinditvā sākhādaṇḍakeneva saddhiṃ madhupaṭalaṃ ādāya ‘‘ gāmabhojakassa dassāmī ’’ ti nagaraṃ pāvisi .

Madhuatthāya gato taṃ disvā ,‘‘ ambho , vikkiṇiyaṃ madhun ’’ ti pucchi .

‘‘ Na vikkiṇiyaṃ , sāmī ’’ ti .

‘‘ Handa , imaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā dehī ’’ ti .

So cintesi –

‘‘ imaṃ madhupaṭalaṃ pādamattampi na agghati , ayaṃ pana kahāpaṇaṃ deti .

Bahukahāpaṇako maññe , mayā vaḍḍhetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .

Atha naṃ ‘‘ na demī ’’ ti āha ,‘‘ tena hi dve kahāpaṇe gaṇhāhī ’’ ti .

‘‘ Dvīhipi na demī ’’ ti .

Evaṃ tāva vaḍḍhesi , yāva so ‘‘ tena hi idaṃ sahassaṃ gaṇhāhī ’’ ti bhaṇḍikaṃ upanesi .

Atha naṃ so āha –

‘‘ kiṃ nu kho tvaṃ ummattakoP2.198 , udāhu kahāpaṇānaṃ ṭhapanokāsaṃ na labhasi , pādampi na agghanakaṃ madhuṃ ‘ sahassaṃ gahetvā dehī ’ ti vadasi ,‘ kiṃ nāmetan ’’’ ti ?

‘ Jānāmahaṃ , bho , iminā pana me kammaṃ atthi , tenevaṃ vadāmī ’ ti .

‘‘ Kiṃ kammaṃ , sāmī ’’ ti ?

‘‘ Amhehi vipassībuddhassa aṭṭhasaṭṭhisamaṇasahassaparivārassa mahādānaṃ sajjitaṃ , tatrekaṃ allamadhumeva natthi , tasmā evaṃ gaṇhāmī ’’ ti .

Evaṃ , sante , nāhaṃ mūlena dassāmi , sace ‘‘ ahampi dāne pattiṃ labhissāmi , dassāmī ’’ ti .

So gantvā nāgarānaṃ tamatthaṃ ārocesi .

Nāgarā tassa saddhāya balavabhāvaṃ ñatvā ,‘‘ sādhu , pattiko hotū ’’ tiM1.402 paṭijāniṃsu , te buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃV1.358 nisīdāpetvā yāgukhajjakaṃ datvā mahatiṃ suvaṇṇapātiṃ āharāpetvā madhupaṭalaṃ pīḷāpesuṃ .

Teneva manussena paṇṇākāratthāya dadhivārakopi āhaṭo atthi , so tampi dadhiṃ pātiyaṃ ākiritvā tena madhunā saṃsanditvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa ādito paṭṭhāya adāsi .

Taṃ yāvadatthaṃ gaṇhantānaṃ sabbesaṃ pāpuṇi uttarimpi avasiṭṭhaṃ ahosiyeva .

‘‘ Evaṃ thokaṃ madhu kathaṃ tāva bahūnaṃP2.199 pāpuṇī ’’ ti na cintetabbaṃ .

Tañhi buddhānubhāvena pāpuṇi .

Buddhavisayo na cintetabbo .

Cattāri hi ‘‘ acinteyyānī ’’ ti ( a . ni .4.77) vuttāni .

Tāni cintento ummādasseva bhāgī hotīti .

So puriso ettakaṃ kammaṃ katvā āyupariyosāne devaloke nibbattitvā ettakaṃ kālaṃ saṃsaranto ekasmiṃ samaye devalokā cavitvā bārāṇasiyaṃ rājakule nibbatto pitu accayena rajjaṃ pāpuṇi .

So ‘‘ ekaṃ nagaraṃ gaṇhissāmī ’’ ti gantvā parivāresi , nāgarānañca sāsanaṃ pahiṇi ‘‘ rajjaṃ vā me dentu yuddhaṃ vā ’’ ti .

Te ‘‘ neva rajjaṃ dassāma , na yuddhan ’’ ti vatvā cūḷadvārehi nikkhamitvā dārūdakādīni āharanti , sabbakiccāni karonti .

Itaropi cattāri mahādvārāni rakkhanto sattamāsādhikāni satta vassāni nagaraṃ uparundhi .

Athassa mātā ‘‘ kiṃ me putto karotī ’’ ti pucchitvā ‘‘ idaṃ nāma devī ’’ ti taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘ bālo mama putto , gacchatha , tassa ‘ cūḷadvārānipi pidhāya nagaraṃ uparundhatū ’ ti vadethā ’’ ti .

So mātu sāsanaṃ sutvā tathā akāsi .

Nāgarāpi bahi nikkhamituṃ alabhantā sattame divase attano rājānaṃ māretvā tassa rajjaṃ adaṃsu .

So imaṃ kammaṃ katvā āyupariyosāne avīcimhi nibbattitvā yāvāyaṃ pathavī yojanamattaṃP2.200 ussannā , tāva niraye paccitvā catunnaṃ cūḷadvārānaṃ pidahitattā tato cuto tassā eva mātu kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā sattamāsādhikāni satta vassāni antokucchismiṃ vasitvā satta divasāni yonimukhe tiriyaṃ nipajji .

Evaṃ , bhikkhave , sīvali , tadā nagaraṃ uparundhitvā gahitakammena ettakaṃ kālaṃ niraye paccitvā catunnaṃ cūḷadvārānaṃ pidahitattā tato cuto tassā eva mātu kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā ettakaṃ kālaṃ kucchiyaṃ vasi .

Navamadhuno dinnattā lābhaggayasaggappatto jātoti .

PunekadivasaṃM1.403 bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –

‘‘ aho sāmaṇerassa lābho , aho puññaṃ , yena ekakena pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pañcakūṭāgārasatādīni katānī ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ,‘‘ bhikkhave , mayhaṃ puttassa neva puññaṃ atthi , na pāpaṃ , ubhayamassa pahīnan ’’ ti vatvā brāhmaṇavagge imaṃ gāthamāha –

‘‘ YodhaV1.359 puññañca pāpañca , ubho saṅgamupaccagā ;

Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’’ ti .( dha . pa .412);

Khadiravaniyarevatattheravatthu navamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā