8. Bahubhaṇḍikabhikkhuvatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Bahubhaṇḍikabhikkhuvatthu

NaP3.72 naggacariyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto bahubhaṇḍikaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .

SāvatthivāsīM2.46 kireko kuṭumbiko bhariyāya kālakatāya pabbaji .

So pabbajanto attano pariveṇañca aggisālañca bhaṇḍagabbhañca kāretvā sabbampi bhaṇḍagabbhaṃ sappimadhutelādīhi pūretvā pabbaji , pabbajitvā ca pana attano dāse pakkosāpetvā yathārucikaṃ āhāraṃ pacāpetvā bhuñjati .

Bahubhaṇḍo ca bahuparikkhāro ca ahosi .

Rattiṃ aññaṃ nivāsanapārupanaṃ hoti , divā aññaṃ nivāsanapārupanaṃ hoti , divā aññaṃ vihārapaccante vasati .

Tassekadivasaṃ cīvarapaccattharaṇāni sukkhāpentassa senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā bhikkhū passitvā ‘‘ kassimāni , āvuso ’’ ti pucchitvā ‘‘ mayhan ’’ ti vutte ,‘‘ āvuso , bhagavatā ticīvarāni anuññātāni , tvañca pana evaṃ appicchassa buddhassa sāsane pabbajitvā evaṃ bahuparikkhāro jāto ’’ ti taṃ satthu santikaṃ netvā ,‘‘ bhanteP3.73 , ayaṃ bhikkhu atibahubhaṇḍo ’’ ti ārocesuṃ .

Satthā ‘‘ saccaṃ kira taṃ bhikkhū ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte āha –

‘‘ kasmā pana tvaṃ , bhikkhu , mayā appicchatāya dhamme desite evaṃ bahubhaṇḍo jāto ’’ ti .

So tāvattakeneva kupito ‘‘ iminā dāni nīhārena carissāmī ’’ ti pārupanaṃ chaḍḍetvā parisamajjhe ekacīvaro aṭṭhāsi .

Atha naṃ satthā upatthambhayamāno nanu tvaṃ bhikkhu pubbe hirottappagavesako dakarakkhasakālepi hirottappaṃ gavesamāno dvādasa vassāni vihāsi , kasmā idāni evaṃ garuke buddhasāsane pabbajitvā catuparisamajjhe pārupanaṃ chaḍḍetvā hirottappaṃ pahāya ṭhitosīti .

So satthu vacanaṃ sutvā hirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā taṃ cīvaraṃ pārupitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Bhikkhū tassa atthassa āvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu .

Bhagavā atītaṃ āharitvā kathesi –

AtīteV2.42 kira bārāṇasirañño aggamahesiyā kucchismiṃ bodhisatto paṭisandhiṃ gaṇhi .

Tassa nāmaggahaṇadivase mahiṃsakumāroti nāmaṃ kariṃsu .

Tassa kaniṭṭhabhātā candakumāro nāma ahosi .

Tesaṃ mātari kālakatāya rājā aññaṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .

Sāpi puttaṃ vijāyi , sūriyakumāro tissa nāmaṃ kariṃsu .

Taṃ disvā rājā tuṭṭho ‘‘ puttassa te varaṃ dammī ’’ ti āha .

Sāpi kho ,‘‘ deva , icchitakāle gaṇhissāmī ’’ ti vatvā puttassa vayappattakāleP3.74 rājānaṃ āha –

‘‘ devena mayhaṃ puttassa jātakāle varo dinno , idāni me puttassa rajjaṃ dehī ’’ tiM2.47 .

Rājā ‘‘ mama dve puttā aggikkhandhā viya jalantā vicaranti , na sakkā tassa rajjaṃ dātun ’’ ti paṭikkhipitvāpi taṃ punappunaṃ yācamānameva disvā ‘‘ ayaṃ me puttānaṃ anatthampi kareyyā ’’ ti putte pakkosāpetvā ,‘‘ tātā , ahaṃ sūriyakumārassa jātakāle varaṃ adāsiṃ , idānissa mātā rajjaṃ yācati , ahaṃ tassa na dātukāmo , tassa mātā tumhākaṃ anatthampi kareyya , gacchatha tumhe , araññe vasitvā mamaccayenāgantvā rajjaṃ gaṇhathā ’’ ti uyyojesi .

Te pitaraṃ vanditvā pāsādā otarante rājaṅgaṇe kīḷamāno sūriyakumāro disvā taṃ kāraṇaṃ ñatvā tehi saddhiṃ nikkhami .

Tesaṃ himavantaṃ paviṭṭhakāle bodhisatto maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā sūriyakumāraṃ āha –

‘‘ tāta , etaṃ saraṃ gantvā nhatvā ca pivitvā ca amhākampi paduminipaṇṇehi udakaṃ āharā ’’ ti .

So pana saro vessavaṇṇassa santikā ekena dakarakkhasena laddho hoti .

Vessavaṇṇo ca taṃ āha –

‘‘ ṭhapetvā devadhammajānanake ye ca aññe imaṃ saraṃ otaranti , te khādituṃ labhasī ’’ ti .

Tato paṭṭhāya so taṃ saraṃ otiṇṇotiṇṇe devadhamme pucchitvā ajānante khādati , sūriyakumāropiP3.75 taṃ saraṃ avīmaṃsitvāva otari , tena ca ‘‘ devadhamme jānāsī ’’ ti pucchito ‘‘ devadhammā nāma candimasūriyā ’’ ti āha .

Atha naṃ ‘‘ tvaṃ devadhamme na jānāsī ’’ ti udakaṃ pavesetvā attano bhavane ṭhapesi .

Bodhisattopi taṃ cirāyantaṃ disvā candakumāraṃ pesesi .

Sopi tena ‘‘ devadhamme jānāsī ’’ ti pucchito ‘‘ devadhammā nāma catasso disā ’’ ti āha .

Dakarakkhaso tampi udakaṃ pavesetvā tattheva ṭhapesi .

Bodhisatto tasmimpi cirāyante ‘‘ antarāyena bhavitabban ’’ ti sayaṃ gantvā dvinnampi otaraṇapadaṃyeva disvā ‘‘ ayaṃ saro rakkhasapariggahito ’’ ti ñatvā khaggaṃ sannayhitvā dhanuṃ gahetvā aṭṭhāsi .

Rakkhaso taṃ anotarantaṃ disvā vanakammikapurisavesenāgantvā āha –

‘‘ bho purisa , tvaṃ maggakilanto , kasmā imaṃ saraṃ otaritvā nhatvā ca pivitvā ca bhisamulālaṃ khāditvā pupphāni pilandhitvā na gacchasī ’’ ti .

Bodhisatto taṃ disvāva ‘‘ esa so yakkho ’’ ti ñatvā ‘‘ tayā me bhātaro gahitā ’’ ti āha .

Āma , mayā gahitāti .

Kiṃ kāraṇāti ?

Ahaṃ imaṃ saraṃ otiṇṇotiṇṇe labhāmītiM2.48 .

Kiṃ pana sabbeva labhasīti ?

DevadhammajānanakeV2.43 ṭhapetvā avasese labhāmīti .

Atthi pana te devadhammehi atthoti ?

Āma , atthīti .

Ahaṃ kathessāmīti .

Tena hi kathehīti .

Na sakkā kiliṭṭhena gattena kathetunti .

Yakkho bodhisattaṃP3.76 nhāpetvā pānīyaṃ pāyetvā alaṅkaritvā alaṅkatamaṇḍapamajjhe pallaṅkaṃ āropetvā sayamassa pādamūle nisīdi .

Atha naṃ bodhisatto ‘‘ sakkaccaṃ suṇāhī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

‘‘ Hiriottappasampannā , sukkadhammasamāhitā ;

Santo sappurisā loke , devadhammāti vuccare ’’ ti .( jā .1.1.6);

Yakkho imaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasanno bodhisattaṃ āha –

‘‘ paṇḍita , ahaṃ te pasanno , ekaṃ bhātaraṃ dammi , kataraṃ ānemī ’’ ti ?

‘‘ Kaniṭṭhaṃ ānehī ’’ ti .

Paṇḍita , tvaṃ kevalaṃ devadhamme jānāsiyeva , na pana tesu vattasīti .

Kiṃ kāraṇāti ?

Yasmā jeṭṭhaṃ ṭhapetvā kaniṭṭhaṃ āharāpento jeṭṭhāpacāyikakammaṃ na karosīti , devadhamme cāhaṃ yakkha jānāmi , tesu ca vattāmi .

Mayañhi etaṃ nissāya imaṃ araññaṃ paviṭṭhā .

Etassa hi atthāya amhākaṃ pitaraṃ etassa mātā rajjaṃ yāci , amhākaṃ pana pitā taṃ varaṃ adatvā amhākaṃ anurakkhaṇatthāya araññe vāsaṃ anujāni , so kumāro anivattitvā amhehi saddhiṃ āgato .

‘‘ Taṃ araññe eko yakkho khādī ’’ ti vuttepi na koci saddahissati .

Tenāhaṃ garahabhayabhīto tamevāharāpemīti .

Yakkho bodhisattassa pasīditvā ‘‘ sādhu paṇḍita , tvameva devadhamme jānāsi , devadhammesu ca vattasī ’’ ti dve bhātaro ānetvā adāsi .

Atha naṃ bodhisatto yakkhabhāve ādīnavaṃ kathetvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi .

So tena susaṃvihitārakkho tasmiṃ araññe vasitvā pitari kālakate yakkhaṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvāP3.77 rajjaṃ gahetvā candakumārassa uparajjaṃ , sūriyakumārassa senāpatiṭṭhānaṃ datvā yakkhassa ramaṇīye ṭhāne āyatanaṃ kārāpetvā yathā so lābhaggappatto hoti , tathā akāsi .

SatthāM2.49 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā rakkhaso bahubhaṇḍikabhikkhu ahosi , sūriyakumāro ānando , candakumāro sāriputto , mahiṃsakumāro pana ahamevā ’’ ti .

Evaṃ satthā jātakaṃ kathetvā ‘‘ evaṃ tvaṃ , bhikkhu , pubbe devadhamme gavesamāno hiriottappasampanno vicaritvā idāni catuparisamajjhe iminā nīhārena ṭhatvā mama purato ‘ appicchomhī ’ ti vadanto ayuttaṃ akāsi .

Na hi sāṭakapaṭikkhepādimattena samaṇo nāma hotī ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

141.

‘‘ NaV2.44 naggacariyā na jaṭā na paṅkā , nānāsakā thaṇḍilasāyikā vā ;

Rajojallaṃ ukkuṭikappadhānaṃ , sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhan ’’ ti .

Tattha nānāsakāti na anasakā , bhattapaṭikkhepakāti attho .

Thaṇḍilasāyikāti bhūmisayanā .

Rajojallan ti kaddamalepanākārena sarīre sannihitarajoP3.78 .

Ukkuṭikappadhānan ti ukkuṭikabhāvena āraddhavīriyaṃ .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yo hi macco ‘‘ evaṃ ahaṃ lokanissaraṇasaṅkhātaṃ suddhiṃ pāpuṇissāmī ’’ ti imesu naggacariyādīsu yaṃ kiñci samādāya vatteyya , so kevalaṃ micchādassanañceva vaḍḍheyya , kilamathassa ca bhāgī assa .

Na hi etāni susamādinnānipi aṭṭhavatthukāya kaṅkhāya avitiṇṇabhāvena avitiṇṇakaṅkhaṃ maccaṃ sodhentīti .

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

Bahubhaṇḍikabhikkhuvatthu aṭṭhamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā