Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

8. Sakkavatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Sakkavatthu

SāhuM2.175 dassanan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvagāmake viharanto sakkaṃ ārabbha kathesi .
Tathāgatassa hi āyusaṅkhāre vissaṭṭhe lohitapakkhandikābādhassa uppannabhāvaṃ ñatvā sakko devarājā ‘‘ mayā satthu santikaṃ gantvā gilānupaṭṭhānaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā tigāvutappamāṇaṃ attabhāvaṃ vijahitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā hatthehi pāde parimajji .
Atha naṃ satthā āha ‘‘ ko eso ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ , bhante , sakko ’’ ti .
‘‘ Kasmā āgatosī ’’ ti ?
‘‘ Tumhe gilāne upaṭṭhahituṃ , bhante ’’ ti .
‘‘ Sakka , devānaṃ manussagandho yojanasatato paṭṭhāya gale baddhakuṇapaṃ viya hotiP3.270 , gaccha tvaṃ , atthi me gilānupaṭṭhakā bhikkhū ’’ ti .
‘‘ Bhante , caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhito tumhākaṃ sīlagandhaṃ ghāyitvā āgato , ahameva upaṭṭhahissāmī ’’ ti so satthu sarīravaḷañjanabhājanaṃ aññassa hatthenāpi phusituṃ adatvā sīseyeva ṭhapetvā nīharanto mukhasaṅkocanamattampi na akāsi , gandhabhājanaṃ pariharanto viya ahosi .
Evaṃ satthāraṃ paṭijaggitvā satthu phāsukakāleyeva agamāsi .
Bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ aho satthari sakkassa sineho , evarūpaṃ nāma dibbasampattiṃ pahāya mukhasaṅkocanamattampi akatvā gandhabhājanaṃ nīharanto viya satthu sarīravaḷañjanabhājanaṃ sīsena nīharanto upaṭṭhānamakāsī ’’ ti .
Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā kiṃ vadetha , bhikkhave , anacchariyaṃ etaṃ , yaṃ sakko devarājā mayi sinehaṃ karoti .
Ayaṃ sakko hi devarājā maṃ nissāya jarasakkabhāvaṃ vijahitvā sotāpanno hutvā taruṇasakkassa bhāvaṃ patto , ahaṃ hissaV2.157 maraṇabhayatajjitassa pañcasikhagandhabbadevaputtaṃ purato katvā āgatakāle indasālaguhāyaṃ devaparisāya majjhe nisinnassa –
‘‘ Puccha vāsava maṃ pañhaṃ , yaṃ kiñci manasicchasi ;
Tassa tasseva pañhassa , ahaṃ antaṃ karomi te ’’ ti .( dī . ni .2.356)–
VatvāM2.176 tassa kaṅkhaṃ vinodento dhammaṃ desesiṃ .
Desanāvasāne cuddasannaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi , sakkopi yathānisinnova sotāpattiphalaṃ patvā taruṇasakko jāto .
Evamassāhaṃ bahūpakāro .
Tassa mayi sineho nāma anacchariyo .
Bhikkhave , ariyānañhi dassanampiP3.271 sukhaṃ , tehi saddhiṃ ekaṭṭhāne sannivāsopi sukho .
Bālehi saddhiṃ pana sabbametaṃ dukkhanti vatvā imā gāthā abhāsi –
206.
‘‘ Sāhu dassanamariyānaṃ , sannivāso sadā sukho ;
Adassanena bālānaṃ , niccameva sukhī siyā .
207.
‘‘ Bālasaṅgatacārī hi , dīghamaddhāna socati ;
Dukkho bālehi saṃvāso , amitteneva sabbadā ;
Dhīro ca sukhasaṃvāso , ñātīnaṃva samāgamo ’’.
Tasmā hi –
208.
‘‘ Dhīrañca paññañca bahussutañca , dhorayhasīlaṃ vatavantamariyaṃ ;
Taṃ tādisaṃ sappurisaṃ sumedhaṃ , bhajetha nakkhattapathaṃ va candimā ’’ ti .
Tattha sāhūti sundaraṃ bhaddakaṃ .
Sannivāsoti na kevalañca tesaṃ dassanameva , tehi saddhiṃ ekaṭṭhāne nisīdanādibhāvopi tesaṃ vattapaṭivattaṃ kātuṃ labhanabhāvopi sādhuyeva .
Bālasaṅgatacārī hīti yo bālena sahacārī .
Dīghamaddhānan ti so bālasahāyena ‘‘ ehi sandhicchedādīni karomā ’’ ti vuccamāno tena saddhiṃ ekacchando hutvā tāni karonto hatthacchedādīni patvā dīghamaddhānaṃ socati .
Sabbadāti yathā asihatthena vā amittena āsīvisādīhi vā saddhiṃ ekatoP3.272 vāso nāma niccaṃ dukkho , tatheva bālehi saddhinti attho .
Dhīro ca sukhasaṃvāsoti etthaV2.158 sukho saṃvāso etenāti sukhasaṃvāso , paṇḍitena saddhiṃ ekaṭṭhāne saṃvāso sukhoti attho .
Kathaṃ ?
Ñātīnaṃva samāgamoti yathāpi ñātīnaṃ samāgamo sukho , evaṃ sukho .
Tasmā hīti yasmā bālehi saddhiṃ saṃvāso dukkho , paṇḍitena saddhiṃ sukho , tasmā hi dhitisampannaṃ dhīrañca , lokiyalokuttarapaññāsampannaṃ paññañcaM2.177 , āgamādhigamasampannaṃ bahussutañca , arahattapāpanakasaṅkhātāya dhuravahanasīlatāya dhorayhasīlaṃ , sīlavatena ceva dhutaṅgavatena ca vatavantaṃ , kilesehi ārakatāya ariyaṃ , tathārūpaṃ sappurisaṃ sobhanapañhaṃ yathā nimmalaṃ nakkhattapathasaṅkhātaṃ ākāsaṃ candimā bhajati , evaṃ bhajetha payirupāsethāti attho .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Sakkavatthu aṭṭhamaṃ .
Sukhavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pannarasamo vaggo .