4. Kumārakassapamātutherīvatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Kumārakassapamātutherīvatthu

AttāM2.92 hi attano nāthoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kumārakassapattherassa mātaraṃ ārabbha kathesi .

Sā kira rājagahanagare seṭṭhidhītā viññutaṃ pattakālato paṭṭhāya pabbajjaṃ yāci .

Atha sā punappunaṃ yācamānāpi mātāpitūnaṃ santikā pabbajjaṃ alabhitvā vayappattāP3.145 patikulaṃ gantvā patidevatā hutvā agāraṃ ajjhāvasi .

Athassā na cirasseva kucchismiṃ gabbho patiṭṭhahi .

Sā gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ajānitvāva sāmikaṃ ārādhetvā pabbajjaṃ yāci .

Atha naṃ so mahantena sakkārena bhikkhunupassayaṃ netvā ajānanto devadattapakkhikānaṃ bhikkhunīnaṃ santike pabbājesi .

Aparena samayena bhikkhuniyo tassā gabbhinibhāvaṃ ñatvā tāhi ‘‘ kiṃ idan ’’ ti vuttā nāhaṃ , ayye , jānāmi ‘‘ kimetaṃ ’’, sīlaṃ vata me arogamevāti .

Bhikkhuniyo taṃ devadattassa santikaṃ netvā ‘‘ ayaṃ bhikkhunī saddhāpabbajitā , imissā mayaṃ gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ jānāma , kālaṃ na jānāma , kiṃ dāni karomā ’’ ti pucchiṃsu .

Devadatto ‘‘ mā mayhaṃ ovādakārikānaṃ bhikkhunīnaṃ ayaso uppajjatū ’’ ti ettakameva cintetvā ‘‘ uppabbājetha nan ’’ ti āha .

Taṃ sutvā sā daharā mā maṃ , ayye , nāsetha , nāhaṃ devadattaṃ uddissa pabbajitā , etha , maṃ satthu santikaṃ jetavanaṃ nethāti .

Tā taṃ ādāya jetavanaṃ gantvā satthuV2.81 ārocesuṃ .

Satthā ‘‘ tassā gihikāle gabbho patiṭṭhito ’’ ti jānantopi paravādamocanatthaṃ rājānaṃ pasenadikosalaṃ mahāanāthapiṇḍikaṃ cūḷaanāthapiṇḍikaṃ visākhāupāsikaṃ aññāni ca mahākulāni pakkosāpetvā upālittheraṃ āṇāpesi –

‘‘ gaccha , imissā daharāya bhikkhuniyā catuparisamajjhe kammaṃ parisodhehī ’’ ti .

Thero rañño purato visākhaṃ pakkosāpetvā taṃ adhikaraṇaṃ paṭicchāpesi .

Sā sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā antosāṇiyaṃ tassā hatthapādanābhiudarapariyosānāniP3.146 oloketvā māsadivase samānetvā ‘‘ gihibhāve imāya gabbho laddho ’’ ti ñatvā therassa tamatthaṃ ārocesi .

Athassā thero parisamajjhe parisuddhabhāvaṃ patiṭṭhāpesi .

Sā aparena samayena padumuttarabuddhassa pādamūle patthitapatthanaṃ mahānubhāvaṃ puttaṃ vijāyi .

AthekadivasaṃM2.93 rājā bhikkhunupassayasamīpena gacchanto dārakasaddaṃ sutvā ‘‘ kiṃ idan ’’ ti pucchitvā ,‘‘ deva , ekissā bhikkhuniyā putto jāto , tassesa saddo ’’ ti vutte taṃ kumāraṃ attano gharaṃ netvā dhātīnaṃ adāsi .

Nāmaggahaṇadivase cassa kassapoti nāmaṃ katvā kumāraparihārena vaḍḍhitattā kumārakassapoti sañjāniṃsu .

So kīḷāmaṇḍale dārake paharitvā ‘‘ nimmātāpitikenamhā pahaṭā ’’ ti vutte rājānaṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ deva , maṃ ‘ nimmātāpitiko ’ ti vadanti , mātaraṃ me ācikkhathā ’’ ti pucchitvā raññā dhātiyo dassetvā ‘‘ imā te mātaro ’’ ti vutte ‘‘ na ettikā me mātaro , ekāya me mātarā bhavitabbaṃ , taṃ me ācikkhathā ’’ ti āha .

Rājā ‘‘ na sakkā imaṃ vañcetun ’’ ti cintetvā , tāta , tava mātā bhikkhunī , tvaṃ mayā bhikkhunupassayā ānītoti .

So tāvatakeneva samuppannasaṃvego hutvā ,‘‘ tāta , pabbājetha man ’’ ti āha .

Rājā ‘‘ sādhu , tātā ’’ ti taṃ mahantena sakkārena satthu santike pabbājesi .

So laddhūpasampado kumārakassapattheroti paññāyi .

So satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā vāyamitvā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘ puna kammaṭṭhānaṃ visesetvā gahessāmī ’’ ti satthu santikaṃ gantvā andhavane vihāsi .

Atha naṃ kassapabuddhakāle ekato samaṇadhammaṃ katvā anāgāmiphalaṃ patvā brahmaloke nibbattabhikkhu brahmalokato āgantvā pannarasa pañhe pucchitvāP3.147 ‘‘ ime pañhe ṭhapetvā satthāraṃ añño byākātuṃ samattho nāma natthi , gaccha , satthu santike imesaṃ atthaṃ uggaṇhā ’’ ti uyyojesi .

So tathā katvā pañhavissajjanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi .

Tassa pana nikkhantadivasato paṭṭhāya dvādasa vassāni mātubhikkhuniyā akkhīhi assūni pavattiṃsu .

Sā puttaviyogadukkhitā assutinteneva mukhena bhikkhāya caramānā antaravīthiyaṃ theraṃ disvāva ,‘‘ puttaV2.82 , puttā ’’ ti viravantī taṃ gaṇhituṃ upadhāvamānā parivattitvā pati .

Sā thanehi khīraṃ muñcantehi uṭṭhahitvā allacīvarā gantvā theraṃ gaṇhi .

So cintesi –

‘‘ sacāyaṃ mama santikā madhuravacanaṃ labhissati , vinassissati .

Thaddhameva katvā imāya saddhiṃ sallapissāmī ’’ ti .

Atha naṃ āha –

‘‘ kiṃ karontī vicarasi , sinehamattampi chindituṃ na sakkosī ’’ ti .

Sā ‘‘ aho kakkhaḷā therassaM2.94 kathā ’’ ti cintetvā ‘‘ kiṃ vadesi , tātā ’’ ti vatvā punapi tena tatheva vuttā cintesi –

‘‘ ahaṃ imassa kāraṇā dvādasa vassāni assūni sandhāretuṃ na sakkomi , ayaṃ panevaṃ thaddhahadayo , kiṃ me iminā ’’ ti puttasinehaṃ chinditvā taṃdivasameva arahattaṃ pāpuṇi .

Aparena samayena dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –

‘‘ āvuso , devadattena evaṃ upanissayasampanno kumārakassapo ca therī ca nāsitā , satthā pana tesaṃ patiṭṭhā jāto , aho buddhā nāma lokānukampakā ’’ tiP3.148 .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva ahaṃ imesaṃ paccayo patiṭṭhā jāto , pubbepi nesaṃ ahaṃ patiṭṭhā ahosiṃyevā ’’ ti vatvā –

‘‘ Nigrodhameva seveyya , na sākhamupasaṃvase ;

Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo , yañce sākhasmi jīvitan ’’ ti .( jā .1.1.12;1.10.81)–

Imaṃ nigrodhajātakaṃ vitthārena kathetvā ‘‘ tadā sākhamigo devadatto ahosi , parisāpissa devadattaparisā , vārappattā migadhenu therī ahosi , putto kumārakassapo , gabbhinīmigiyā jīvitaṃ pariccajitvā gato nigrodhamigarājā pana ahamevā ’’ ti jātakaṃ samodhānetvā puttasinehaṃ chinditvā theriyā attanāva attano patiṭṭhānakatabhāvaṃ pakāsento ,‘‘ bhikkhave , yasmā parassa attani ṭhitena saggaparāyaṇena vā maggaparāyaṇena vā bhavituṃ na sakkā , tasmā attāva attano nātho , paro kiṃ karissatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

160.

‘‘ Attā hi attano nātho , ko hi nātho paro siyā ;

Attanā hi sudantena , nāthaṃ labhati dullabhan ’’ ti .

Tattha nāthoti patiṭṭhā .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā attani ṭhitena attasampannena kusalaṃ katvāV2.83 saggaṃ vā pāpuṇituṃ , maggaṃ vā bhāvetuṃ , phalaṃ vā sacchikātuṃ sakkāP3.149 .

Tasmā hi attāva attano patiṭṭhā hoti , paro ko nāma kassa patiṭṭhā siyā .

Attanā eva hi sudantena nibbisevanenaM2.95 arahattaphalasaṅkhātaṃ dullabhaṃ nāthaṃ labhati .

Arahattañhi sandhāya idha ‘‘ nāthaṃ labhati dullabhan ’’ ti vuttaṃ .

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

Kumārakassapamātutherīvatthu catutthaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā