9. Pañcaupāsakavatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Pañcaupāsakavatthu

NatthiP3.360 rāgasamo aggīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañca upāsake ārabbha kathesi .

Te kira dhammaṃ sotukāmā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Buddhānañca ‘‘ ayaṃ khattiyo , ayaṃ brāhmaṇo , ayaṃ aḍḍho , ayaṃ duggato , imassa uḷāraṃ katvā dhammaṃ desessāmi , imassa no ’’ ti cittaṃ na uppajjati .

Yaṃkiñci ārabbha dhammaṃ desento dhammagāravaṃV2.209 purakkhatvā ākāsagaṅgaṃM2.230 otārento viya deseti .

Evaṃ desentassa pana tathāgatassa santike nisinnānaṃ tesaṃ eko nisinnakova niddāyi , eko aṅguliyā bhūmiṃ likhanto nisīdi , eko ekaṃ rukkhaṃ cālento nisīdi , eko ākāsaṃ ullokento nisīdi , eko pana sakkaccaṃ dhammaṃ assosi .

Ānandatthero satthāraṃ bījayamāno tesaṃ ākāraṃ olokento satthāraṃ āha –

‘‘ bhante , tumhe imesaṃ mahāmeghagajjitaṃ gajjantā viya dhammaṃ desetha , ete pana tumhesupi dhammaṃ kathentesu idañcidañca karontā nisinnā ’’ ti .

‘‘ Ānanda , tvaṃ ete na jānāsī ’’ ti ?

‘‘ Āma , na jānāmi , bhante ’’ ti .

Etesu hi yo esa niddāyanto nisinno , esa pañca jātisatāni sappayoniyaṃ nibbattitvā bhogesu sīsaṃ ṭhapetvā niddāyi , idānipissa niddāya titti natthi , nāssa kaṇṇaṃP3.361 mama saddo pavisatīti .

Kiṃ pana , bhante , paṭipāṭiyā kathetha , udāhu antarantarāti .

Ānanda , etassa hi kālena manussattaṃ , kālena devattaṃ , kālena nāgattanti evaṃ antarantarā uppajjantassa upapattiyo sabbaññutaññāṇenāpi na sakkā paricchindituṃ .

Paṭipāṭiyā panesa pañca jātisatāni nāgayoniyaṃ nibbattitvā niddāyantopi niddāya atittoyeva .

Aṅguliyā bhūmiṃ likhanto nisinnapurisopi pañca jātisatāni gaṇḍuppādayoniyaṃ nibbattitvā bhūmiṃ khaṇi , idānipi bhūmiṃ khaṇantova mama saddaṃ na suṇāti .

Esa rukkhaṃ cālento nisinnapurisopi paṭipāṭiyā pañca jātisatāni makkaṭayoniyaṃ nibbatti , idānipi pubbāciṇṇavasena rukkhaṃ cāletiyeva , nāssa kaṇṇaṃ mama saddo pavisati .

Esa ākāsaṃ ulloketvā nisinnapurisopi pañca jātisatāni nakkhattapāṭhako hutvā nibbatti , idāni pubbāciṇṇavasena ajjāpi ākāsameva ulloketi , nāssa kaṇṇaṃ mama saddo pavisati .

Esa sakkaccaṃ dhammaṃ suṇanto nisinnapuriso pana paṭipāṭiyā pañca jātisatāni tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū mantajjhāyakabrāhmaṇo hutvā nibbatti , idānipi mantaṃ saṃsandanto viya sakkaccaṃ suṇātīti .

‘‘ Bhante , tumhākaṃ dhammadesanā chaviādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhati , kasmā ime tumhesupi dhammaṃ desentesu sakkaccaṃ na suṇantī ’’ ti ?

‘‘ Ānanda , mama dhammo sussavanīyoti saññaṃ karosi maññe ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana , bhante , dussavanīyo ’’ ti ?

‘‘ Āma , ānandā ’’ ti .

‘‘ Kasmā , bhante ’’ tiP3.362 ?

‘‘ Ānanda , buddhotiM2.231 vā dhammoti vā saṅghoti vā padaṃ imehi sattehi anekesupi kappakoṭisatasahassesu asutapubbaṃ .

Yasmā imaṃ dhammaṃ sotuṃ na sakkontā anamatagge saṃsāre ime sattā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃyeva suṇantā āgatā , tasmāV2.210 surāpānakeḷimaṇḍalādīsu gāyantā naccantā vicaranti , dhammaṃ sotuṃ na sakkontī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ nissāya panete na sakkonti , bhante ’’ ti ?

Athassa satthā ,‘‘ ānanda , rāgaṃ nissāya dosaṃ nissāya mohaṃ nissāya taṇhaṃ nissāya na sakkonti .

Rāgaggisadiso aggi nāma natthi , so chārikampi asesetvā satte dahati .

Kiñcāpi sattasūriyapātubhāvaṃ nissāya uppanno kappavināsako aggipi kiñci anavasesetvāva lokaṃ dahati , so pana aggi kadāciyeva dahati .

Rāgaggino adahanakālo nāma natthi , tasmā rāgasamo vā aggi dosasamo vā gaho mohasamaṃ vā jālaṃ taṇhāsamā vā nadī nāma natthī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

251.

‘‘ Natthi rāgasamo aggi , natthi dosasamo gaho ;

Natthi mohasamaṃ jālaṃ , natthi taṇhāsamā nadī ’’ ti .

Tattha rāgasamoti dhūmādīsu kiñci adassetvā antoyeva uṭṭhāya jhāpanavasena rāgena samo aggi nāma natthi .

Dosasamoti yakkhagahaajagaragahakumbhilagahādayo ekasmiṃyeva attabhāve gaṇhituṃ sakkonti , dosagaho pana sabbattha ekantameva gaṇhātīti dosena samoP3.363 gaho nāma natthi .

Mohasaman ti onandhanapariyonandhanaṭṭhena pana mohasamaṃ jālaṃ nāma natthi .

Taṇhāsamāti gaṅgādīnaṃ nadīnaṃ puṇṇakālopi ūnakālopi sukkhakālopi paññāyati , taṇhāya pana puṇṇakālo vā sukkhakālo vā natthi , niccaṃ ūnāva paññāyatīti duppūraṇaṭṭhena taṇhāya samā nadī nāma natthīti attho .

Desanāvasāne sakkaccaṃ dhammaṃ suṇanto upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi , sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti .

Pañcaupāsakavatthu navamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā