1. Ñāātikalahavūpasamanavatthu
Susukhaṃ
V2.147M2.165P3.254 vatāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sakkesu viharanto kalahavūpasamanatthaṃ ñātake ārabbha kathesi .Sākiyakoliyā kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni karonti .
Atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsikānampi kammakārā sannipatiṃsu .
Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu –
‘‘ idaṃ udakaṃ ubhayato hariyamānaṃ neva tumhākaṃ , na amhākaṃ pahossati , amhākaṃ pana sassaṃ ekaudakeneva nipphajjissati , idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā ’’ ti .
Itarepi āhaṃsu –
‘‘ tumhesu koṭṭhake pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ , amhākampi sassaṃ ekaudakeneva
P3.255 nipphajjissati , idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā ’’ ti .Na mayaṃ dassāmāti .
Mayampi na dassāmāti evaṃ kathaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi , sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu .
Koliyakammakārā vadanti –
‘‘ tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha , ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu , etesaṃ hatthino ceva assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī ’’ ti .
Sākiyakammakārāpi vadanti ‘‘ tumhe idāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha , ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu , etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī ’’ ti .
Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttānaṃ amaccānaṃ kathayiṃsu , amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ .
Tato sākiyā ‘‘ bhaginīhi saddhiṃ saṃvasitakānaṃ thāmañca balañca dassessāmā ’’ ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu .
Koliyāpi ‘‘ kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā ’’ ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu .
Satthāpi
V2.148M2.166 paccūsasamaye lokaṃ volokento ñātake disvā ‘‘ mayi agacchante ime nassissanti , mayā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā ekakova ākāsena gantvā rohiṇinadiyā majjhe ākāse pallaṅkena nisīdi .Ñātakā satthāraṃ disvā
P3.256 āvudhāni chaḍḍetvā vandiṃsu .Atha ne satthā āha –
‘‘ kiṃ kalaho nāmesa , mahārājā ’’ ti ?
‘‘ Na jānāma , bhante ’’ ti .
‘‘ Ko dāni jānissatī ’’ ti ?
Te ‘‘ uparājā jānissati , senāpati jānissatī ’’ ti iminā upāyena yāva dāsakammakare pucchitvā ,‘‘ bhante , udakakalaho ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Udakaṃ kiṃ agghati , mahārājā ’’ ti ?
‘‘ Appagghaṃ , bhante ’’ ti .
‘‘ Khattiyā kiṃ agghanti mahārājā ’’ ti ?
‘‘ Khattiyā nāma anagghā , bhante ’’ ti .
‘‘ Ayuttaṃ tumhākaṃ appamattataṃ udakaṃ nissāya anagghe khattiye nāsetun ’’ ti .
Te tuṇhī ahesuṃ .
Atha te satthā āmantetvā ‘‘ kasmā mahārājā evarūpaṃ karotha , mayi asante ajja lohitanadī pavattissati , ayuttaṃ vo kataṃ , tumhe pañcahi verehi saverā viharatha , ahaṃ avero viharāmi .
Tumhe kilesāturā hutvā viharatha , ahaṃ anāturo .
Tumhe kāmaguṇapariyesanussukkā hutvā viharatha , ahaṃ anussukko viharāmī ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi –
197.
‘‘ Susukhaṃ vata jīvāma , verinesu averino ,
Verinesu manussesu , viharāma averino .
198.
‘‘ Susukhaṃ vata jīvāma , āturesu anāturā ;
Āturesu manussesu , viharāma anāturā .
199.
‘‘ Susukhaṃ vata jīvāma , ussukesu anussukā ;
Ussukesu manussesu , viharāma anussukā ’’ ti .
Tattha
P3.257 susukhan ti suṭṭhu sukhaṃ .Idaṃ vuttaṃ hoti – ye gihino sandhicchedādivasena , pabbajitā vā pana vejjakammādivasena jīvitavuttiṃ uppādetvā ‘‘ sukhena jīvāmā ’’ ti vadanti , tehi mayameva susukhaṃ vata jīvāma , ye mayaṃ pañcahi verīhi verinesu manussesu averino , kilesāturesu manussesu nikkilesatāya anāturā , pañcakāmaguṇapariyesane ussukesu tāya pariyesanāya abhāvena anussukāti .
Sesaṃ uttānatthameva .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Ñātikalahavūpasamanavatthu paṭhamaṃ .