8. Māravatthu
Atthamhīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā himavantapadese araññakuṭikāyaṃ viharanto māraṃ ārabbha kathesi .
Tasmiṃ kira kāle rājāno manusse pīḷetvā rajjaṃ kārenti .
Atha bhagavā adhammikarājūnaṃ rajje daṇḍakaraṇapīḷite manusse disvā kāruññena evaṃ cintesi
P4.32 –‘‘ sakkā nu kho rajjaṃ kāretuṃ ahanaṃ aghātayaṃ , ajinaṃ ajāpayaṃ , asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā ’’ ti , māro pāpimā taṃ bhagavato parivitakkaṃ ñatvā ‘‘ samaṇo gotamo ‘ sakkā nu kho rajjaṃ kāretun ’ ti cintesi , idāni rajjaṃ kāretukāmo bhavissati , rajjañca nāmetaṃ pamādaṭṭhānaṃ , taṃ kārente sakkā okāsaṃ labhituṃ , gacchāmi ussāhamassa janessāmī ’’ ti cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā āha –
‘‘ kāretu , bhante , bhagavā rajjaṃ , kāretu sugato rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ , ajinaṃ ajāpayaṃ , asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ kiṃ pana me tvaṃ , pāpima , passasi , yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesī ’’ ti vatvā ‘‘ bhagavatā kho , bhante , cattāro iddhipādā subhāvitā .
Ākaṅkhamāno hi bhagavā himavantaṃ pabbatarājaṃ ‘ suvaṇṇan ’ ti adhimucceyya , tañca suvaṇṇameva assa , ahampi kho dhanena dhanakaraṇīyaṃ karissāmi , tumhe dhammena rajjaṃ kāressathā ’’ ti tena vutte –
‘‘ Pabbatassa
M2.325 suvaṇṇassa , jātarūpassa kevalo ;Dvittāva nālamekassa , iti vidvā samañcare .
‘‘ Yo
V2.299P4.33 dukkhamadakkhi yatonidānaṃ ,Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya ;
Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke ,
Tasseva jantu vinayāya sikkhe ’’ ti .( saṃ . ni .1.156)–
Imāhi gāthāhi saṃvejetvā ‘‘ añño eva kho , pāpima , tava ovādo , añño mama , tayā saddhiṃ dhammasaṃsandanā nāma natthi , ahañhi evaṃ ovadāmī ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi –
331.
‘‘ Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā ,
Tuṭṭhī sukhā yā itarītarena ;
Puññaṃ sukhaṃ jīvitasaṅkhayamhi ,
Sabbassa dukkhassa sukhaṃ pahānaṃ .
332.
‘‘ Sukhā matteyyatā loke ,
Atho petteyyatā sukhā ;
Sukhā sāmaññatā loke ,
Atho brahmaññatā sukhā .
333.
‘‘ Sukhaṃ yāva jarāsīlaṃ , sukhā saddhā patiṭṭhitā ;
Sukho paññāya paṭilābho , pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhan ’’ ti .
Tattha atthamhīti pabbajitassāpi hi cīvarakaraṇādike vā adhikaraṇavūpasamādike vā gihinopi
P4.34 kasikammādike vā balavapakkhasannissitehi abhibhavanādike vā kicce uppanne ye taṃ kiccaṃ nipphādetuṃ vā vūpasametuṃ vā sakkonti , evarūpā sukhā sahāyāti attho .Tuṭṭhī sukhāti yasmā pana gihinopi sakena asantuṭṭhā sandhicchedādīni ārabhanti , pabbajitāpi nānappakāraṃ anesanaṃ .
Iti te sukhaṃ na vindantiyeva .
Tasmā yā itarītarena parittena vā vipulena vā attano santakena santuṭṭhi , ayameva sukhāti attho .
Puññan ti maraṇakāle pana yathājjhāsayena pattharitvā katapuññakammameva
M2.326 sukhaṃ .Sabbassāti sakalassapi pana vaṭṭadukkhassa pahānasaṅkhātaṃ arahattameva imasmiṃ loke sukhaṃ nāma .
Matteyyatāti
V2.300 mātari sammā paṭipatti .Petteyyatāti pitari sammā paṭipatti .
Ubhayenapi mātāpitūnaṃ upaṭṭhānameva kathitaṃ .
Mātāpitaro hi puttānaṃ anupaṭṭhahanabhāvaṃ ñatvā attano santakaṃ bhūmiyaṃ vā nidahanti , paresaṃ vā vissajjenti ,‘‘ mātāpitaro na upaṭṭhahantī ’’ ti nesaṃ nindāpi vaḍḍhati , kāyassa bhedā gūthanirayepi nibbattanti .
Ye pana mātāpitaro sakkaccaṃ upaṭṭhahanti , te
P4.35 tesaṃ santakaṃ dhanampi pāpuṇanti , pasaṃsampi labhanti , kāyassa bhedā sagge nibbattanti .Tasmā ubhayampetaṃ sukhanti vuttaṃ .
Sāmaññatāti pabbajitesu sammā paṭipatti .
Brahmaññatāti bāhitapāpesu buddhapaccekabuddhasāvakesu sammā paṭipattiyeva .
Ubhayenapi tesaṃ catūhi paccayehi paṭijagganabhāvo kathito , idampi loke sukhaṃ nāma kathikaṃ .
Sīlan ti maṇikuṇḍalarattavatthādayo hi alaṅkārā tasmiṃ tasmiṃ vaye ṭhitānaṃyeva sobhanti .
Na daharānaṃ alaṅkāro mahallakakāle , mahallakānaṃ vā alaṅkāro daharakāle sobhati ,‘‘ ummattako esa maññe ’’ ti garahuppādanena pana dosameva janeti .
Pañcasīladasasīlādibhedaṃ pana sīlaṃ daharassāpi mahallakassāpi sabbavayesu sobhatiyeva ,‘‘ aho vatāyaṃ sīlavā ’’ ti pasaṃsuppādanena somanassameva āvahati .
Tena vuttaṃ – sukhaṃ yāva jarā sīlan ti .
Saddhā patiṭṭhitāti lokiyalokuttarato duvidhāpi saddhā niccalā hutvā patiṭṭhitā .
Sukho paññāya paṭilābhoti lokiyalokuttarapaññāya paṭilābho sukho .
Pāpānaṃ
P4.36 akaraṇan ti setughātavasena pana pāpānaṃ akaraṇaṃ imasmiṃ loke sukhanti attho .Desanāvasāne bahūnaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosīti .
Māravatthu aṭṭhamaṃ .
Nāgavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tevīsatimo vaggo .