10. Mahādhanavāṇijavatthu
Idha vassan ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto mahādhanavāṇijaṃ nāma ārabbha kathesi .
So kira bārāṇasito kusumbharattānaṃ vatthānaṃ pañca sakaṭasatāni pūretvā vaṇijjāya sāvatthiṃ āgato nadītīraṃ patvā ‘‘ sve nadiṃ uttarissāmī ’’ ti tattheva sakaṭāni mocetvā vasi .
Rattiṃ mahāmegho uṭṭhahitvā vassi .
Nadī sattāhaṃ udakassa pūrā aṭṭhāsi .
Nāgarāpi sattāhaṃ nakkhattaṃ kīḷiṃsu .
Kusumbharattehi vatthehi kiccaṃ na niṭṭhitaṃ .
Vāṇijo cintesi –
‘‘ ahaṃ dūraṃ āgato .
Sace puna gamissāmi , papañco bhavissati .
Idheva vassañca hemantañca gimhañca
P3.430 mama kammaṃ karonto vasitvā imāni vikkiṇissāmī ’’ ti .Satthā nagare piṇḍāya caranto tassa cittaṃ ñatvā sitaṃ pātukaritvā ānandattherena sitakāraṇaṃ puṭṭho āha –
‘‘ diṭṭho
M2.269 te , ānanda , mahādhanavāṇijo ’’ ti ?‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
So attano jīvitantarāyaṃ ajānitvā
V2.246 imaṃ saṃvaccharaṃ idheva vasitvā bhaṇḍaṃ vikkiṇituṃ cittamakāsīti .‘‘ Kiṃ pana tassa , bhante , antarāyo bhavissatī ’’ ti ?
Satthā ‘‘ āmānanda , sattāhameva jīvitvā so maccumukhe patissatī ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi –
‘‘ Ajjeva kiccamātappaṃ , ko jaññā maraṇaṃ suve ;
Na hi no saṅgaraṃ tena , mahāsenena maccunā .
‘‘ Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ , ahorattamatanditaṃ ;
Taṃ ve bhaddekarattoti , santo ācikkhate munī ’’ ti .( ma . ni .3.272);
Gacchāmissa , bhante , ārocessāmīti .
Vissattho gacchānandāti .
Thero sakaṭaṭṭhānaṃ gantvā bhikkhāya cari .
Vāṇijo theraṃ āhārena patimānesi .
Atha naṃ thero āha –
‘‘ kittakaṃ kālaṃ idha vasissasī ’’ ti ?
‘‘ Bhante , ahaṃ dūrato āgato ’’.
Sace puna gamissāmi , papañco bhavissati , imaṃ saṃvaccharaṃ idha vasitvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā gamissāmīti .
Upāsaka , dujjāno jīvitantarāyo , appamādaṃ kātuṃ vaṭṭatīti .
‘‘ Kiṃ pana , bhante , antarāyo bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Āma , upāsaka , sattāhameva te jīvitaṃ pavattissatīti ’’
P3.431 .So saṃviggamānaso hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā anumodanatthāya pattaṃ gaṇhi .
Athassa satthā anumodanaṃ karonto ,‘‘ upāsaka , paṇḍitena nāma ‘ idheva vassādīni vasissāmi , idañcidañca kammaṃ payojessāmī ’ ti cintetuṃ na vaṭṭati , attano pana jīvitantarāyameva cintetuṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
286.
‘‘ Idha vassaṃ vasissāmi , idha hemantagimhisu ;
Iti bālo vicinteti , antarāyaṃ na bujjhatī ’’ ti .
Tattha idha vassan ti imasmiṃ ṭhāne idañcidañca karonto catumāsaṃ vassaṃ vasissāmi .
Hemantagimhisūti hemantagimhesupi ‘‘ cattāro māse idañcidañca karonto idheva vasissāmī ’’ ti evaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ ajānanto bālo vicinteti .
Antarāyan ti ‘‘ asukasmiṃ nāma kāle vā dese vā vaye vā marissāmī ’’ ti attano jīvitantarāyaṃ na bujjhatīti .
Desanāvasāne
M2.270 so vāṇijo sotāpattiphale patiṭṭhahi , sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosiV2.247 .Vāṇijopi satthāraṃ anugantvā nivattitvā ‘‘ sīsarogo viya me uppanno ’’ ti sayane nipajji , tathānipannova kālaṃ katvā tusitavimāne nibbatti .
Mahādhanavāṇijavatthu dasamaṃ .