13. Kisāgotamīvatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

13. Kisāgotamīvatthu

YoM1.443 ca vassasataṃ jīveti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kisāgotamiṃ ārabbha kathesi .

Sāvatthiyaṃ kirekassa seṭṭhissa gehe cattālīsakoṭidhanaṃ aṅgārā eva hutvā aṭṭhāsi .

Seṭṭhi taṃ disvā uppannasoko āhāraṃ paṭikkhipitvā mañcake nipajji .

Tasseko sahāyako gehaṃ gantvā ,‘‘ samma , kasmā socasī ’’ ti pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā ,‘‘ samma , mā soci , ahaṃ ekaṃ upāyaṃP2.271 jānāmi , taṃ karohī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ karomi , sammā ’’ ti ?

Attano āpaṇe kilañjaṃ pasāretvā tattha te aṅgāre rāsiṃ katvā vikkiṇanto viya nisīda , āgatāgatesu manussesu ye evaṃ vadanti –

‘‘ sesajanā vatthatelamadhuphāṇitādīni vikkiṇanti , tvaṃ pana aṅgāre vikkiṇanto nisinno ’’ ti .

Te vadeyyāsi –

‘‘ attano santakaṃ avikkiṇanto kiṃ karomī ’’ ti ?

Yo pana taṃ evaṃ vadati ‘‘ sesajanā vatthatelamadhuphāṇitādīni vikkiṇanti , tvaṃ pana hiraññasuvaṇṇaṃ vikkiṇanto nisinno ’’ ti .

Taṃ vadeyyāsi ‘‘ kahaṃ hiraññasuvaṇṇan ’’ ti .

‘‘ Idan ’’ ti ca vutte ‘‘ āhara , tāva nan ’’ ti hatthehi paṭiccheyyāsi .

Evaṃ dinnaṃ tava hatthe hiraññasuvaṇṇaṃ bhavissati .

Sā pana sace kumārikā hoti , tava gehe puttassa naṃ āharitvā cattālīsakoṭidhanaṃ tassā niyyādetvā tāya dinnaṃ valañjeyyāsi .

Sace kumārako hoti , tava gehe vayappattaṃ dhītaraṃ tassa datvā cattālīsakoṭidhanaṃ niyyādetvā tena dinnaṃ valañjeyyāsīti .

So ‘‘ bhaddako upāyo ’’ ti attanoP2.272 āpaṇe aṅgāre rāsiṃ katvā vikkiṇanto viya nisīdi .

Ye pana naṃ evamāhaṃsu –

‘‘ sesajanā vatthatelamadhuphāṇitādīni vikkiṇanti , kiṃ pana tvaṃ aṅgāre vikkiṇanto nisinno ’’ ti ?

Tesaṃ ‘‘ attano santakaṃ avikkiṇanto kiṃ karomī ’’ ti paṭivacanaṃ adāsi .

Athekā gotamī nāma kumārikā kisasarīratāya kisāgotamīti paññāyamānā parijiṇṇakulassa dhītā attano ekena kiccena āpaṇadvāraṃ gantvā taṃ seṭṭhiṃ disvā evamāha –

‘‘ kiṃ , tāta , sesajanā vatthatelamadhuphāṇitādīni vikkiṇanti , tvaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ vikkiṇanto nisinno ’’ ti ?

‘‘ Kahaṃ , amma , hiraññasuvaṇṇan ’’ tiV1.396 ?

‘‘ Nanu ‘ tvaṃ tadeva gahetvā nisinnosī ’ ti , āhara , tāva naṃ , ammā ’’ ti .

Sā hatthapūraṃ gahetvā tassa hatthesu ṭhapesi , taṃ hiraññasuvaṇṇameva ahosi .

AthaM1.444 naṃ seṭṭhi ‘‘ kataraṃ te , amma , gehan ’’ ti pucchitvā ‘‘ asukaṃ nāmā ’’ ti vutte tassā assāmikabhāvaṃ ñatvā dhanaṃ paṭisāmetvā taṃ attano puttassa ānetvā cattālīsakoṭidhanaṃ paṭicchāpesi .

Sabbaṃ hiraññasuvaṇṇameva ahosi .

Tassā aparena samayena gabbho patiṭṭhahi .

Sā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi .

So padasā gamanakāle kālamakāsi .

Sā adiṭṭhapubbamaraṇatāya taṃ jhāpetuṃ nīharante vāretvā ‘‘ puttassa me bhesajjaṃ pucchissāmī ’’ ti matakaḷevaraṃ aṅkenādāya ‘‘ api nu me puttassa bhesajjaṃP2.273 jānāthā ’’ ti pucchantī gharapaṭipāṭiyā vicarati .

Atha naṃ manussā ,‘‘ amma , tvaṃ ummattikā jātā , matakaputtassa bhesajjaṃ pucchantī vicarasī ’’ ti vadanti .

Sā ‘‘ avassaṃ mama puttassa bhesajjaṃ jānanakaṃ labhissāmī ’’ ti maññamānā vicarati .

Atha naṃ eko paṇḍitapuriso disvā ,‘‘ ayaṃ mama dhītā paṭhamaṃ puttakaṃ vijātā bhavissati adiṭṭhapubbamaraṇā , mayā imissā avassayena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā āha –

‘‘ amma , ahaṃ bhesajjaṃ na jānāmi , bhesajjajānanakaṃ pana jānāmī ’’ ti .

‘‘ Ko jānāti , tātā ’’ ti ?

‘‘ Satthā , amma , jānāti , gaccha , taṃ pucchāhī ’’ ti .

Sā ‘‘ gamissāmi , tāta , pucchissāmi , tātā ’’ ti vatvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā pucchi –

‘‘ tumhe kira me puttassa bhesajjaṃ jānātha , bhante ’’ ti ?

‘‘ Āma , jānāmī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?

‘‘ Accharaggahaṇamatte siddhatthake laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti .

‘‘ Labhissāmi , bhante ’’.

‘‘ Kassa pana gehe laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?

‘‘ Yassa gehe putto vā dhītā vā na koci matapubbo ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti satthāraṃ vanditvā mataputtakaṃ aṅkenādāya antogāmaṃ pavisitvā paṭhamagehassa dvāre ṭhatvā ‘‘ atthi nu kho imasmiṃ gehe siddhatthako , puttassa kiraP2.274 me bhesajjaṃ etan ’’ ti vatvā ‘‘ atthī ’’ ti vutte tena hi dethāti .

Tehi āharitvā siddhatthakesu diyyamānesu ‘‘ imasmiṃ gehe putto vā dhītā vā matapubbo koci natthi , ammā ’’ ti pucchitvā ‘‘ kiṃ vadesi , amma ?

Jīvamānā hi katipayā , matakā eva bahukā ’’ ti vutte ‘‘ tena hi gaṇhatha vo siddhatthake , netaṃ mama puttassa bhesajjan ’’ ti paṭiadāsi .

Sā iminā nīyāmena ādito paṭṭhāya naṃ pucchantī vicari .

Sā ekagehepi siddhatthake agahetvā sāyanhasamaye cintesi –

‘‘ aho bhāriyaṃM1.445 kammaṃ , ahaṃ ‘ mameva putto mato ’ ti saññamakāsiṃ , sakalagāmepi pana jīvantehi matakāva bahutarā ’’ ti .

Tassā evaṃ cintayamānāya puttasinehaṃ mudukahadayaṃ thaddhabhāvaṃ agamāsi .

Sā puttaṃ araññe chaḍḍetvā satthu santikaṃV1.397 gantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .

Atha naṃ satthā ‘‘ laddhā te ekaccharamattā siddhatthakā ’’ ti āha .

‘‘ Na laddhā , bhante , sakalagāme jīvantehi matakāva bahutarā ’’ ti .

Atha naṃ satthā ‘‘ tvaṃ ‘ mameva putto mato ’ ti sallakkhesi , dhuvadhammo esa sattānaṃ .

Maccurājā hi sabbasatte aparipuṇṇajjhāsaye eva mahogho viyaP2.275 parikaḍḍhamānoyeva apāyasamudde pakkhipatī ’’ ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

‘‘ Taṃ puttapasusammattaṃ , byāsattamanasaṃ naraṃ ;

Suttaṃ gāmaṃ mahoghova , maccu ādāya gacchatī ’’ ti .( dha . pa .287);

Gāthāpariyosāne kisāgotamī sotāpattiphale patiṭṭhahi , aññepi bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

Sā pana satthāraṃ pabbajjaṃ yāci , satthā taṃ bhikkhunīnaṃ santikaṃ pesetvā pabbājesi .

Sā laddhūpasampadā kisāgotamī therīti paññāyi .

Sā ekadivasaṃ uposathāgāre vāraṃ patvā dīpaṃ jāletvā nisinnā dīpajālā uppajjantiyo ca bhijjantiyo ca disvā ‘‘ evameva ime sattā uppajjanti ceva nirujjhanti ca , nibbānappattā eva na paññāyantī ’’ ti ārammaṇaṃ aggahesi .

Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova obhāsaṃ pharitvā tassā sammukhe nisīditvā kathento viya ‘‘ evameva , gotami , ime sattā dīpajālā viya uppajjanti ceva nirujjhanti ca , nibbānappattā eva na paññāyanti , evaṃ nibbānaṃ apassantānaṃ vassasataṃ jīvanato nibbānaṃ passantassa khaṇamattampi jīvitaṃ seyyo ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

114.

‘‘ Yo ca vassasataṃ jīve , apassaṃ amataṃ padaṃ ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo , passato amataṃ padan ’’ ti .

Tattha amataṃ padan ti maraṇavirahitakoṭṭhāsaṃ , amatamahānibbānanti attho .

Sesaṃ purimasadisameva .

DesanāvasāneM1.446 kisāgotamī yathānisinnāva saha paṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhahīti .

Kisāgotamīvatthu terasamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā