13. Saṭṭhikūṭapetavatthu

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

13. Saṭṭhikūṭapetavatthu

Yāvadeva anatthāyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto saṭṭhikūṭapetaṃ ārabbha kathesi .

Purimanayeneva hi mahāmoggallānatthero lakkhaṇattherena saddhiṃ gijjhakūṭā orohanto aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi .

Therena sitakāraṇaṃ puṭṭho ‘‘ bhagavato santikeP2.69 maṃ puccheyyāsī ’’ ti vatvā piṇḍāya caritvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā nisinnakāle puna puṭṭho āha –

‘‘ ahaṃ , āvuso , ekaṃ petaṃ addasaṃ tigāvutappamāṇena attabhāvena , tassa saṭṭhi ayakūṭasahassāni ādittāni sampajjalitāni uparimatthake patitvā patitvā uṭṭhahanti sīsaṃ bhindanti , bhinnaṃ bhinnaṃ puna samuṭṭhahatiM1.324 , iminā attabhāvena mayā evarūpo attabhāvo na diṭṭhapubbo , ahaṃ taṃ disvā sitaṃ pātvākāsin ’’ ti .

Petavatthusmiñhi –

‘‘ Saṭṭhi kūṭasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;

Sīse tuyhaṃ nipatanti , vobhindanteva matthakan ’’ ti .( pe . va .808,810,813) ādi –

Imameva petaṃ sandhāya vuttaṃ .

Satthā therassa kathaṃ sutvāva ,‘‘ bhikkhave , mayāpesa satto bodhimaṇḍe nisinneneva diṭṭho ‘ ye ca pana me vacanaṃ na saddaheyyuṃ , tesaṃ ahitāya bhaveyyā ’ ti paresaṃ anukampāyaV1.289 na kathesiṃ , idāni pana moggallānassa sakkhī hutvā kathemī ’’ ti āha .

Taṃ sutvā bhikkhū tassa pubbakammaṃ pucchiṃsu .

Satthāpi nesaṃ kathesi –

Atīte kira bārāṇasiyaṃ sāḷittakasippe nipphattiṃ patto eko pīṭhasappi ahosi .

So nagaradvāre ekassa vaṭarukkhassa heṭṭhā nisinno sakkharāni khipitvā tassa paṇṇāni chindanto ‘‘ hatthirūpakaṃ no dassehi , assarūpakaṃ no dassehī ’’ ti gāmadārakehiP2.70 vuccamāno icchiticchitāni rūpāni dassetvā tesaṃ santikā khādanīyādīni labhati .

Athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gacchanto taṃ padesaṃ pāpuṇi .

Dārakā pīṭhasappiṃ pārohantare katvā palāyiṃsu .

Rañño ṭhitamajjhanhike rukkhamūlaṃ paviṭṭhassa chiddāvachiddacchāyā sarīraṃ phari .

So ‘‘ kiṃ nu kho etan ’’ ti uddhaṃ olokento rukkhapaṇṇesu hatthirūpakādīni disvā ‘‘ kassetaṃ kamman ’’ ti pucchitvā ‘‘ pīṭhasappino ’’ ti sutvā taṃ pakkosāpetvā āha –

‘‘ mayhaṃ purohito atimukharo appamattakepi vutte bahuṃ bhaṇanto maṃ upaddaveti , sakkhissasi tassa mukhe nāḷimattā ajalaṇḍikā khipitun ’’ ti ?

‘‘ Sakkhissāmi , deva .

Ajalaṇḍikā āharāpetvā purohitena saddhiṃ tumhe antosāṇiyaṃ nisīdatha , ahamettha kattabbaṃ jānissāmī ’’ ti .

Atha rājā tathā kāresi .

Itaro kattariyaggena sāṇiyā chiddaṃ katvā purohitassa raññā saddhiṃ kathentassa mukhe vivaṭamatte ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ khipi .

Purohito mukhaṃ paviṭṭhaṃ paviṭṭhaṃ gili .

Pīṭhasappī khīṇāsu ajalaṇḍikāsu sāṇiṃ cālesi .

Rājā tāya saññāya ajalaṇḍikānaṃ khīṇabhāvaṃ ñatvā āha –

‘‘ ācariya , ahaṃ tumhehi saddhiṃ kathento kathaṃM1.325 nittharituṃ na sakkhissāmi , tumhe atimukharatāya nāḷimattā ajalaṇḍikā gilantāpi tuṇhībhāvaṃ nāpajjathā ’’ ti .

BrāhmaṇoP2.71 maṅguubhāvaṃ āpajjitvā tato paṭṭhāya mukhaṃ vivaritvā raññā saddhiṃ sallapituṃ nasakkhi .

Rājā pīṭhasappiguṇaṃ anussaritvā taṃ pakkosāpetvā ‘‘ taṃ nissāya me sukhaṃ laddhan ’’ ti tuṭṭho tassa sabbaṭṭhakaṃ nāma dhanaṃ datvā nagarassa catūsu disāsu cattāro varagāme adāsi .

Tamatthaṃ viditvā rañño atthadhammānusāsako amacco imaṃ gāthamāha –

‘‘ Sādhu kho sippakaṃ nāma , api yādisa kīdisaṃ ;

Passa khañjappahārena , laddhā gāmā catuddisā ’’ ti .( jā .1.1.107);

So pana amacco tena samayena ayameva bhagavā ahosi .

Atheko puriso pīṭhasappinā laddhasampattiṃ disvā cintesi –

‘‘ ayaṃ nāma pīṭhasappī hutvā imaṃ sippaṃ nissāya mahāsampattiṃ patto , mayāpetaṃ sikkhituṃ vaṭṭatī ’’ ti .

So taṃ upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ idaṃ meV1.290 , ācariya , sippaṃ dethā ’’ ti āha .

‘‘ Na sakkā , tāta , dātun ’’ ti .

So tena paṭikkhitto ‘‘ hotu , ārādhessāmi nan ’’ ti tassa hatthapādaparikammādīni karonto cirassaṃ taṃ ārādhetvā punappunaṃ yāci , pīṭhasappī ‘‘ ayaṃ me ativiya upakāro ’’ ti taṃ paṭibāhituṃ asakkonto sippaṃ sikkhāpetvā ‘‘ nipphannaṃ te , tāta , sippaṃ , idāni kiṃ karissasī ’’ ti āha .

‘‘ Bahi gantvā sippaṃ vīmaṃsissāmī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ karissasī ’’ ti ?

‘‘ Gāviṃ vā manussaṃ vā paharitvā māressāmī ’’ ti .

‘‘ Tātā , gāviṃ mārentassa sataṃ daṇḍo hoti manussaṃ mārentassa sahassaṃ , tvaṃ saputtadāropi taṃ nittharituṃ na sakkhissasi , mā vinassa , yamhiP2.72 pahaṭe daṇḍo natthi , tādisaṃ nimātāpitikaṃ kañci upadhārehī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti sakkharā ucchaṅge katvā tādisaṃ upadhārayamāno vicaranto gāviṃ disvā ‘‘ ayaṃ sasāmikā ’’ ti paharituṃ na visahi , manussaṃ disvā ‘‘ ayaṃ samātāpitiko ’’ ti paharituṃ na visati .

Tena samayena sunetto nāma paccekabuddho taṃ nagaraṃ nissāya paṇṇasālāya viharati .

So taṃ piṇḍāya pavisantaṃ nagaradvārantare disvā ‘‘ ayaṃ nimātāpitiko , imasmiṃ pahaṭe daṇḍo natthi , imaṃ paharitvā sippaṃ vīmaṃsissāmī ’’ ti paccekabuddhassa dakkhiṇakaṇṇasotaṃ sandhāya sakkharaṃM1.326 khipi .

Sā dakkhiṇakaṇṇasotena pavisitvā vāmena nikkhami , dukkhā vedanā uppajji .

Paccekabuddho bhikkhāya carituṃ nāsakkhi , ākāsena paṇṇasālaṃ gantvā parinibbāyi .

Manussā paccekabuddhe anāgacchante ‘‘ kiñci aphāsukaṃ bhavissatī ’’ ti cintetvā tattha gantvā taṃ parinibbutaṃ disvā rodiṃsu parideviṃsu .

Sopi mahājanaṃ gacchantaṃ disvā tattha gantvā paccekabuddhaṃ sañjānitvā ‘‘ ayaṃ piṇḍāya pavisanto dvārantare mama sammukhībhūto , ahaṃ attano sippaṃ vīmaṃsanto imaṃ paharin ’’ ti āha .

Manussā ‘‘ iminā kira pāpakena paccekabuddho pahaṭo , gaṇhatha gaṇhathā ’’ ti pothetvā tattheva naṃ jīvitakkhayaṃ pāpesuṃ .

So avīcimhi nibbattitvā yāvāyaṃ mahāpathavī yojanamattaṃ ussannā , tāva paccitvā vipākāvasesena gijjhakūṭamatthake saṭṭhikūṭapeto hutvā nibbatti .

Satthā tassa imaṃ pubbakammaṃ kathetvā ,‘‘ bhikkhave , bālassaP2.73 nāma sippaṃ vā issariyaṃ vā uppajjamānaṃ anatthāya uppajjati .

Bālo hi sippaṃ vā issariyaṃ vā labhitvā attano anatthameva karotī ’’ ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha .

72.

‘‘ Yāvadeva anatthāya , ñattaṃ bālassa jāyati ;

Hanti bālassa sukkaṃsaṃ , muddhamassa vipātayan ’’ ti .

Tattha yāvadevāti avadhiparicchedanatthe nipāto .

Ñattan ti jānanasabhāvo .

Yaṃ sippaṃ jānātiV1.291 , yamhi vā issariye yase sampattiyañca ṭhito janena ñāyati , pākaṭo paññāto hoti , tassetaṃ nāmaṃ .

Sippaṃ vā hi issariyādibhāvo vā bālassa anatthāyeva jāyati .

Taṃ nissāya so attano anatthameva karoti .

Hantīti vināseti .

Sukkaṃsan ti kusalakoṭṭhāsaṃ , bālassa hi sippaṃ vā issariyaṃ vā uppajjamānaṃ kusalakoṭṭhāsaṃ ghātentameva uppajjati .

Muddhan ti paññāyetaṃ nāmaṃ .

Vipātayan ti viddhaṃsayamānaṃ .

Tassa hi taṃ sukkaṃsaṃ hanantaṃ paññāsaṅkhātaṃ muddhaṃ vipātentaṃ viddhaṃsentameva hantīti .

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu .

Saṭṭhikūṭapetavatthu terasamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā