Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

6. Sāriputtattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Sāriputtattheravatthu

PathavisamotiP2.178 imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattheraṃ ārabbha kathesi .
Ekasmiñhi samaye āyasmā sāriputto vuṭṭhavasso cārikaṃ pakkamitukāmo bhagavantaṃ āpucchitvā vanditvā attano parivārena saddhiṃ nikkhami .
Aññepi bahū bhikkhū theraṃ anugacchiṃsu .
Thero ca nāmagottavasena paññāyamāne bhikkhū nāmagottavasena kathetvā nivattāpesi .
Aññataro nāmagottavasena apākaṭo bhikkhu cintesi –
‘‘ aho vata mampi nāmagottavasena paggaṇhanto kathetvā nivattāpeyyā ’’ ti thero mahābhikkhusaṅghassa antare taṃ na sallakkhesi .
So ‘‘ aññe viya bhikkhū na maṃ paggaṇhātī ’’ ti there āghātaṃ bandhi .
Therassapi saṅghāṭikaṇṇoV1.348 tassa bhikkhuno sarīraṃ phusi , tenāpi āghātaṃ bandhiyeva .
So ‘‘ dāni thero vihārūpacāraṃ atikkanto bhavissatī ’’ ti ñatvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ āyasmā maṃ , bhante , sāriputto tumhākaṃ aggasāvakomhīti kaṇṇasakkhaliṃ bhindanto viya paharitvā akhamāpetvāva cārikaṃ pakkanto ’’ ti āha .
Satthā theraṃ pakkosāpesi .
Tasmiṃ khaṇe mahāmoggallānatthero ca ānandatthero ca cintesuṃ –
‘‘ amhākaṃ aggajeṭṭhabhātarā imassa bhikkhuno apahaṭabhāvaṃ satthā no na jānāti , sīhanādaṃ panaP2.179 nadāpetukāmo bhavissatīti parisaṃ sannipātāpessāmā ’’ ti .
Te kuñcikahatthā pariveṇadvārāni vivaritvā ‘‘ abhikkamathāyasmantoM1.391 , abhikkamathāyasmanto , idānāyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sīhanādaṃ nadissatī ’’ ti ( a . ni .9.11) mahābhikkhusaṅghaṃ sannipātesuṃ .
Theropi āgantvā satthāraṃ vanditvā nisīdi .
Atha naṃ satthā tamatthaṃ pucchi .
Thero ‘‘ nāyaṃ bhikkhu mayā pahaṭo ’’ ti avatvāva attano guṇakathaṃ kathento ‘‘ yassa nūna , bhante , kāye kāyagatāsati anupaṭṭhitā assa , so idha aññataraṃ sabrahmacāriṃ āsajja appaṭinissajja cārikaṃ pakkameyyā ’’ ti vatvā ‘‘ seyyathāpi , bhante , pathaviyaṃ sucimpi nikkhipanti , asucimpi nikkhipantī ’’ tiādinā nayena attano pathavīsamacittatañca āpotejovāyo rajoharaṇacaṇḍālakumārakausabhachinnavisāṇasamacittatañca ahikuṇapādīhi viya attano kāyena aṭṭiyanañca medakathālikā viya attano kāyapariharaṇañca pakāsesi .
Imāhi ca pana navahi upamāhi there attano guṇe kathente navasupi ṭhānesu udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī kampi .
Rajoharaṇacaṇḍālakumārakamedakathāliko pamānaṃ pana āharaṇakāle puthujjanā bhikkhū assūni sandhāretuṃ nāsakkhiṃsu , khīṇāsavānaṃ dhammasaṃvego udapādi .
There attano guṇaṃ kathenteyeva abbhācikkhanakassaP2.180 bhikkhuno sakalasarīre ḍāho uppajji , so tāvadeva bhagavato pādesu patitvā attano abbhācikkhanadosaṃ pakāsetvā accayaṃ desesi .
Satthā theraṃ āmantetvā ,‘‘ sāriputta , khama imassa moghapurisassa , yāvassa sattadhā muddhā na phalatī ’’ ti āha .
Thero ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha ‘‘ khamāmahaṃ , bhante , tassa āyasmato , khamatu ca me so āyasmā , sace mayhaṃ doso atthī ’’ ti āha .
Bhikkhū kathayiṃsu ‘‘ passatha dānāvuso , therassa anopamaguṇaṃ , evarūpassa nāma musāvādena abbhācikkhanakassa bhikkhuno upari appamattakampi kopaṃ vā dosaṃ vā akatvā sayameva ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha khamāpetī ’’ ti .
‘‘ Satthā taṃ kathaṃ sutvā , bhikkhave , kiṃ kathethā ’’ ti pucchitvā ‘‘ idaṃ nāma , bhante ’’ ti vutte ,‘‘ na bhikkhave , sakkā sāriputtasadisānaṃ kopaṃ vā dosaṃ vā uppādetuṃV1.349 , mahāpathavīsadisaṃ , bhikkhave , indakhīlasadisaṃ pasannaudakarahadasadisañcaM1.392 sāriputtassa cittan ’’ ti vatvā anusandhiṃP2.181 ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
95.
‘‘ Pathavisamo no virujjhati ,
Indakhilupamo tādi subbato ;
Rahadova apetakaddamo ,
Saṃsārā na bhavanti tādino ’’ ti .
Tassattho – bhikkhave , yathā nāma pathaviyaṃ sucīni gandhamālādīnipi nikkhipanti , asucīni muttakarīsādīnipi nikkhipanti , yathā nāma nagaradvāre nikhātaṃ indakhīlaṃ dārakādayo omuttentipi ūhadantipi , apare pana taṃ gandhamālādīhi sakkaronti .
Tattha pathaviyā indakhīlassa ca neva anurodho uppajjati , na virodho ;
evameva yvāyaṃ khīṇāsavo bhikkhu aṭṭhahi lokadhammehi akampiyabhāvena tādi , vatānaṃ sundaratāya subbato .
So ‘‘ ime maṃ catūhi paccayehi sakkaronti , ime pana na sakkarontī ’’ ti sakkārañca asakkārañca karontesu neva anurujjhati , no virujjhati , atha kho pathavisamo ca indakhilupamo eva ca hoti .
YathāP2.182 ca apagatakaddamo rahado pasannodako hoti , evaṃ apagatakilesatāya rāgakaddamādīhi akaddamo vippasannova hoti .
Tādinoti tassa pana evarūpassa sugatiduggatīsu saṃsaraṇavasena saṃsārā nāma na hontīti .
Desanāvasāne nava bhikkhusahassāni saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti .
Sāriputtattheravatthu chaṭṭhaṃ .