Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

1. Pañcasatabhikkhuvatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Pañcasatabhikkhuvatthu

MaggānaṭṭhaṅgikotiV2.231P3.401M2.253 imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi .
Te kira satthari janapadacārikaṃ caritvā puna sāvatthiṃ āgate upaṭṭhānasālāya nisīditvā ‘‘ asukagāmato asukagāmassa maggo samo , asukagāmassa maggo visamo , sasakkharo , asakkharo ’’ tiādinā nayena attano vicaritamaggaṃ ārabbha maggakathaṃ kathesuṃ .
Satthā tesaṃ arahattassūpanissayaṃ disvā taṃ ṭhānaṃ āgantvā paññattāsane nisinno ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ,‘‘ bhikkhave , ayaṃ bāhirakamaggo , bhikkhunā nāma ariyamagge kammaṃ kātuṃ vaṭṭati , evañhi karonto bhikkhu sabbadukkhā pamuccatī ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi –
273.
‘‘ MaggānaṭṭhaṅgikoP3.402 seṭṭho , saccānaṃ caturo padā ;
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ , dvipadānañca cakkhumā .
274.
‘‘ Eseva maggo natthañño , dassanassa visuddhiyā ;
Etañhi tumhe paṭipajjatha , mārassetaṃ pamohanaṃ .
275.
‘‘ Etañhi tumhe paṭipannā , dukkhassantaṃ karissatha ;
Akkhāto vo mayā maggo , aññāya sallakantanaṃ .
276.
‘‘ Tumhehi kiccamātappaṃ , akkhātāro tathāgatā ;
Paṭipannā pamokkhanti , jhāyino mārabandhanā ’’ ti .
TatthaV2.232 maggānaṭṭhaṅgikoti jaṅghamaggādayo vā hontu dvāsaṭṭhi diṭṭhigatamaggā vā , tesaṃ sabbesampi maggānaṃ sammādiṭṭhiādīhi aṭṭhahi aṅgehi micchādiṭṭhiādīnaṃ aṭṭhannaṃ pahānaṃ karonto nirodhaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsupi saccesu dukkhaparijānanādikiccaṃ sādhayamāno aṭṭhaṅgiko maggo seṭṭhoM2.254 uttamo .
Saccānaṃ caturo padāti ‘‘ saccaṃ bhaṇe na kujjheyyā ’’ tiP3.403 ( dha . pa .224) āgataṃ vacīsaccaṃ vā hotu ,‘‘ sacco brāhmaṇo sacco khattiyo ’’ tiādibhedaṃ sammutisaccaṃ vā ‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti ( dha . sa .1144; ma . ni .2.187-188) diṭṭhisaccaṃ vā ‘‘ dukkhaṃ ariyasaccan ’’ tiādibhedaṃ paramatthasaccaṃ vā hotu , sabbesampi imesaṃ saccānaṃ parijānitabbaṭṭhena sacchikātabbaṭṭhena pahātabbaṭṭhena bhāvetabbaṭṭhena ekapaṭivedhaṭṭhena ca tathapaṭivedhaṭṭhena ca dukkhaṃ ariyasaccantiādayo caturo padā seṭṭhā nāma .
Virāgo seṭṭho dhammānan ti ‘‘ yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti ( itivu .90; a . ni .4.34) vacanato sabbadhammānaṃ nibbānasaṅkhāto virāgo seṭṭho .
Dvipadānañca cakkhumāti sabbesaṃ devamanussādibhedānaṃ dvipadānaṃ pañcahi cakkhūhi cakkhumā tathāgatova seṭṭho .
Ca-saddo sampiṇḍanattho , arūpadhamme sampiṇḍeti .
Tasmā arūpadhammānampi tathāgato seṭṭho uttamo .
Dassanassa visuddhiyāti maggaphaladassanassa visuddhatthaṃ yo mayā ‘‘ seṭṭho ’’ ti vutto , esova maggo , natthañño .
Etañhi tumheti tasmā tumhe etameva paṭipajjatha .
Mārassetaṃ pamohanan ti etaṃ māramohanaṃ māramanthanantiP3.404 vuccati .
Dukkhassantan ti sakalassapi vaṭṭadukkhassa antaṃ paricchedaṃ karissathāti attho .
Aññāya sallakantanan ti rāgasallādīnaṃ kantanaṃ nimmathanaṃ abbūhaṇaṃ etaṃ maggaṃ , mayā vinā anussavādīhi attapaccakkhato ñatvāva ayaṃ maggo akkhāto , idāni tumhehi kilesānaṃ ātāpanena ‘‘ ātappan ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ tassa adhigamatthāya sammappadhānavīriyaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ .
Kevalañhi akkhātārova tathāgatā .
Tasmā tehi akkhātavasena ye paṭipannā dvīhi jhānehi jhāyino , te tebhūmakavaṭṭasaṅkhātā mārabandhanā pamokkhantīti attho .
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu , sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Pañcasatabhikkhuvatthu paṭhamaṃ .