7. Pesakāradhītāvatthu
Andhabhūtoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā aggāḷave cetiye viharanto ekaṃ pesakāradhītaraṃ ārabbha kathesi .
Ekadivasañhi āḷavivāsino satthari āḷaviṃ sampatte nimantetvā dānaṃ adaṃsu .
Satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṃ karonto ‘‘ addhuvaṃ me jīvitaṃ , dhuvaṃ me maraṇaṃ , avassaṃ mayā maritabbameva
V2.98 , maraṇapariyosānaṃ me jīvitaṃ , jīvitameva aniyataṃ , maraṇaṃ niyatantiP3.171 evaṃ maraṇassatiṃ bhāvetha .Yesañhi maraṇassati abhāvitā , te pacchime kāle āsīvisaṃ disvā bhītaadaṇḍapuriso viya santāsappattā bheravaravaṃ ravantā kālaṃ karonti .
Yesaṃ pana maraṇassati bhāvitā , te dūratova āsīvisaṃ disvā daṇḍakena gahetvā chaḍḍetvā ṭhitapuriso viya pacchime kāle na santasanti , tasmā maraṇassati bhāvetabbā ’’ ti āha .
Taṃ dhammadesanaṃ sutvā avasesajanā sakiccappasutāva ahesuṃ .
Ekā pana soḷasavassuddesikā pesakāradhītā ‘‘ aho buddhānaṃ kathā nāma acchariyā , mayā pana maraṇassatiṃ bhāvetuṃ vaṭṭatī ’’ ti rattindivaṃ maraṇassatimeva bhāvesi .
Satthāpi tato nikkhamitvā jetavanaṃ agamāsi .
Sāpi kumārikā tīṇi vassāni maraṇassatiṃ bhāvesiyeva .
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento taṃ kumārikaṃ attano ñāṇajālassa antopaviṭṭhaṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho bhavissatī ’’ ti upadhārento ‘‘ imāya kumārikāya mama dhammadesanāya sutadivasato paṭṭhāya tīṇi vassāni maraṇassati bhāvitā , idānāhaṃ tattha gantvā imaṃ kumārikaṃ cattāro pañhe pucchitvā tāya vissajjentiyā
M2.112 catūsu ṭhānesu sādhukāraṃ datvā imaṃ gāthaṃ bhāsissāmi .Sā gāthāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahissati , taṃ nissāya mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā bhavissatī ’’ ti ñatvā pañcasatabhikkhuparivāro jetavanā nikkhamitvā anupubbena aggāḷavavihāraṃ agamāsi .
Āḷavivāsino ‘‘ satthā āgato ’’ ti sutvā taṃ vihāraṃ gantvā nimantayiṃsu .
Tadā sāpi kumārikā satthu āgamanaṃ sutvā ‘‘ āgato kira mayhaṃ pitā , sāmi , ācariyo puṇṇacandamukho mahāgotamabuddho ’’ ti tuṭṭhamānasā ‘‘ ito me tiṇṇaṃ saṃvaccharānaṃ matthake suvaṇṇavaṇṇo satthā diṭṭhapubbo , idānissa suvaṇṇavaṇṇaṃ
P3.172 sarīraṃ daṭṭhuṃ madhurojañca varadhammaṃ sotuṃ labhissāmī ’’ ti cintesi .Pitā panassā sālaṃ gacchanto āha –
‘‘ amma , parasantako me sāṭako āropito , tassa vidatthimattaṃ aniṭṭhitaṃ , taṃ ajja niṭṭhāpessāmi , sīghaṃ me tasaraṃ vaṭṭetvā āhareyyāsī ’’ ti .
Sā cintesi –
‘‘ ahaṃ satthu dhammaṃ sotukāmā , pitā ca maṃ evaṃ āha .
Kiṃ nu kho satthu dhammaṃ suṇāmi , udāhu pitu tasaraṃ vaṭṭetvā harāmī ’’ ti ?
Athassā etadahosi ‘‘ pitā maṃ tasare anāhariyamāne potheyyapi pahareyyapi , tasmā tasaraṃ vaṭṭetvā tassa datvā pacchā dhammaṃ sossāmī ’’ ti pīṭhake nisīditvā tasaraṃ vaṭṭesi .
Āḷavivāsinopi satthāraṃ parivisitvā pattaṃ gahetvā anumodanatthāya aṭṭhaṃsu .
Satthā ‘‘ yamahaṃ kuladhītaraṃ nissāya tiṃsayojanamaggaṃ āgato , sā ajjāpi okāsaṃ na labhati .
Tāya
V2.99 okāse laddhe anumodanaṃ karissāmī ’’ ti tuṇhībhūto ahosi .Evaṃ tuṇhībhūtampi satthāraṃ sadevake loke koci kiñci vattuṃ na visahati .
Sāpi kho kumārikā tasaraṃ vaṭṭetvā pacchiyaṃ ṭhapetvā pitu santikaṃ gacchamānā parisapariyante ṭhatvā satthāraṃ olokayamānāva aṭṭhāsi .
Satthāpi gīvaṃ ukkhipitvā taṃ olokesi .
Sā olokitākāreneva aññāsi –
‘‘ satthā evarūpāya parisāya majjhe nisīditvāva maṃ olokento mamāgamanaṃ paccāsīsati , attano santikaṃ āgamanameva paccāsīsatī ’’ ti .
Sā tasarapacchiṃ ṭhapetvā satthu
P3.173 santikaṃ agamāsi .Kasmā pana naṃ satthā olokesīti ?
Evaṃ kirassa ahosi ‘‘ esā ettova gacchamānā puthujjanakālakiriyaṃ
M2.113 katvā aniyatagatikā bhavissati , mama santikaṃ āgantvā gacchamānā sotāpattiphalaṃ patvā niyatagatikā hutvā tusitavimāne nibbattissatī ’’ ti .Tassā kira taṃ divasaṃ maraṇato mutti nāma natthi .
Sā olokitasaññāṇeneva satthāraṃ upasaṅkamitvā chabbaṇṇaraṃsīnaṃ antaraṃ pavisitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Tathārūpāya parisāya majjhe nisīditvā tuṇhībhūtaṃ satthāraṃ vanditvā ṭhitakkhaṇeyeva taṃ āha –
‘‘ kumārike , kuto āgacchasī ’’ ti ?
‘‘ Na jānāmi , bhante ’’ ti .
‘‘ Kattha gamissasī ’’ ti ?
‘‘ Na jānāmi , bhante ’’ ti .
‘‘ Na jānāsī ’’ ti ?
‘‘ Jānāmi , bhante ’’ ti .
‘‘ Jānāsī ’’ ti ?
‘‘ Na jānāmi , bhante ’’ ti .
Iti naṃ satthā cattāro pañhe pucchi .
Mahājano ujjhāyi –
‘‘ ambho , passatha , ayaṃ pesakāradhītā sammāsambuddhena saddhiṃ icchiticchitaṃ kathesi , nanu nāma imāya ‘ kuto āgacchasī ’ ti vutte ‘ pesakāragehato ’ ti vattabbaṃ .
‘ Kahaṃ gacchasī ’ ti vutte ‘ pesakārasālan ’ ti vattabbaṃ siyā ’’ ti .
Satthā mahājanaṃ nissaddaṃ katvā ,‘‘ kumārike , tvaṃ kuto āgacchasī ’’ ti vutte ‘‘ kasmā na jānāmīti vadesī ’’ ti pucchi .
Bhante , tumhe mama pesakāragehato āgatabhāvaṃ jānātha ,‘‘ kuto āgatāsī ’’ ti pucchantā pana ‘‘ kuto āgantvā idha nibbattāsī ’’ ti pucchatha .
Ahaṃ pana na jānāmi ‘‘ kuto ca āgantvā idha nibbattāmhī ’’ ti .
Athassā satthā ‘‘ sādhu sādhu , kumārike , mayā pucchitapañhova tayā vissajjito ’’ ti paṭhamaṃ sādhukāraṃ
P3.174 datvā uttarimpi pucchi –‘‘ kattha gamissasīti puna puṭṭhā kasmā ‘ na jānāmī ’ ti vadesī ’’ ti ?
Bhante , tumhe maṃ tasarapacchiṃ gahetvā pesakārasālaṃ gacchantiṃ jānātha ,‘‘ ito gantvā kattha nibbattissasī ’’ ti pucchatha .
Ahañca ito cutā na jānāmi ‘‘ kattha gantvā nibbattissāmī ’’ ti .
Athassā satthā ‘‘ mayā pucchitapañhoyeva tayā vissajjito ’’ ti dutiyaṃ sādhukāraṃ datvā uttarimpi pucchi –
‘‘ atha kasmā ‘ na jānāsī ’ ti puṭṭhā ‘ jānāmī ’ ti vadesī ’’ ti ?
‘‘ Maraṇabhāvaṃ jānāmi , bhante , tasmā evaṃ vademī ’’ ti .
Athassā satthā ‘‘ mayā pucchitapañhoyeva tayā vissajjito ’’ ti tatiyaṃ
V2.100 sādhukāraṃ datvā uttarimpi pucchi –‘‘ atha kasmā ‘ jānāsī ’ ti puṭṭhā ‘ na jānāmī ’ ti vadesī ’’ ti .
Mama maraṇabhāvameva ahaṃ jānāmi , bhante ,‘‘ rattindivapubbaṇhādīsu pana asukakāle nāma marissāmī ’’ ti na
M2.114 jānāmi , tasmā evaṃ vademīti .Athassā satthā ‘‘ mayā pucchitapañhoyeva tayā vissajjito ’’ ti catutthaṃ sādhukāraṃ datvā parisaṃ āmantetvā ‘‘ ettakaṃ nāma tumhe imāya kathitaṃ na jānātha , kevalaṃ ujjhāyatheva .
Yesañhi paññācakkhu natthi , te andhā eva
P3.175 .Yesaṃ paññācakkhu atthi , te eva cakkhumanto ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
174.
‘‘ Andhabhūto ayaṃ loko , tanukettha vipassati ;
Sakuṇo jālamuttova , appo saggāya gacchatī ’’ ti .
Tattha andhabhūto ayaṃ lokoti ayaṃ lokiyamahājano paññācakkhuno abhāvena andhabhūto .
Tanuketthāti tanuko ettha , na bahu jano aniccādivasena vipassati .
Jālamuttovāti yathā chekena sākuṇikena jālena ottharitvā gayhamānesu vaṭṭakesu kocideva jālato muccati .
Sesā antojālameva pavisanti .
Tathā maraṇajālena otthaṭesu sattesu bahū apāyagāmino honti , appo kocideva satto saggāya gacchati , sugatiṃ vā nibbānaṃ vā pāpuṇātīti attho .
Desanāvasāne kumārikā sotāpattiphale patiṭṭhahi , mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Sāpi tasarapacchiṃ gahetvā pitu santikaṃ agamāsi , sopi nisinnakova niddāyi .
Tassā asallakkhetvāva tasarapacchiṃ upanāmentiyā tasarapacchi vemakoṭiyaṃ paṭihaññitvā saddaṃ kurumānā pati .
So pabujjhitvā gahitanimitteneva vemakoṭiṃ ākaḍḍhi .
Vemakoṭi gantvā taṃ
P3.176 kumārikaṃ ure pahari , sā tattheva kālaṃ katvā tusitabhavane nibbatti .Athassā pitā taṃ olokento sakalasarīrena lohitamakkhitena patitvā mataṃ addasa .
Athassa mahāsoko uppajji .
So ‘‘ na mama sokaṃ añño nibbāpetuṃ sakkhissatī ’’ ti rodanto satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā ,‘‘ bhante , sokaṃ me nibbāpethā ’’ ti āha .
Satthā taṃ samassāsetvā ‘‘ mā soci , upāsaka .
Anamataggasmiñhi saṃsāre tava evameva dhītu maraṇakāle paggharitaassu catunnaṃ mahāsamuddānaṃ udakato atirekataran ’’ ti vatvā anamataggakathaṃ
V2.101 kathesiM2.115 .So tanubhūtasoko satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā laddhūpasampado na cirasseva arahattaṃ pāpuṇīti .
Pesakāradhītāvatthu sattamaṃ .