17. Kodhavaggo
1. Rohinīkhattiyakaññāvatthu
Kodhaṃ
V2.173P3.295M2.192 jaheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā nigrodhārāme viharanto rohiniṃ nāma khattiyakaññaṃ ārabbha kathesi .Ekasmiṃ kira samaye āyasmā anuruddho pañcasatehi bhikkhūhi saddhiṃ kapilavatthuṃ agamāsi .
Athassa ñātakā ‘‘ thero āgato ’’ ti sutvā therassa santikaṃ agamaṃsu ṭhapetvā rohiniṃ nāma therassa bhaginiṃ .
Thero ñātake pucchi ‘‘ kahaṃ , rohinī ’’ ti ?
‘‘ Gehe , bhante ’’ ti .
‘‘ Kasmā idha nāgatā ’’ ti ?
‘‘ Sarīre tassā chavirogo uppannoti lajjāya nāgatā , bhante ’’ ti .
Thero ‘‘ pakkosatha nan ’’ ti pakkosāpetvā paṭakañcukaṃ paṭimuñcitvā āgataṃ evamāha –
‘‘ rohini , kasmā nāgatāsī ’’ ti ?
‘‘ Sarīre me , bhante , chavirogo uppanno , tasmā lajjāya nāgatāmhī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana te puññaṃ kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti ?
‘‘ Kiṃ karomi , bhante ’’ ti ?
‘‘ Āsanasālaṃ kārehī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ
P3.296 gahetvā ’’ ti ?‘‘ Kiṃ te pasādhanabhaṇḍakaṃ natthī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , bhante ’’ ti .
‘‘ Kiṃ mūlan ’’ ti ?
‘‘ Dasasahassamūlaṃ bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Tena hi taṃ vissajjetvā āsanasālaṃ kārehī ’’ ti .
‘‘ Ko me , bhante , kāressatī ’’ ti ?
Thero samīpe ṭhitañātake oloketvā ‘‘ tumhākaṃ bhāro hotū ’’ ti āha .
‘‘ Tumhe pana , bhante , kiṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Ahampi idheva bhavissāmī ’’ ti .
‘‘ Tena hi etissā dabbasambhāre āharathā ’’ ti .
Te ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti āhariṃsu .
Thero āsanasālaṃ saṃvidahanto rohiniṃ āha –
‘‘ dvibhūmikaṃ āsanasālaṃ kāretvā upari padarānaṃ dinnakālato paṭṭhāya heṭṭhāsālaṃ nibaddhaṃ sammajjitvā āsanāni paññāpehi , nibaddhaṃ pānīyaghaṭe upaṭṭhāpehī ’’ ti .
Sā ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti pasādhanabhaṇḍakaṃ vissajjetvā dvibhūmikaāsanasālaṃ kāretvā upari padarānaṃ dinnakālato paṭṭhāya heṭṭhāsālaṃ sammajjanādīni akāsi .
Nibaddhaṃ bhikkhū nisīdanti .
Athassā āsanasālaṃ sammajjantiyāva chavirogo milāyi .
Sā āsanasālāya niṭṭhitāya buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā āsanasālaṃ pūretvā
V2.174 nisinnassa buddhappamukhassaM2.193 bhikkhusaṅghassa paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ adāsi .Satthā katabhattakicco ‘‘ kassetaṃ dānan ’’ ti pucchi .
‘‘ Bhaginiyā me , bhante , rohiniyā ’’ ti .
‘‘ Sā pana kahan ’’ ti ?
‘‘ Gehe , bhante ’’ ti .
‘‘ Pakkosatha nan ’’ ti ?
Sā āgantuṃ na icchi .
Atha naṃ satthā anicchamānampi pakkosāpesiyeva .
Āgantvā ca pana vanditvā
P3.297 nisinnaṃ āha –‘‘ rohini , kasmā nāgamitthā ’’ ti ?
‘‘ Sarīre me , bhante , chavirogo atthi , tena lajjamānā nāgatāmhī ’’ ti .
‘‘ Jānāsi pana kiṃ te nissāya esa uppanno ’’ ti ?
‘‘ Na jānāmi , bhante ’’ ti .
‘‘ Tava kodhaṃ nissāya uppanno eso ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana me , bhante , katan ’’ ti ?
‘‘ Tena hi suṇāhī ’’ ti .
Athassā satthā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasirañño aggamahesī ekissā rañño nāṭakitthiyā āghātaṃ bandhitvā ‘‘ dukkhamassā uppādessāmī ’’ ti cintetvā mahākacchuphalāni āharāpetvā taṃ nāṭakitthiṃ attano santikaṃ pakkosāpetvā yathā sā na jānāti , evamassā sayane ceva pāvārakojavādīnañca antaresu kacchucuṇṇāni ṭhapāpesi , keḷiṃ kurumānā viya tassā sarīrepi okiri .
Taṃ khaṇaṃyeva tassā sarīraṃ uppakkuppakkaṃ gaṇḍāgaṇḍajātaṃ ahosi .
Sā kaṇḍuvantī gantvā sayane nipajji , tatrāpissā kacchucuṇṇehi khādiyamānāya kharatarā vedanā uppajji .
Tadā aggamahesī rohinī ahosīti .
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā ,‘‘ rohini , tadā tayāvetaṃ kammaṃ kataṃ .
Appamattakopi hi kodho vā issā vā kātuṃ na yuttarūpo evā ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
221.
‘‘ Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ ,
Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya ;
Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ ,
Akiñcanaṃ nānupatanti dukkhā ’’ ti .
Tattha
P3.298 kodhan ti sabbākārampi kodhaṃ navavidhampi mānaṃ jaheyya .Saṃyojanan ti kāmarāgasaṃyojanādikaṃ dasavidhampi sabbasaṃyojanaṃ atikkameyya .
Asajjamānan ti alaggamānaṃ .
Yo hi ‘‘ mama rūpaṃ mama vedanā ’’ tiādinā nayena nāmarūpaṃ paṭiggaṇhāti , tasmiñca bhijjamāne socati vihaññati
M2.194 , ayaṃ nāmarūpasmiṃ sajjati nāma .Evaṃ aggaṇhanto avihaññanto na sajjati nāma .
Taṃ puggalaṃ evaṃ asajjamānaṃ rāgādīnaṃ abhāvena akiñcanaṃ
V2.175 dukkhā nāma nānupatantīti attho .Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Rohinīpi sotāpattiphale patiṭṭhitā , taṅkhaṇaññevassā sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ahosi .
Sā tato cutā tāvatiṃsabhavane catunnaṃ devaputtānaṃ sīmantare nibbattitvā pāsādikā rūpasobhaggappattā ahosi .
Cattāropi devaputtā taṃ disvā uppannasinehā hutvā ‘‘ mama sīmāya anto nibbattā , mama sīmāya anto nibbattā ’’ ti vivadantā sakkassa devarañño santikaṃ gantvā ,‘‘ deva , imaṃ no nissāya aḍḍo uppanno , taṃ vinicchināthā ’’ ti āhaṃsu .
Sakkopi taṃ oloketvāva uppannasineho hutvā evamāha –
‘‘ imāya vo diṭṭhakālato paṭṭhāya kathaṃ cittāni uppannānī ’’ ti .
Atheko āha –
‘‘ mama tāva uppannacittaṃ saṅgāmabheri viya sannisīdituṃ nāsakkhī ’’ ti .
Dutiyo ‘‘ mama cittaṃ pabbatanadī viya sīghaṃ pavattatiyevā ’’ ti
P3.299 .Tatiyo ‘‘ mama imissā diṭṭhakālato paṭṭhāya kakkaṭassa viya akkhīni nikkhamiṃsū ’’ ti .
Catuttho ‘‘ mama cittaṃ cetiye ussāpitadhajo viya niccalaṃ ṭhātuṃ nāsakkhī ’’ ti .
Atha ne sakko āha –
‘‘ tātā , tumhākaṃ tāva cittāni pasayharūpāni , ahaṃ pana imaṃ labhanto jīvissāmi , alabhantassa me maraṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
Devaputtā ,‘‘ mahārāja , tumhākaṃ maraṇena attho natthī ’’ ti taṃ sakkassa vissajjetvā pakkamiṃsu .
Sā sakkassa piyā ahosi manāpā .
‘‘ Asukakīḷaṃ nāma gacchāmā ’’ ti vutte sakko tassā vacanaṃ paṭikkhipituṃ nāsakkhīti .
Rohinīkhattiyakaññāvatthu paṭhamaṃ .