8. Pañcasatabhikkhuvatthu
Sabbattha ve sappurisā cajantīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi .
Desanā verañjāyaṃ samuṭṭhitā .
Paṭhamabodhiyañhi bhagavā verañjaṃ gantvā verañjena brāhmaṇena nimantito pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vassaṃ upagañchi .
Verañjo brāhmaṇo mārāvaṭṭanena āvaṭṭo ekadivasampi satthāraṃ ārabbha satiṃ na uppādesi .
Verañjāpi dubbhikkhā ahosi , bhikkhū santarabāhiraṃ
P2.154 verañjaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātaṃ alabhantā kilamiṃsu .Tesaṃ assavāṇijakā patthapatthapulakaṃ bhikkhaṃ paññāpesuṃ .
Te kilamante disvā mahāmoggallānatthero pathavojaṃ bhojetukāmo , uttarakuruñca piṇḍāya pavesetukāmo ahosi , satthā taṃ paṭikkhipi .
Bhikkhūnaṃ ekadivasampi piṇḍapātaṃ ārabbha parittāso nāhosi
M1.376 , icchācāraṃ vajjetvā eva vihariṃsu .Satthā tattha temāsaṃ vasitvā verañjaṃ brāhmaṇaṃ apaloketvā tena katasakkārasammāno taṃ saraṇesu patiṭṭhāpetvā tato nikkhanto anupubbena cārikaṃ caramāno ekasmiṃ samaye sāvatthiṃ patvā
V1.334 jetavane vihāsi , sāvatthivāsino satthu āgantukabhattāni kariṃsu .Tadā pana pañcasatamattā vighāsādā bhikkhū nissāya antovihāreyeva vasanti .
Te bhikkhūnaṃ bhuttāvasesāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā niddāyitvā uṭṭhāya nadītīraṃ gantvā nadantā vaggantā mallamuṭṭhiyuddhaṃ yujjhantā kīḷantā antovihārepi bahivihārepi anācārameva carantā vicaranti .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ passathāvuso
P2.155 , ime vighāsādā dubbhikkhakāle verañjāyaṃ kañci vikāraṃ na dassesuṃ , idāni pana evarūpāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā anekappakāraṃ vikāraṃ dassentā vicaranti .Bhikkhū pana verañjāyampi upasantarūpā viharitvā idānipi upasantupasantāva viharantī ’’ ti .
Satthā dhammasabhaṃ gantvā ,‘‘ bhikkhave , kiṃ kathethā ’’ ti pucchitvā ‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti vutte ‘‘ pubbepete gadrabhayoniyaṃ nibbattā pañcasatā gadrabhā hutvā pañcasatānaṃ ājānīyasindhavānaṃ allarasamuddikapānakapītāvasesaṃ ucchiṭṭhakasaṭaṃ udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvitattā ‘ volodakan ’ ti saṅkhyaṃ gataṃ apparasaṃ nihīnaṃ pivitvā madhumattā viya nadantā vicariṃsūti vatvā –
‘‘ Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ ,
Pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ ;
Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ ,
Mado na sañjāyati sindhavānaṃ .
‘‘ Appaṃ
P2.156 pivitvāna nihīnajacco ,So majjatī tena janinda puṭṭho ;
Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto ,
Na majjatī aggarasaṃ pivitvā ’’ ti .( jā .1.2.65);
Idaṃ vālodakajātakaṃ vitthārena kathetvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , sappurisā lokadhammaṃ vivajjetvā sukhitakālepi dukkhitakālepi nibbikārāva
M1.377 hontī ’’ ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha – 83.
‘‘ Sabbattha ve sappurisā cajanti ,
Na kāmakāmā lapayanti santo ;
Sukhena
V1.335 phuṭṭhā atha vā dukhena ,Na uccāvacaṃ paṇḍitā dassayantī ’’ ti .
Tattha sabbatthāti pañcakkhandhādibhedesu sabbadhammesu .
Sappurisāti supurisā .
Cajantīti arahattamaggañāṇena apakaḍḍhantā chandarāgaṃ vijahanti .
Kāmakāmāti kāme kāmayantā kāmahetu kāmakāraṇā .
Na lapayanti santoti buddhādayo santo kāmahetu neva attanā
P2.157 lapayanti , na paraṃ lapāpenti .Ye hi bhikkhāya paviṭṭhā icchācāre ṭhitā ‘‘ kiṃ , upāsaka , sukhaṃ te puttadārassa , rājacorādīnaṃ vasena dvipadacatuppadesu natthi koci upaddavo ’’ tiādīni vadanti , tāva te lapayanti nāma .
Tathā pana vatvā ‘‘ āma , bhante , sabbesaṃ no sukhaṃ , natthi koci upaddavo , idāni no gehaṃ pahūtaannapānaṃ , idheva vasathā ’’ ti attānaṃ nimantāpentā lapāpenti nāma .
Santo pana idaṃ ubhayampi na karonti .
Sukhena phuṭṭhā atha vā dukhenāti desanāmattametaṃ , aṭṭhahi pana lokadhammehi phuṭṭhā tuṭṭhibhāvamaṅkubhāvavasena vā vaṇṇabhaṇanaavaṇṇabhaṇanavasena vā uccāvacaṃ ākāraṃ paṇḍitā na dassayantīti .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Pañcasatabhikkhuvatthu aṭṭhamaṃ .