Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

6. Uggasenavatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Uggasenavatthu

Muñca pureti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto uggasenaṃ ārabbha kathesi .
PañcasatāM2.341 kira naṭā saṃvacchare vā chamāse vā patte rājagahaṃ gantvā rañño sattāhaṃ samajjaṃV2.314 katvā bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ labhanti , antarantare ukkhepadāyānaṃ pariyanto natthi .
Mahājano mañcātimañcādīsu ṭhatvā samajjaṃ olokesi .
Athekā laṅghikadhītā vaṃsaṃ abhiruyha tassa upari parivattitvā tassa pariyante ākāse caṅkamamānā naccati ceva gāyati ca .
Tasmiṃ samayeP4.60 uggaseno nāma seṭṭhiputto sahāyakena saddhiṃ mañcātimañce ṭhito taṃ oloketvā tassā hatthapādavikkhepādīsu uppannasineho gehaṃ gantvā ‘‘ taṃ labhanto jīvissāmi , alabhantassa me idheva maraṇan ’’ ti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji .
Mātāpitūhi ,‘‘ tāta , kiṃ te rujjatī ’’ ti pucchitopi ‘‘ taṃ me naṭadhītaraṃ labhantassa jīvitaṃ atthi , alabhantassa me idheva maraṇan ’’ ti vatvā ,‘‘ tāta , mā evaṃ kari , aññaṃ te amhākaṃ kulassa ca bhogānañca anurūpaṃ kumārikaṃ ānessāmā ’’ ti vuttepi tatheva vatvā nipajji .
Athassa pitā bahuṃ yācitvāpi taṃ saññāpetuṃ asakkonto tassa sahāyaṃ pakkosāpetvā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ ime kahāpaṇe gahetvā attano dhītaraṃ mayhaṃ puttassa detū ’’ ti pahiṇi .
So ‘‘ nāhaṃ kahāpaṇe gahetvā demi , sace pana so imaṃ alabhitvā jīvituṃ na sakkoti , tena hi amhehi saddhiṃyeva vicaratu , dassāmissa dhītaran ’’ ti āha .
Mātāpitaro puttassa tamatthaṃ ārocesuṃ .
So ‘‘ ahaṃ tehi saddhiṃ vicarissāmī ’’ ti vatvā yācantānampi tesaṃ kathaṃ anādiyitvā nikkhamitvā nāṭakassa santikaṃ agamāsi .
So tassa dhītaraṃ datvā tena saddhiṃyeva gāmanigamarājadhānīsu sippaṃ dassento vicari .
Sāpi tena saddhiṃ saṃvāsamanvāya nacirasseva puttaṃ labhitvā kīḷāpayamānā ‘‘ sakaṭagopakassa putta , bhaṇḍahārakassa putta , kiñci ajānakassa puttā ’’ ti vadati .
Sopi nesaṃ sakaṭaparivattakaṃ katvā ṭhitaṭṭhāne goṇānaṃ tiṇaṃ āharati , sippadassanaṭṭhāne laddhabhaṇḍakaṃ ukkhipitvā haratiP4.61 .
Tadeva kira sandhāya sā itthī puttaṃ kīḷāpayamānā tathā vadati .
So attānaṃ ārabbha tassā gāyanabhāvaṃ ñatvā taṃ pucchi –
‘‘ maṃ sandhāya kathesī ’’ ti ?
‘‘ Āma , taṃ sandhāyā ’’ ti .
‘‘ Evaṃ sante ahaṃ palāyissāmī ’’ tiM2.342 .
Sā ‘‘ kiṃ pana mayhaṃ tayā palāyitena vā āgatena vā ’’ ti punappunaṃ tadeva gītaṃ gāyati .
Sā kira attano rūpasampattiñceva dhanalābhañca nissāya taṃ kismiñci na maññati .
So ‘‘ kiṃ nu kho nissāya imissā ayaṃ māno ’’ ti cintento ‘‘ sippaṃ nissāyā ’’ ti ñatvā ‘‘ hotu , sippaṃ uggaṇhissāmī ’’ ti sasuraṃ upasaṅkamitvā tassa jānanakasippaṃ uggaṇhitvā gāmanigamādīsu sippaṃ dassento anupubbena rājagahaṃ āgantvā ‘‘ ito sattame divase uggaseno seṭṭhiputto nagaravāsīnaṃ sippaṃ dassessatī ’’ ti ārocāpesi .
NagaravāsinoV2.315 mañcātimañcādayo bandhāpetvā sattame divase sannipatiṃsu .
Sopi saṭṭhihatthaṃ vaṃsaṃ abhiruyha tassa matthake aṭṭhāsi .
Taṃ divasaṃ satthā paccūsakāle lokaṃ volokento taṃ attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho bhavissatī ’’ ti āvajjento ‘‘ sve seṭṭhiputto sippaṃ dassessāmīti vaṃsamatthake ṭhassati , tassa dassanatthaṃ mahājano sannipatissati .
Tatra ahaṃ catuppadikaṃ gāthaṃ desessāmi , taṃ sutvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissati , uggasenopi arahatte patiṭṭhahissatī ’’ ti aññāsi .
Satthā punadivase kālaṃ sallakkhetvā bhikkhusaṅghaparivuto rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi .
Uggasenopi satthari antonagaraṃ apaviṭṭheyeva unnādanatthāya mahājanassa aṅgulisaññaṃ datvā vaṃsamatthakeP4.62 patiṭṭhāya ākāseyeva satta vāre parivattitvā oruyha vaṃsamatthake aṭṭhāsi .
Tasmiṃ khaṇe satthā nagaraṃ pavisanto yathā taṃ parisā na oloketi , evaṃ katvā attānameva olokāpesi .
Uggaseno parisaṃ oloketvā ‘‘ na maṃ parisā oloketī ’’ ti domanassappatto ‘‘ idaṃ mayā saṃvacchare kattabbaṃ sippaṃ , satthari nagaraṃ pavisante parisā maṃ anoloketvā satthārameva oloketi , moghaṃ vata me sippadassanaṃ jātan ’’ ti cintesi .
Satthā tassa cittaṃ ñatvā mahāmoggallānaṃ āmantetvā ‘‘ gaccha , moggallāna , seṭṭhiputtaṃ vadehi ‘ sippaṃ kira dassetū ’’’ ti āha .
Thero gantvā vaṃsassa heṭṭhā ṭhito seṭṭhiputtaṃ āmantetvā imaṃ gāthamāha –
‘‘ IṅghaM2.343 passa naṭaputta , uggasena mahabbala ;
Karohi raṅgaṃ parisāya , hāsayassu mahājanan ’’ ti .
So therassa kathaṃ sutvā tuṭṭhamānaso hutvā ‘‘ satthā maññe mama sippaṃ passitukāmo ’’ ti vaṃsamatthake ṭhitakova imaṃ gāthamāha –
‘‘ Iṅgha passa mahāpañña , moggallāna mahiddhika ;
Karomi raṅgaṃ parisāya , hāsayāmi mahājanan ’’ ti .
Evañca pana vatvā vaṃsamatthakato vehāsaṃ abbhuggantvā ākāseva cuddasakkhattuṃ parivattitvā oruyha vaṃsamatthakeva aṭṭhāsi .
Atha naṃ satthā ,‘‘ uggasena , paṇḍitena nāma atītānāgatapaccuppannesuV2.316 khandhesu ālayaṃ pahāya jātiādīhi muccituṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
348.
‘‘ Muñca pure muñca pacchato ,
Majjhe muñca bhavassa pāragū ;
Sabbattha vimuttamānaso ,
Na punaṃ jātijaraṃ upehisī ’’ ti .
TatthaP4.63 muñca pureti atītesu khandhesu ālayaṃ nikantiṃ ajjhosānaṃ patthanaṃ pariyuṭṭhānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ taṇhaṃ muñca .
Pacchatoti anāgatesupi khandhesu ālayādīni muñca .
Majjheti paccuppannesupi tāni muñca .
Bhavassa pāragūti evaṃ sante tividhassāpi bhavassa abhiññāpariññāpahānabhāvanāsacchikiriyavasena pāragū pāraṅgato hutvā khandhadhātuāyatanādibhede sabbasaṅkhate vimuttamānaso viharanto puna jātijarāmaraṇāni na upagacchatīti attho .
Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi .
Seṭṭhiputtopi vaṃsamatthake ṭhitakova saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā vaṃsato oruyha satthu santikaṃ āgantvā pañcapatiṭṭhitena satthāraṃ vanditvā pabbajjaṃ yāci .
Atha naṃ satthā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘ ehi bhikkhū ’’ ti āha .
So tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharo saṭṭhivassikatthero viya ahosi .
Atha naṃ bhikkhū ,‘‘ āvuso uggasena , saṭṭhihatthassa te vaṃsassa matthakato otarantassa bhayaṃ nāma nāhosī ’’ ti pucchitvā ‘‘ natthi me , āvuso , bhayan ’’ ti vutte satthu ārocesuṃ ,‘‘ bhante , uggasenoM2.344 ‘ na bhāyāmī ’ ti vadati , abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī ’’ ti .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , mama puttena uggasenena sadisā chinnasaṃyojanā bhikkhū bhāyanti , na tasantī ’’ ti vatvā brāhmaṇavagge imaṃ gāthamāha –
‘‘ SabbasaṃyojanaṃP4.64 chetvā , yo ve na paritassati ;
Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’’ ti .( dha . pa .397; su . ni .626);
Desanāvasāne bahūnaṃ dhammābhisamayo ahosi .
Punekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ kiṃ nu kho , āvuso , evaṃ arahattūpanissayasampannassa bhikkhuno naṭadhītaraṃ nissāyaV2.317 naṭehi saddhiṃ vicaraṇakāraṇaṃ , kiṃ arahattūpanissayakāraṇan ’’ ti ?
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ,‘‘ bhikkhave , ubhayampetaṃ iminā eva katan ’’ ti vatvā tamatthaṃ pakāsetuṃ atītaṃ āhari .
Atīte kira kassapadasabalassa suvaṇṇacetiye kariyamāne bārāṇasivāsino kulaputtā bahuṃ khādanīyabhojanīyaṃ yānakesu āropetvā ‘‘ hatthakammaṃ karissāmā ’’ ti cetiyaṭṭhānaṃ gacchantā antarāmagge ekaṃ theraṃ piṇḍāya pavisantaṃ passiṃsu .
Athekā kuladhītā theraṃ oloketvā sāmikaṃ āha –
‘‘ sāmi , ayyo , piṇḍāya pavisati , yānake ca no bahuṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ , pattamassa āhara , bhikkhaṃ dassāmā ’’ ti .
So taṃ pattaṃ āharitvā khādanīyabhojanīyassa pūretvā therassa hatthe patiṭṭhapetvā ubhopi patthanaṃ kariṃsu ,‘‘ bhante , tumhehi diṭṭhadhammasseva bhāgino bhaveyyāmā ’’ ti .
Sopi thero khīṇāsavova , tasmā olokento tesaṃ patthanāya samijjhanabhāvaṃ ñatvā sitaṃ akāsi .
Taṃ disvā sā itthī sāmikaṃ āha –
‘‘ amhākaṃ , ayyo , sitaṃ karoti , eko naṭakārakoP4.65 bhavissatī ’’ ti .
Sāmikopissā ‘‘ evaṃ bhavissati , bhadde ’’ ti vatvā pakkāmi .
Idaṃ tesaṃ pubbakammaṃ .
Te tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattitvā tato cavitvā sā itthī naṭagehe nibbatti , puriso seṭṭhigehe .
So ‘‘ evaṃ , bhadde , bhavissatī ’’ ti tassā paṭivacanassa dinnattā naṭehi saddhiṃ vicari .
KhīṇāsavattherassaM2.345 dinnapiṇḍapātaṃ nissāya arahattaṃ pāpuṇi .
Sāpi naṭadhītā ‘‘ yā me sāmikassa gati , mayhampi sā eva gatī ’’ ti pabbajitvā arahatte patiṭṭhahīti .
Uggasenavatthu chaṭṭhaṃ .