4. Koṇḍadhānattheravatthu
Māvoca
P3.52 pharusaṃ kañcīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto koṇḍadhānattheraṃ ārabbha kathesi .Tassa
V2.31M2.34 kira pabbajitadivasato paṭṭhāya ekaṃ itthirūpaṃ therena saddhiṃyeva vicarati .Taṃ thero na passati , mahājano pana passati .
Antogāmaṃ piṇḍāya caratopissa manussā ekaṃ bhikkhaṃ datvā ,‘‘ bhante , ayaṃ tumhākaṃ hotu , ayaṃ pana tumhākaṃ sahāyikāyā ’’ ti vatvā dutiyampi dadanti .
Kiṃ tassa pubbakammanti ?
Kassapasammāsambuddhakāle kira dve sahāyakā bhikkhū ekamātukucchito nikkhantasadisā ativiya samaggā ahesuṃ .
Dīghāyukabuddhakāle ca anusaṃvaccharaṃ vā anuchamāsaṃ vā bhikkhū uposathatthāya sannipatanti .
Tasmā tepi ‘‘ uposathaggaṃ gamissāmā ’’ ti vasanaṭṭhānā nikkhamiṃsu .
Te ekā tāvatiṃsabhavane nibbattadevatā disvā ‘‘ ime bhikkhū ativiya samaggā , sakkā nu kho ime bhinditun ’’ ti cintetvā attano bālatāya cintitasamanantarameva āgantvā tesu ekena ,‘‘ āvuso , muhuttaṃ āgamehi , sarīrakiccenamhi atthiko ’’ ti vutte sā devatā ekaṃ manussitthivaṇṇaṃ
P3.53 māpetvā therassa gacchantaraṃ pavisitvā nikkhamanakāle ekena hatthena kesakalāpaṃ , ekena nivāsanaṃ saṇṭhāpayamānā tassa piṭṭhito nikkhami .So taṃ na passati , tamāgamayamāno pana purato ṭhitabhikkhu nivattitvā olokayamāno taṃ tathā katvā nikkhamantaṃ passi .
Sā tena diṭṭhabhāvaṃ ñatvā antaradhāyi .
Itaro taṃ bhikkhuṃ attano santikaṃ āgatakāle āha –
‘‘ āvuso , sīlaṃ te bhinnan ’’ ti .
‘‘ Natthāvuso , mayhaṃ evarūpan ’’ ti .
Idāneva te mayā pacchato nikkhamamānā taruṇaitthī idaṃ nāma karontī diṭṭhā , tvaṃ ‘‘ natthi mayhaṃ evarūpan ’’ ti kiṃ vadesīti .
So asaniyā matthake avatthaṭo viya mā maṃ , āvuso , nāsehi , natthi mayhaṃ evarūpanti .
Itaro ‘‘ mayā sāmaṃ akkhīhi diṭṭhaṃ , kiṃ tava saddahissāmī ’’ ti daṇḍako viya bhijjitvā pakkāmi , uposathaggepi ‘‘ nāhaṃ iminā saddhiṃ uposathaṃ karissāmī ’’ ti nisīdi .
Itaro ‘‘ mayhaṃ , bhante , sīle aṇumattampi kāḷaṃ natthī ’’ ti bhikkhūnaṃ kathesi .
Sopi ‘‘ mayā sāmaṃ diṭṭhan ’’ ti āha .
Devatā taṃ tena saddhiṃ uposathaṃ kātuṃ anicchantaṃ disvā ‘‘ bhāriyaṃ mayā kammaṃ katan ’’ ti cintetvā –
‘‘ bhante , mayhaṃ ayyassa sīlabhedo natthi , mayā pana vīmaṃsanavasenetaṃ kataṃ , karotha tena
M2.35 saddhiṃ uposathan ’’ ti āha .So tassā ākāse ṭhatvā kathentiyā saddahitvā uposathaṃ akāsi
P3.54 , na pana there pubbe viya muducitto ahosi .Ettakaṃ devatāya pubbakammaṃ .
Āyupariyosāne pana te therā yathāsukhaṃ devaloke nibbattiṃsu .
Devatā apīcimhi nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ nibbattitvā vuddhimanvāya sāsane pabbajitvā upasampadaṃ labhi .
Tassa pabbajitadivasato paṭṭhāya taṃ itthirūpaṃ
V2.32 tatheva paññāyi .Tenevassa koṇḍadhānattheroti nāmaṃ kariṃsu .
Taṃ tathāvicarantaṃ disvā bhikkhū anāthapiṇḍikaṃ āhaṃsu –
‘‘ mahāseṭṭhi , imaṃ dussīlaṃ tava vihārā nīhara .
Imañhi nissāya sesabhikkhūnaṃ ayaso uppajjissatī ’’ ti .
Kiṃ pana , bhante , satthā vihāre natthīti ?
Atthi upāsakāti .
Tena hi , bhante , satthāva jānissatīti .
Bhikkhū gantvā visākhāyapi tatheva kathesuṃ .
Sāpi nesaṃ tatheva paṭivacanaṃ adāsi .
Bhikkhūpi tehi asampaṭicchitavacanā rañño ārocesuṃ –
‘‘ mahārāja , koṇḍadhānatthero ekaṃ itthiṃ gahetvā vicaranto sabbesaṃ ayasaṃ uppādesi , taṃ tumhākaṃ vijitā nīharathā ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ pana so , bhante ’’ ti ?
‘‘ Vihāre , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Katarasmiṃ senāsane viharatī ’’ ti ?
‘‘ Asukasmiṃ nāmā ’’ ti .
‘‘ Tena hi gacchatha , ahaṃ taṃ gaṇhissāmī ’’ ti so sāyanhasamaye vihāraṃ gantvā taṃ senāsanaṃ purisehi parikkhipāpetvā therassa vasanaṭṭhānābhimukho agamāsi .
Thero mahāsaddaṃ sutvā vihārā nikkhamitvā pamukhe aṭṭhāsi .
Tampissa itthirūpaṃ
P3.55 piṭṭhipasse ṭhitaṃ rājā addasa .Thero rañño āgamanaṃ ñatvā vihāraṃ abhiruhitvā nisīdi .
Rājā theraṃ na vandi , tampi itthiṃ nāddasa .
So dvārantarepi heṭṭhāmañcepi olokento adisvāva theraṃ āha –
‘‘ bhante , imasmiṃ ṭhāne ekaṃ itthiṃ addasaṃ , kahaṃ sā ’’ ti ?
‘‘ Na passāmi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Idāni mayā tumhākaṃ piṭṭhipasse ṭhitā diṭṭhā ’’ ti vuttepi ‘‘ ahaṃ na passāmi ’’ ccevāha .
Rājā ‘‘ kiṃ nu kho etan ’’ ti cintetvā ,‘‘ bhante , ito tāva nikkhamathā ’’ ti āha .
There nikkhamitvā pamukhe ṭhite puna sā therassa piṭṭhipasse aṭṭhāsi .
Rājā taṃ disvā puna uparitalaṃ abhiruhi , tassa āgatabhāvaṃ ñatvā thero nisīdi .
Puna rājā taṃ sabbaṭṭhānesu olokentopi adisvā ,‘‘ bhante , kahaṃ sā itthī ’’ ti puna theraṃ
M2.36 pucchi .Nāhaṃ passāmi mahārājāti .
‘‘ Kiṃ kathetha , bhante , mayā idāneva tumhākaṃ piṭṭhipasse ṭhitā diṭṭhā ’’ ti āha .
Āma , mahārāja , mahājanopi ‘‘ me pacchato pacchato itthī vicaratī ’’ ti vadati , ahaṃ pana na passāmīti
P3.56 .Rājā ‘‘ paṭirūpakena bhavitabban ’’ ti sallakkhetvā puna theraṃ ,‘‘ bhante , ito tāva otarathā ’’ ti vatvā there otaritvā pamukhe ṭhite puna taṃ tassa piṭṭhipasse ṭhitaṃ disvā uparitalaṃ abhiruhi .
Puna nāddasa .
So puna theraṃ pucchitvā tena ‘‘ na passāmi ’’ cceva vutte ‘‘ paṭirūpakamevetan ’’ ti niṭṭhaṃ gantvā theraṃ āha –
‘‘ bhante , evarūpe saṃkilese tumhākaṃ piṭṭhito vicarante añño koci tumhākaṃ bhikkhaṃ na dassati , nibaddhaṃ mama gehaṃ pavisatha , ahameva catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmī ’’ ti theraṃ nimantetvā pakkāmi .
Bhikkhū ‘‘ passathāvuso , rañño pāpakiriyaṃ ,‘ etaṃ vihārato nīharā ’ ti vutte āgantvā catūhi
V2.33 paccayehi nimantetvā gato ’’ ti ujjhāyiṃsu .Tampi theraṃ āhaṃsu –
‘‘ ambho , dussīla , idānisi rājakoṇḍo jāto ’’ ti .
Sopi pubbe bhikkhū kiñci vattuṃ asakkonto ‘‘ tumhe dussīlā , tumhe koṇḍā , tumhe itthiṃ gahetvā vicarathā ’’ ti āha .
Te gantvā satthu ārocesuṃ –
‘‘ bhante , koṇḍadhānatthero amhehi vutto amhe ‘ dussīlā ’ tiādīni vatvā akkosatī ’’ ti .
Satthā taṃ pakkosāpetvā pucchi –
‘‘ saccaṃ kira tvaṃ , bhikkhu , evaṃ vadesī ’’ ti ?
‘‘ Saccaṃ , bhante ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kāraṇā ’’ ti ?
‘‘ Mayā saddhiṃ kathitakāraṇā ’’ ti .
‘‘ Tumhe , bhikkhave , iminā saddhiṃ kasmā kathethā ’’ ti .
‘‘ Imassa pacchato itthiṃ vicarantiṃ disvā , bhante ’’ ti .
‘‘ Ime kira tayā saddhiṃ itthiṃ vicarantiṃ disvā vadanti , tvaṃ kasmā kathesi
P3.57 , ete tāva disvā kathenti .Tvaṃ adisvāva imehi saddhiṃ kasmā kathesi , nanu pubbe taveva pāpikaṃ diṭṭhiṃ nissāya idaṃ jātaṃ , idāni kasmā puna pāpikaṃ diṭṭhiṃ gaṇhāsī ’’ ti .
Bhikkhū ‘‘ kiṃ pana , bhante , iminā pubbe katan ’’ ti pucchiṃsu .
Atha nesaṃ satthā tassa pubbakammaṃ kathetvā ‘‘ bhikkhu idaṃ pāpakammaṃ nissāya tvaṃ imaṃ vippakāraṃ patto , idāni te puna tathārūpaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ gahetuṃ na yuttaṃ , mā puna bhikkhūhi saddhiṃ kiñci kathehi , nissaddo mukhavaṭṭiyaṃ chinnakaṃsathālasadiso hohi , evaṃ karonto nibbānappatto nāma bhavissatī ’’ ti
M2.37 vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi – 133.
‘‘ Māvoca pharusaṃ kañci , vuttā paṭivadeyyu taṃ ;
Dukkhā hi sārambhakathā , paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ .
134.
‘‘ Sace neresi attānaṃ , kaṃso upahato yathā ;
Esa pattosi nibbānaṃ , sārambho te na vijjatī ’’ ti .
Tattha māvoca pharusaṃ kañcīti kañci ekapuggalampi pharusaṃ mā avaca .
Vuttāti tayā pare ‘‘ dussīlā ’’ ti vuttā , tampi tatheva paṭivadeyyuṃ .
Sārambhakathāti esā karaṇuttarā yugaggāhakathā nāma dukkhā .
Paṭidaṇḍāti kāyadaṇḍādīhi
P3.58 paraṃ paharantassa tādisā paṭidaṇḍā ca tava matthake pateyyuṃ .Sace neresīti sace attānaṃ niccalaṃ kātuṃ sakkhissasi .
Kaṃso upahato yathāti mukhavaṭṭiyaṃ chinditvā talamattaṃ katvā ṭhapitakaṃsathālaṃ viya .
Tañhi hatthapādehi vā daṇḍakena vā pahaṭampi saddaṃ na karoti , esa pattosīti sace evarūpo bhavituṃ sakkhissasi , imaṃ paṭipadaṃ pūrayamāno idāni appattopi eso nibbānappatto nāma .
Sārambho te na vijjatīti evaṃ sante ca pana ‘‘ tvaṃ dussīlo , tumhe dussīlā ’’ tievamādiko uttarakaraṇavācālakkhaṇo sārambhopi te na vijjati , na bhavissatiyevāti attho .
Desanāvasāne
V2.34 bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu , koṇḍadhānattheropi satthārā dinnaovāde ṭhatvā arahattaṃ pāpuṇi , na cirasseva ākāse uppatitvā paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhīti .Koṇḍadhānattheravatthu catutthaṃ .