Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

5. Padhānakammikatissattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Padhānakammikatissattheravatthu

Uṭṭhānakālamhīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto padhānakammikatissattheraṃ ārabbha kathesi .
Sāvatthivāsino kira pañcasatā kulaputtā satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ agamaṃsu .
Tesu eko tattheva ohīyi .
Avasesā araññe samaṇadhammaṃ karontā arahattaṃ patvā ‘‘ paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmā ’’ ti puna sāvatthiṃ agamaṃsu .
Te sāvatthito yojanamatteV2.235 ekasmiṃ gāmake piṇḍāya carante disvā eko upāsako yāgubhattādīhi patimānetvā anumodanaṃ sutvā punadivasatthāyapi nimantesi .
Te tadaheva sāvatthiṃP3.408 gantvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā sāyanhasamayeM2.257 satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Satthā tehi saddhiṃ ativiya tuṭṭhiṃ pavedayamāno paṭisanthāraṃ akāsi .
Atha nesaṃ tattha ohīno sahāyakabhikkhu cintesi –
‘‘ satthu imehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ karontassa mukhaṃ nappahoti , mayhaṃ pana maggaphalābhāvena mayā saddhiṃ na katheti , ajjeva arahattaṃ patvā satthāraṃ upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ kathāpessāmī ’’ ti .
Tepi bhikkhū ,‘‘ bhante , mayaṃ āgamanamagge ekena upāsakena svātanāya nimantitā , tattha pātova gamissāmā ’’ ti satthāraṃ apalokesuṃ .
Atha nesaṃ sahāyako bhikkhu sabbarattiṃ caṅkamanto niddāvasena caṅkamakoṭiyaṃ ekasmiṃ pāsāṇaphalake pati , ūruṭṭhi bhijji .
So mahāsaddena viravi .
Tassa te sahāyakā bhikkhū saddaṃ sañjānitvā ito cito ca upadhāviṃsu .
Tesaṃ dīpaṃ jāletvā tassa kattabbakiccaṃ karontānaṃyeva aruṇo uṭṭhahi , te taṃ gāmaṃ gantuṃ okāsaṃ na labhiṃsu .
Atha ne satthā āha –
‘‘ kiṃ , bhikkhave , bhikkhācāragāmaṃ na gamitthā ’’ ti .
Te ‘‘ āma , bhante ’’ ti taṃ pavattiṃ ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , esaP3.409 idāneva tumhākaṃ lābhantarāyaṃ karoti , pubbepi akāsiyevā ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āharitvā –
‘‘ Yo pubbe karaṇīyāni , pacchā so kātumicchati ;
Varuṇakaṭṭhabhañjova , sa pacchā manutappatī ’’ ti .( jā .1.1.71)–
Jātakaṃ vitthāresi .
Tadā kira te bhikkhū pañcasatā māṇavakā ahesuṃ , kusītamāṇavako ayaṃ bhikkhu ahosi , ācariyo pana tathāgatova ahosīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ,‘‘ bhikkhave , yo hi uṭṭhānakāle uṭṭhānaṃ na karoti , saṃsannasaṅkappo hoti , kusīto so jhānādibhedaṃ visesaṃ nādhigacchatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
280.
‘‘ Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno ,
Yuvā balī ālasiyaṃ upeto ;
Saṃsannasaṅkappamano kusīto ,
Paññāya maggaṃ alaso na vindatī ’’ ti .
TatthaV2.236M2.258 anuṭṭhahānoti anuṭṭhahanto avāyamanto .
Yuvā balīti paṭhamayobbane ṭhito balasampannopi hutvāP3.410 alasabhāvena upeto hoti , bhutvā sayati .
Saṃsannasaṅkappamanoti tīhi micchāvitakkehi suṭṭhu avasannasammāsaṅkappacitto .
Kusītoti nibbīriyo .
Alasoti mahāalaso paññāya daṭṭhabbaṃ ariyamaggaṃ apassanto na vindati , na paṭilabhatīti attho .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Padhānakammikatissattheravatthu pañcamaṃ .