Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

7. Poṭṭhilattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Poṭṭhilattheravatthu

Yogā veti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto poṭṭhilaṃ nāma theraṃ ārabbha kathesi .
So kira sattannampi buddhānaṃ sāsane tepiṭako pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ dhammaṃ vācesi .
Satthā cintesiP3.418 –
‘‘ imassa bhikkhuno ‘ attano dukkhanissaraṇaṃ karissāmī ’ ti cittampi natthi saṃvejessāmi nan ’’ ti .
Tato paṭṭhāya taṃ theraṃ attano upaṭṭhānaṃ āgatakāle ‘‘ ehi , tucchapoṭṭhila , vanda , tucchapoṭṭhila , nisīda , tucchapoṭṭhila , yāhi , tucchapoṭṭhilā ’’ ti vadati .
Uṭṭhāya gatakālepi ‘‘ tucchapoṭṭhilo gato ’’ ti vadati .
So cintesi –
‘‘ ahaṃ sāṭṭhakathāni tīṇiV2.240 piṭakāni dhāremi , pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ aṭṭhārasa mahāgaṇe dhammaṃ vācemi , atha pana maṃ satthā abhikkhaṇaṃ ,‘ tucchapoṭṭhilā ’ ti vadeti , addhā maṃ satthā jhānādīnaṃ abhāvena evaṃ vadetī ’’ ti .
So uppannasaṃvego ‘‘ dāni araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karissāmī ’’ ti sayameva pattacīvaraṃ saṃvidahitvā paccūsakāle sabbapacchā dhammaṃ uggaṇhitvā nikkhamantena bhikkhunā saddhiṃ nikkhami .
Pariveṇe nisīditvā sajjhāyantā naṃ ‘‘ ācariyo ’’ ti na sallakkhesuṃ .
So vīsayojanasatamaggaṃ gantvā ekasmiṃ araññāvāse tiṃsa bhikkhū vasanti , te upasaṅkamitvā saṅghattheraṃ vanditvā ,‘‘ bhante , avassayo me hothā ’’ ti āha .
Āvuso , tvaṃ dhammakathiko , amhehi nāmaP3.419 taṃ nissāya kiñci jānitabbaṃ bhaveyya , kasmā evaṃ vadesīti ?
Mā , bhante , evaṃ karotha , avassayo me hothāti .
Te pana sabbe khīṇāsavāva .
Atha naṃ mahāthero ‘‘ imassa uggahaṃ nissāya māno atthiyevā ’’ ti anutherassa santikaṃ pahiṇi .
Sopi naṃ tathevāha .
ImināM2.263 nīhārena sabbepi taṃ pesentā divāṭṭhāne nisīditvā sūcikammaṃ karontassa sabbanavakassa sattavassikasāmaṇerassa santikaṃ pahiṇiṃsu .
Evamassa mānaṃ nīhariṃsu .
So nihatamāno sāmaṇerassa santike añjaliṃ paggahetvā ‘‘ avassayo me hohi sappurisā ’’ ti āha .
Aho , ācariya , kiṃ nāmetaṃ kathetha , tumhe mahallakā bahussutā , tumhākaṃ santike mayā kiñci kāraṇaṃ jānitabbaṃ bhaveyyāti .
Mā evaṃ kari , sappurisa , hohiyeva me avassayoti .
Bhante , sacepi ovādakkhamā bhavissatha , bhavissāmi vo avassayoti .
Homi , sappurisa , ahaṃ ‘‘ aggiṃ pavisā ’’ ti vutte aggiṃ pavisāmiyevāti .
Atha naṃ so avidūre ekaṃ saraṃ dassetvā ,‘‘ bhante , yathānivatthapārutova imaṃ saraṃ pavisathā ’’ ti āha .
So hissa mahagghānaṃ dupaṭṭacīvarānaṃ nivatthapārutabhāvaṃ ñatvāpi ‘‘ ovādakkhamoP3.420 nu kho ’’ ti vīmaṃsanto evamāha .
Theropi ekavacaneneva udakaṃ otari .
Atha naṃ cīvarakaṇṇānaṃ temitakāle ‘‘ etha , bhante ’’ ti vatvā ekavacaneneva āgantvā ṭhitaṃ āha –
‘‘ bhante , ekasmiṃ vammike cha chiddāni , tattha ekena chiddena godhā anto paviṭṭhā , taṃ gaṇhitukāmo itarāni pañca chiddāni thaketvā chaṭṭhaṃ bhinditvā paviṭṭhachiddeneva gaṇhāti , evaṃ tumhepi chadvārikesu ārammaṇesu sesāni pañcadvārāni pidhāya manodvāre kammaṃ paṭṭhapethā ’’ ti .
Bahussutassa bhikkhuno ettakeneva padīpujjalanaṃ viya ahosi .
So ‘‘ ettakameva hotu sappurisā ’’ ti karajakāye ñāṇaṃ otāretvā samaṇadhammaṃ ārabhi .
Satthā vīsayojanasatamatthake nisinnova taṃ bhikkhuṃ oloketvā ‘‘ yathevāyaṃ bhikkhu bhūripaññoV2.241 , evamevaṃ anena attānaṃ patiṭṭhāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā tena saddhiṃ kathento viya obhāsaṃ pharitvā imaṃ gāthamāha –
282.
‘‘ Yogā ve jāyatī bhūri , ayogā bhūrisaṅkhayo ;
Etaṃ dvedhāpathaṃ ñatvā , bhavāya vibhavāya ca ;
Tathāttānaṃ niveseyya , yathā bhūri pavaḍḍhatī ’’ ti .
TatthaM2.264P3.421 yogāti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu yoniso manasikārā .
Bhūrīti pathavīsamāya vitthatāya paññāyetaṃ nāmaṃ .
Saṅkhayoti vināso .
Etaṃ dvedhāpathan ti etaṃ yogañca ayogañca .
Bhavāya vibhavāya cāti vuddhiyā ca avuddhiyā ca .
Tathāti yathā ayaṃ bhūrisaṅkhātā paññā pavaḍḍhati , evaṃ attānaṃ niveseyyāti attho .
Desanāvasāne poṭṭhilatthero arahatte patiṭṭhahīti .
Poṭṭhilattheravatthu sattamaṃ .