Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

9. Mahādhanaseṭṭhiputtavatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Mahādhanaseṭṭhiputtavatthu

Acaritvāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā isipatane migadāye viharanto mahādhanaseṭṭhiputtaṃ ārabbha kathesi .
So kira bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhave kule nibbatti .
Athassa mātāpitaro cintesuṃ –
‘‘ amhākaṃ kule mahābhogakkhandho , puttassa no hatthe ṭhapetvā yathāsukhaṃ paribhogaṃ karissāma , aññena kammena kiccaṃ natthī ’’ ti .
Taṃ naccagītavāditamattameva sikkhāpesuṃ .
Tasmiṃyeva nagare aññasmiṃ asītikoṭivibhave kule ekā dhītāpi nibbatti .
Tassāpi mātāpitaro tatheva cintetvā taṃ naccagītavāditamattameva sikkhāpesuṃ .
Tesaṃ vayappattānaṃ āvāhavivāho ahosi .
Atha nesaṃ aparabhāge mātāpitaro kālamakaṃsu .
Dveasītikoṭidhanaṃ ekasmiṃyevaV2.72 gehe ahosi .
Seṭṭhiputto divasassa tikkhattuṃ raññoM2.82 upaṭṭhānaṃ gacchati .
Atha tasmiṃ nagare dhuttā cintesuṃ –
‘‘ sacāyaṃ seṭṭhiputto surāsoṇḍo bhavissati , amhākaṃ phāsukaṃ bhavissati , uggaṇhāpema naṃ surāsoṇḍabhāvan ’’ ti .
Te suraṃ ādāya khajjakamaṃse ceva loṇasakkharāP3.130 ca dussante bandhitvā mūlakande gahetvā tassa rājakulato āgacchantassa maggaṃ olokayamānā nisīditvā taṃ āgacchantaṃ disvā suraṃ pivitvā loṇasakkharaṃ mukhe khipitvā mūlakandaṃ ḍaṃsitvā ‘‘ vassasataṃ jīva sāmi , seṭṭhiputta , taṃ nissāya mayaṃ khādanapivanasamatthā bhaveyyāmā ’’ ti āhaṃsu .
So tesaṃ vacanaṃ sutvā pacchato āgacchantaṃ cūḷūpaṭṭhākaṃ pucchi –
‘‘ kiṃ ete pivantī ’’ ti .
Ekaṃ pānakaṃ , sāmīti .
Manāpajātikaṃ etanti .
Sāmi , imasmiṃ jīvaloke iminā sadisaṃ pātabbayuttakaṃ nāma natthīti .
So ‘‘ evaṃ sante mayāpi pātuṃ vaṭṭatī ’’ ti thokaṃ thokaṃ āharāpetvā pivati .
Athassa nacirasseva te dhuttā pivanabhāvaṃ ñatvā taṃ parivārayiṃsu .
Gacchante kāle parivāro mahā ahosi .
So satenapi satadvayenapi suraṃ āharāpetvā pivanto iminā anukkameneva nisinnaṭṭhānādīsu kahāpaṇarāsiṃ ṭhapetvā suraṃ pivanto ‘‘ iminā mālā āharatha , iminā gandhe , ayaṃ jano jute cheko , ayaṃ nacce , ayaṃ gīte , ayaṃ vādite .
Imassa sahassaṃ detha , imassa dve sahassānī ’’ ti evaṃ vikiranto nacirasseva attano santakaṃ asītikoṭidhanaṃ khepetvā ‘‘ khīṇaṃ te , sāmi , dhanan ’’ ti vutte kiṃ bhariyāya me santakaṃ natthīti .
Atthi , sāmītiP3.131 .
Tena hi taṃ āharathāti .
Tampi tatheva khepetvā anupubbena khettaārāmuyyānayoggādikampi antamaso bhājanabhaṇḍakampi attharaṇapāvuraṇanisīdanampi sabbaṃ attano santakaṃ vikkiṇitvā khādi .
Atha naṃ mahallakakāle yehissa kulasantakaṃ gehaṃ vikkiṇitvā gahitaṃ , te taṃ gehā nīhariṃsu .
So bhariyaṃ ādāya parajanassa gehabhittiṃ nissāya vasanto kapālakhaṇḍaṃ ādāya bhikkhāya caritvā janassa ucchiṭṭhakaṃ bhuñjituṃ ārabhi .
Atha naṃ ekadivasaṃ āsanasālāya dvāre ṭhatvā daharasāmaṇerehi diyyamānaṃ ucchiṭṭhakabhojanaṃ paṭiggaṇhantaṃ disvā satthā sitaṃ pātvākāsi .
Atha naṃ ānandatthero sitakāraṇaṃ pucchi .
Satthā sitakāraṇaṃ kathento ‘‘ passānanda , imaṃ mahādhanaseṭṭhiputtaṃ imasmiṃ nagare dveasītikoṭidhanaṃM2.83 khepetvā bhariyaṃ ādāya bhikkhāya carantaṃ .
Sace hi ayaṃ paṭhamavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissa , imasmiṃyeva nagare aggaseṭṭhi abhavissa .
Sace pana nikkhamitvā pabbajissa , arahattaṃ pāpuṇissa , bhariyāpissa anāgāmiphale patiṭṭhahissa .
Sace majjhimavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissa , dutiyaseṭṭhi abhavissa , nikkhamitvā pabbajanto anāgāmī abhavissa .
Bhariyāpissa sakadāgāmiphale patiṭṭhahissa .
Sace pacchimavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissa , tatiyaseṭṭhi abhavissa , nikkhamitvā pabbajantopiV2.73 sakadāgāmī abhavissaP3.132 , bhariyāpissa sotāpattiphale patiṭṭhahissa .
Idāni panesa gihibhogatopi parihīno sāmaññatopi .
Parihāyitvā ca pana sukkhapallale koñcasakuṇo viya jāto ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi –
155.
‘‘ Acaritvā brahmacariyaṃ , aladdhā yobbane dhanaṃ ;
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti , khīṇamaccheva pallale .
156.
‘‘ Acaritvā brahmacariyaṃ , aladdhā yobbane dhanaṃ ;
Senti cāpātikhīṇāva , purāṇāni anutthunan ’’ ti .
Tattha acaritvāti brahmacariyavāsaṃ avasitvā .
Yobbaneti anuppanne vā bhoge uppādetuṃ uppanne vā bhoge rakkhituṃ samatthakāle dhanampi alabhitvā .
Khīṇamaccheti te evarūpā bālā udakassa abhāvā khīṇamacche pallale parikkhīṇapattā jiṇṇakoñcā viya avajhāyanti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – pallale udakassa abhāvo viya hi imesaṃ vasanaṭṭhānassa abhāvo , macchānaṃ khīṇabhāvo viya imesaṃ bhogānaṃ abhāvo , khīṇapattānaṃ koñcānaṃ uppatitvā gamanābhāvo viya imesaṃ idāni jalathalapathādīhi bhoge saṇṭhāpetuṃ asamatthabhāvo .
Tasmā te khīṇapattā koñcā viya ettheva bajjhitvā avajhāyantīti .
Cāpātikhīṇāvāti cāpato atikhīṇā , cāpā vinimuttāti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā cāpā vinimuttā sarā yathāvegaṃ gantvā patitā , taṃ gahetvā ukkhipanteP3.133 asati tattheva upacikānaṃ bhattaṃ honti , evaṃ imepi tayoM2.84 vaye atikkantā idāni attānaṃ uddharituṃ asamatthatāya maraṇaṃ upagamissanti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ senti cāpātikhīṇāvā ’’ ti .
Purāṇāni anutthunan ti ‘‘ iti amhehi khāditaṃ iti pītan ’’ ti pubbe katāni khāditapivitanaccagītavāditādīni anutthunantā socantā anusocantā sentīti .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Mahādhanaseṭṭhiputtavatthu navamaṃ .
Jarāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ekādasamo vaggo .