30. Candābhattheravatthu
Candaṃ vāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto candābhattheraṃ ārabbha kathesi .
Tatrāyaṃ anupubbī kathā – atīte eko bārāṇasivāsī vāṇijo ‘‘ paccantaṃ gantvā candanaṃ āharissāmī ’’ ti bahūni vatthābharaṇādīni gahetvā pañcahi sakaṭasatehi paccantaṃ gantvā gāmadvāre nivāsaṃ gahetvā aṭaviyaṃ gopāladārake pucchi –
‘‘ imasmiṃ gāme pabbatapādakammiko
V2.392P4.188 kociM2.424 manusso atthī ’’ ti ?‘‘ Āma , atthī ’’ ti .
‘‘ Ko nāmeso ’’ ti ?
‘‘ Asuko nāmā ’’ ti .
‘‘ Bhariyāya panassa puttānaṃ vā kiṃnāman ’’ ti ?
‘‘ Idañcidañcā ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ panassa ṭhāne gehan ’’ ti ?
‘‘ Asukaṭṭhāne nāmā ’’ ti .
So tehi dinnasaññāya sukhayānake nisīditvā tassa gehadvāraṃ gantvā yānā oruyha gehaṃ pavisitvā ‘‘ asukanāme ’’ ti taṃ itthiṃ pakkosi .
Sā ‘‘ eko no ñātako bhavissatī ’’ ti vegenāgantvā āsanaṃ paññāpesi .
So tattha nisīditvā nāmaṃ vatvā ‘‘ mama sahāyo kahan ’’ ti pucchi .
‘‘ Araññaṃ gato , sāmī ’’ ti .
‘‘ Mama putto asuko nāma , mama dhītā asukā nāma kahan ’’ ti sabbesaṃ nāmaṃ kittentova pucchitvā ‘‘ imāni nesaṃ vatthābharaṇāni dadeyyāsi , sahāyassāpi me aṭavito āgatakāle idaṃ vatthābharaṇaṃ dadeyyāsī ’’ ti adāsi .
Sā tassa uḷāraṃ sakkāraṃ katvā sāmikassa āgatakāle ‘‘ sāmi , iminā āgatakālato paṭṭhāya sabbesaṃ nāmaṃ vatvā idañcidañca dinnan ’’ ti āha .
Sopissa kattabbayuttakaṃ kari .
Atha naṃ sāyaṃ sayane nisinno pucchi –
‘‘ samma , pabbatapāde carantena te kiṃ bahuṃ diṭṭhapubban ’’ ti ?
‘‘ Aññaṃ na passāmi , rattasākhā
P4.189 pana me bahū rukkhā diṭṭhā ’’ ti .‘‘ Bahū rukkhā ’’ ti ?
‘‘ Āma , bahū ’’ ti .
Tena hi te amhākaṃ dassehīti tena saddhiṃ gantvā rattacandanarukkhe chinditvā pañca sakaṭasatāni pūretvā āgacchanto taṃ āha –
‘‘ samma , bārāṇasiyaṃ asukaṭṭhāne nāma mama gehaṃ , kālena kālaṃ mama santikaṃ āgaccheyyāsi , aññena ca me paṇṇākārena attho natthi , rattasākharukkhe eva āhareyyāsī ’’ ti .
So ‘‘ sādhū ’’ ti vatvā kālena kālaṃ tassa santikaṃ āgacchanto rattacandanameva āharati , sopissa bahudhanaṃ deti .
Tato aparena samayena parinibbute kassapadasabale patiṭṭhite kañcanathūpe so puriso bahuṃ candanaṃ ādāya bārāṇasiṃ agamāsi .
Athassa so sahāyako vāṇijo bahuṃ candanaṃ pisāpetvā pātiṃ pūretvā ‘‘ ehi , samma , yāva bhattaṃ pacati , tāva cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā āgamissāmā ’’ ti taṃ ādāya tattha gantvā candanapūjaṃ akāsi .
Sopissa paccantavāsī sahāyako cetiyakucchiyaṃ candanena candamaṇḍalaṃ akāsi .
Ettakamevassa pubbakammaṃ .
So
M2.425 tato cuto devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ tattha khepetvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti .Tassa nābhimaṇḍalato candamaṇḍalasadisā pabhā uṭṭhahi , tenassa candābho tveva nāmaṃ kariṃsu .
Cetiye kirassa candamaṇḍalakaraṇanissando
P4.190 esa .Brāhmaṇā
V2.393 cintayiṃsu –‘‘ sakkā amhehi imaṃ gahetvā lokaṃ khāditun ’’ ti .
Taṃ yāne nisīdāpetvā ‘‘ yo imassa sarīraṃ hatthena parāmasati , so evarūpaṃ nāma issariyasampattiṃ labhatī ’’ ti vatvā vicariṃsu .
Sataṃ vā sahassaṃ vā dadamānā eva tassa sarīraṃ hatthena phusituṃ labhanti .
Te evaṃ anuvicarantā sāvatthiṃ anuppattā nagarassa ca vihārassa ca antarā nivāsaṃ gaṇhiṃsu .
Sāvatthiyampi pañcakoṭimattā ariyasāvakā purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ gandhamālavatthabhesajjādihatthā dhammassavanāya gacchanti .
Brāhmaṇā te disvā ‘‘ kahaṃ gacchathā ’’ ti pucchiṃsu .
Satthu santikaṃ dhammassavanāyāti .
Etha tattha gantvā kiṃ karissatha , amhākaṃ candābhassa brāhmaṇassa ānubhāvasadiso ānubhāvo natthi .
Etassa hi sarīraṃ phusantā idaṃ nāma labhanti , etha passatha nanti .
Tumhākaṃ candābhassa brāhmaṇassa ko ānubhāvo nāma , amhākaṃ satthāyeva mahānubhāvoti .
Te aññamaññaṃ saññāpetuṃ asakkontā ‘‘ vihāraṃ gantvā candābhassa vā amhākaṃ vā satthu ānubhāvaṃ
P4.191 jānissāmā ’’ ti taṃ gahetvā vihāraṃ agamaṃsu .Satthā tasmiṃ attano santikaṃ upasaṅkamanteyeva candābhāya antaradhānaṃ akāsi .
So satthu santike aṅgārapacchiyaṃ kāko viya ahosi .
Atha naṃ ekamantaṃ nayiṃsu , ābhā paṭipākatikā ahosi .
Puna satthu santikaṃ ānayiṃsu , ābhā tatheva antaradhāyi .
Evaṃ tikkhattuṃ gantvā antaradhāyamānaṃ ābhaṃ disvā candābho cintesi –
‘‘ ayaṃ ābhāya antaradhānamantaṃ jānāti maññe ’’ ti .
So satthāraṃ pucchi –
‘‘ kiṃ nu kho ābhāya antaradhānamantaṃ jānāthā ’’ ti ?
Āma , jānāmīti .
Tena hi me dethāti .
Na sakkā apabbajitassa dātunti .
So brāhmaṇe āha –
‘‘ etasmiṃ mante gahite ahaṃ sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi , tumhe ettheva hotha , ahaṃ pabbajitvā katipāheneva mantaṃ gaṇhissāmī ’’ ti .
So satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā upasampajji .
Athassa dvattiṃsākāraṃ
M2.426 ācikkhi .So ‘‘ kiṃ idan ’’ ti pucchi .
Idaṃ mantassa parikammaṃ sajjhāyituṃ vaṭṭatīti .
Brāhmaṇāpi antarantarā āgantvā ‘‘ gahito te manto ’’ ti pucchanti .
Na tāva gaṇhāmīti .
So katipāheneva arahattaṃ patvā brāhmaṇehi āgantvā pucchitakāle ‘‘ yātha tumhe , idānāhaṃ anāgamanadhammo jāto ’’ ti āha .
Bhikkhū tathāgatassa ārocesuṃ –
‘‘ ayaṃ , bhante , abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī ’’ ti .
Satthā ‘‘ khīṇāsavo idāni , bhikkhave , mama putto candābho , bhūtamevesa kathetī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
413.
‘‘ Candaṃva
P4.192 vimalaṃ suddhaṃ , vippasannamanāvilaṃ ;Nandībhavaparikkhīṇaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’’ ti .
Tattha
V2.394 vimalan ti abbhādimalarahitaṃ .Suddhan ti nirupakkilesaṃ .
Vippasannan ti pasannacittaṃ .
Anāvilan ti kilesāvilattarahitaṃ .
Nandībhavaparikkhīṇan ti tīsu bhavesu parikkhīṇataṇhaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Candābhattheravatthu tiṃsatimaṃ .