1. Vinicchayamahāmattavatthu
Na
V2.219P3.380M2.241 tena hotīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto vinicchayamahāmatte ārabbha kathesi .Ekadivasañhi bhikkhū sāvatthiyaṃ uttaradvāragāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkantā nagaramajjhena vihāraṃ āgacchanti .
Tasmiṃ khaṇe megho uṭṭhāya pāvassi .
Te sammukhāgataṃ vinicchayasālaṃ pavisitvā vinicchayamahāmatte lañjaṃ gahetvā sāmike asāmike karonte disvā ‘‘ aho ime adhammikā , mayaṃ pana ‘ ime dhammena vinicchayaṃ karontī ’ ti saññino ahumhā ’’ ti cintetvā vasse vigate vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinnā tamatthaṃ ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , chandādivasikā hutvā sāhasena atthaṃ vinicchinantā dhammaṭṭhā nāma honti , aparādhaṃ pana anuvijjitvā
P3.381 aparādhānurūpaṃ asāhasena vinicchayaṃ karontā eva dhammaṭṭhā nāma hontī ’’ ti vatvā imā gāthā abhāsi – 256.
‘‘ Na tena hoti dhammaṭṭho , yenatthaṃ sāhasā naye ;
Yo ca atthaṃ anatthañca , ubho niccheyya paṇḍito .
257.
‘‘ Asāhasena dhammena , samena nayatī pare ;
Dhammassa gutto medhāvī , dhammaṭṭhoti pavuccatī ’’ ti .
Tattha tenāti ettakeneva kāraṇena .
Dhammaṭṭhoti rājā hi attano kātabbe vinicchayadhamme ṭhitopi dhammaṭṭho nāma na hoti .
Yenāti yena kāraṇena .
Atthan ti otiṇṇaṃ vinicchitabbaṃ atthaṃ .
Sāhasā nayeti chandādīsu patiṭṭhito sāhasena musāvādena viniccheyya .
Yo hi chande patiṭṭhāya ñātīti vā mittoti vā musā vatvā asāmikameva sāmikaṃ karoti , dose patiṭṭhāya attano verīnaṃ musā vatvā sāmikameva asāmikaṃ karoti , mohe patiṭṭhāya lañjaṃ gahetvā
V2.220 vinicchayakāleM2.242 aññavihito viya ito cito ca olokento musā vatvā ‘‘ iminā jitaṃ , ayaṃ parājito ’’ tiP3.382 paraṃ nīharati , bhaye patiṭṭhāya kassacideva issarajātikassa parājayaṃ pāpuṇantassāpi jayaṃ āropeti , ayaṃ sāhasena atthaṃ neti nāma .Eso dhammaṭṭho nāma na hotīti attho .
Atthaṃ anatthañcāti bhūtañca abhūtañca kāraṇaṃ .
Ubho niccheyyāti yo pana paṇḍito ubho atthānatthe vinicchinitvā vadati .
Asāhasenāti amusāvādena .
Dhammenāti vinicchayadhammena , na chandādivasena .
Samenāti aparādhānurūpeneva pare nayati , jayaṃ vā parājayaṃ vā pāpeti .
Dhammassa guttoti so dhammagutto dhammarakkhito dhammojapaññāya samannāgato medhāvī vinicchayadhamme ṭhitattā dhammaṭṭhoti pavuccatīti attho .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Vinicchayamahāmattavatthu paṭhamaṃ .