Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

6. Pasenadikosalavatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Pasenadikosalavatthu

Ārogyaparamā lābhāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto rājānaṃ pasenadikosalaṃ ārabbha kathesi .
Ekasmiñhi samaye rājā taṇḍuladoṇassa odanaṃ tadupiyena sūpabyañjanena bhuñjati .
Ekadivasaṃ bhuttapātarāso bhattasammadaṃ avinodetvā satthu santikaṃ gantvā kilantarūpo ito cito ca samparivattati , niddāya abhibhūyamānopi ujukaṃ nipajjituṃ asakkonto ekamantaṃ nisīdi .
Atha naṃ satthā āha –
‘‘ kiṃ , mahārāja , avissamitvāva āgatosī ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , bhuttakālato paṭṭhāya me mahādukkhaṃ hotī ’’ ti .
Atha naṃ satthā ,‘‘ mahārājaP3.265 , atibahubhojanaṃ evaṃ dukkhaṃ hotī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
‘‘ MiddhīM2.172 yadā hoti mahagghaso ca ,
Niddāyitā samparivattasāyī ;
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho ,
Punappunaṃ gabbhamupeti mando ’’ ti .( dha . pa .325);
–
Imāya gāthāya ovaditvā ,‘‘ mahārāja , bhojanaṃ nāma mattāya bhuñjituṃ vaṭṭati .
Mattabhojino hi sukhaṃ hotī ’’ ti uttari ovadanto imaṃ gāthamāha –
‘‘ ManujassaV2.154 sadā satīmato ,
Mattaṃ jānato laddhabhojane ;
Tanukassa bhavanti vedanā ,
Saṇikaṃ jīrati āyupālayan ’’ ti .( saṃ . ni .1.124);
Rājā gāthaṃ uggaṇhituṃ nāsakkhi , samīpe ṭhitaṃ pana bhāgineyyaṃ , sudassanaṃ nāma māṇavaṃ ‘‘ imaṃ gāthaṃ uggaṇha , tātā ’’ ti āha .
So taṃ gāthaṃ uggaṇhitvā ‘‘ kiṃ karomi , bhante ’’ ti satthāraṃ pucchi .
Atha naṃ satthā āha –
‘‘ rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle imaṃ gāthaṃ vadeyyāsi , rājā atthaṃ sallakkhetvā yaṃ piṇḍaṃ chaḍḍessati , tasmiṃ piṇḍe sitthagaṇanāya rañño bhattapacanakāle tattake taṇḍule hareyyāsī ’’ ti .
So ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti sāyampi pātopi rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle taṃ gāthaṃ udāharitvā tena chaḍḍitapiṇḍe sitthagaṇanāya taṇḍule hāpesi .
Rājāpi tassa gāthaṃ sutvā sahassaṃ sahassaṃ dāpesiP3.266 .
So aparena samayena nāḷikodanaparamatāya saṇṭhahitvā sukhappatto tanusarīro ahosi .
Athekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā āha –
‘‘ bhante , idāni me sukhaṃ jātaṃ , migampi assampi anubandhitvā gaṇhanasamattho jātomhi .
Pubbe me bhāgineyyena saddhiṃ yuddhameva hoti , idāni vajīrakumāriṃ nāma dhītaraṃ bhāgineyyassa datvā so gāmo tassāyeva nhānacuṇṇamūlaṃ katvā dinno , tena saddhiṃ viggaho vūpasanto , imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ .
Kulasantakaṃ rājamaṇiratanaṃ no gehe purimadivaseM2.173 naṭṭhaṃ , tampi idāni hatthapattaṃ āgataṃ , imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ .
Tumhākaṃ sāvakehi saddhiṃ vissāsaṃ icchantena ñātidhītāpi no gehe katā , imināpi me kāraṇena sukhameva jātan ’’ ti .
Satthā ‘‘ ārogyaṃ nāma , mahārāja , paramo lābho , yathāladdhena santuṭṭhabhāvasadisampi dhanaṃ , vissāsasadiso ca paramā ñāti , nibbānasadisañca sukhaṃ nāma natthī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
204.
‘‘ Ārogyaparamā lābhā , santuṭṭhiparamaṃ dhanaṃ ;
Vissāsaparamā ñāti , nibbānaparamaṃ sukhan ’’ ti .
TatthaP3.267 ārogyaparamā lābhāti arogabhāvaparamā lābhā .
Rogino hi vijjamānāpi lābhā alābhāyeva , tasmā arogassa sabbalābhā āgatāva honti .
Tenetaṃ vuttaṃ –
‘‘ ārogyaparamā lābhā ’’ ti .
Santuṭṭhiparamaṃ dhanan ti gihino vā pabbajitassa vā yaṃ attanā laddhaṃV2.155 attano santakaṃ , teneva tussanabhāvo santuṭṭhī nāma sesadhanehi paramaṃ dhanaṃ .
Vissāsaparamā ñātīti mātā vā hotu pitā vā , yena saddhiṃ vissāso natthi , so aññātakova .
Yena aññātakena pana saddhiṃ vissāso atthi , so asambandhopi paramo uttamo ñāti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ vissāsaparamā ñātī ’’ ti .
Nibbānasadisaṃ pana sukhaṃ nāma natthi , tenevāha – nibbānaparamaṃ sukhan ti .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Pasenadikosalavatthu chaṭṭhaṃ .